Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi O. o zasiedzenie służebności przesyłu

Wnioskodawczyni O. S.A. w T. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia

Sądu Okręgowego w Krośnie oddalającego w części apelację skarżącej od

postanowienia Sądu pierwszej instancji w sprawie o ustanowienie służebności

przesyłu (w istocie: o zasiedzenie takiej służebności) prowadzonej z udziałem M.M.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca

wskazała potrzebę dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Podniosła, że

wykładni takiej wymagają art. 3051 w zw. z art. 3054 w zw. z art. 292 w zw.

z art. 287 w zw. z art. 288 k.c. Zdaniem wnioskodawczyni w orzecznictwie ujawniły

się bowiem rozbieżności dotyczące tego, „czy zasiedzenie służebności przesyłu

następuje w pasie technologicznym umożliwiającym dokonywanie czynności

koniecznych do prawidłowej eksploatacji urządzeń przesyłowych bez względu na

to, czy w okresie zasiedzenia wszystkie takie czynności były dokonywane

w tym pasie”.

Potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony

przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia,

może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie

wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne

stanowiska. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno

w takim wypadku zawierać wskazanie, które przepisy wymagają wykładni i na czym

polegają poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub rozbieżnościami

w ich stosowaniu (zob. postanowienia SN z: 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 oraz

24 kwietnia 2018 r., II CSK 743/17).

Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna natomiast zostać wykazana

przez przywołanie judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły

w stanach faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób

(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Wykazanie

I CSK 2697/25

3

rozbieżności w orzecznictwie powinno opierać się na przedstawieniu wypowiedzi

zawierających przede wszystkim aktualne poglądy judykatury, a nie stanowiska

wprawdzie wyrażane w przeszłości, lecz od których już wcześniej odstąpiono

w związku z rozwojem trendów wykładni i stosowania prawa.

Wstępnie należy przypomnieć, że w odniesieniu do należącej do

uczestniczki nieruchomości, na której znajduje się linia wysokiego napięcia

należąca do wnioskodawczyni, Sąd Rejonowy stwierdził zasiedzenie służebności

przesyłu polegającej na „prawie eksploatacji […] linii […] poprzez przesył energii

elektrycznej, uprawnienie do wejścia na nieruchomość w celu wykonania prac

konserwacyjnych, remontowych i modernizacyjnych”, a Sąd Okręgowy, zmieniając

postanowienie Sądu pierwszej instancji wskutek apelacji skarżącej, poszerzył

katalog uprawnień wnioskodawczyni o usuwanie awarii tej linii.

Aktualnie spór dotyczy zasadniczo kwestii – objętego wnioskiem

o zasiedzenie – prawa do przebudowywania oraz rozbudowy linii. Skarżąca dąży

w istocie do wykazania, że zasiedzenie służebności przesyłu zawsze następuje

w takim zakresie, „jaki umożliwia prawidłowe korzystanie z tych urządzeń

[przesyłowych – przyp. SN], bez względu na to, czy przedsiębiorca przesyłowy

w tym zakresie rzeczywiście korzystał z cudzej nieruchomości” (s. 5 skargi).

Zarazem natomiast skarżąca do uprawnień umożliwiających takie korzystanie

zalicza uprawnienie do przebudowy lub rozbudowy linii energetycznej.

W pierwszej z tych kwestii Sąd Okręgowy nie zajął odmiennego stanowiska.

Przeciwnie, Sąd ten wyjaśnił, że możliwe jest – w razie wykazania takiej potrzeby –

zasiedzenie służebności w zakresie szerszym „niż konieczny”, lecz „potrzeba ta

musi zostać wykazana, czemu w niniejszej sprawie wnioskodawca nie sprostał”

(s. 10 uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego, strony oryginalnie

nienumerowane). Rozstrzygnięcie Sądu odnosi się zatem do konkretnych

uwarunkowań sprawy, a nie do interpretacji lub stosowania prawa, które mogłyby

być powodem rozbieżności wykładni jako przyczyny kasacyjnej powołanej przez

skarżącą (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Przytoczone wyżej motywy nieuwzględnienia

wniosku w pozostałym zakresie powodują natomiast, że kwestia rozbieżności

orzecznictwa nie ma znaczenia, skoro ostatecznie u podstaw rozstrzygnięcia leżało

I CSK 2697/25

4

stwierdzenie o niewykazaniu przez skarżącą okoliczności, na których opierała ona

swe stanowisko o szerszym zakresie skutków zasiedzenia.

Uzupełniająco należy wskazać, że dostrzegane przez skarżącą rozbieżności

w orzecznictwie, zobrazowane przywołaniem stanowisk wymienionych na

s. 5 skargi kasacyjnej, choć dotyczą zakresu skutków zasiedzenia służebności, to

nie odnoszą się konkretnie do kwestii podniesionej jako wątpliwa w skardze

kasacyjnej. Jest jasne, że z jednej strony wskutek zasiedzenia nabyć można tylko

prawo, w zakresie którego wykonywane było posiadanie, lecz z drugiej strony –

niedopuszczalne jest tworzenie „wypaczonej”, odmiennej od wzorca wynikającego

z Kodeksu cywilnego odmiany służebności przesyłu. Działanie takie stałoby

bowiem w sprzeczności z zasadą numerus clausus ograniczonych praw

rzeczowych (zob. postanowienie SN z 7 marca 2023 r., II CSKP 604/22).

Wspomniane rozbieżności w orzecznictwie wynikają z tego, że sądy z jednej

strony odmiennie interpretują pojęcie posiadania w zakresie odpowiadającym treści

służebności (posiadania służebności, art. 352 § 1 k.c.), a w konsekwencji in casu

różnie oceniają to, w jakim zakresie wykonywane było wspomniane posiadanie

wpływające na zakres uprawnień przedsiębiorcy przesyłowego, czyli na treść prawa

nabytego przez niego wskutek zasiedzenia. Z drugiej natomiast strony występują

odmienności w ocenie tego, służebność o jakiej treści jest „konieczna dla

właściwego korzystania z urządzeń” przesyłowych. W szczególności różnie

oceniana jest kwestia tego, czy jeśli in statu usucapiendi nie zaistniała potrzeba

usuwania awarii urządzenia, to nadal zachodzą podstawy do ustalenia posiadania

nieruchomości również w tym zakresie – skoro z okoliczności wynika, że gdyby

awaria zaistniała, przedsiębiorca podjąłby działania naprawcze urządzenia

przesyłowego, tym samym manifestując bezpośrednim działaniem korzystanie

z cudzego gruntu.

Te rozbieżności nie mogą być jednak uznane za potwierdzające wystąpienie

w niniejszej sprawie drugiej przyczyny kasacyjnej, skoro w okolicznościach sprawy

przedmiotem wątpliwości zgłoszonych przez skarżącą było kategorialnie odmienne,

dalej idące uprawnienie do przebudowy i rozbudowy linii energetycznej, co do

którego skarżąca uznała, że jest ono konieczne do korzystania z urządzeń

I CSK 2697/25

5

przesyłowych. Przedmiotem sporu nie jest natomiast obecnie – objęte

postanowieniem Sądu Okręgowego – prawo usuwania awarii.

Ubocznie należy zwrócić uwagę, że przywołane przez skarżącą orzeczenia

dotyczyły zasadniczo służebności gruntowych. Tymczasem in casu stwierdzono

zasiedzenie służebności przesyłu, a nie – służebności gruntowej. Z uwagi na

kierunek zaskarżenia prawidłowość takiego orzeczenia nie podlega obecnie ocenie

Sądu Najwyższego, lecz nie sposób pominąć, że najkrótszy możliwy termin

zasiedzenia służebności wynosi 20 lat, a służebność przesyłu istnieje w polskim

porządku prawnym od 2008 r. (zob. zwłaszcza wyrok TK z 2 grudnia 2025 r.,

P 10/16, OTK-A 2026/1, oraz racje podniesione w postanowieniach SN

z 14 października 2021 r., V CSKP 69/21, oraz z 24 lutego 2023 r., III CZP 108/22,

OSNC nr 11/2023, poz. 108, wraz ze zdaniem odrębnym).

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

[J.T.]

[SOP]