Sąd Najwyższy nie przyjął skargi użytkowników wieczystych o zapłatę za przyłącza

Wyrokiem z 1 lutego 2023 r., I C 530/17, Sąd Rejonowy w Sosnowcu

zasądził od pozwanego przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego na rzecz

powodowych użytkowników wieczystych 5723 zł z odsetkami tytułem

wynagrodzenia za korzystanie od 1 lipca 2007 r. do 30 czerwca 2014 r. z 59 m2

powierzchni nieruchomości zajętej pod sieć wodociągową i oddalił w pozostałym

zakresie powództwo o zapłatę 67 488 zł z odsetkami.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Sosnowcu

oddalił apelację użytkowników wieczystych oraz uwzględnił apelację

przedsiębiorstwa i zmienił wyroku Sądu pierwszej instancji przez oddalenie

powództwa.

I CSK 2719/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że na nieruchomości w użytkowaniu wieczystym

powodów w latach 70-tych XX w. wybudowano budynek z przyłączami wody

i kanalizacji. W tamtym czasie nieruchomość, wówczas i w okresie objętym sporem

stanowiąca własność Skarbu Państwa, była w zarządzie przedsiębiorstwa

państwowego. Po przekształceniu zarządu w użytkowanie wieczyste powodowie

nabyli prawo użytkowania wieczystego z budynkiem. W 2007 r. użytkownicy

wieczyści zwrócili się do pozwanego przedsiębiorstwa o zgodę na odprowadzanie

do przyłącza kanalizacyjnego na ich nieruchomości ścieków z nieruchomości

sąsiednich. Przedsiębiorstwo, po analizie zużycia wody na nieruchomościach

sąsiednich, stwierdziło, że przyłącze budynku powodów może przyjąć dodatkowe

ścieki, i wyraziło zgodę pod warunkiem wykonania przyłączy z sąsiednich

nieruchomości przez zainteresowanych – pozostawiając umowie powodów i

właścicieli nieruchomości sąsiednich uregulowanie, kto wykona przyłącza i poniesie

koszt robót. Po wykonaniu przyłączy ścieki z nieruchomości sąsiednich były

odprowadzane do sieci kanalizacyjnej pozwanego za pośrednictwem przyłącza

przeznaczonego pierwotnie tylko dla budynku powodów. W 2014 r. pozwany

zakończył budowę nowej sieci kanalizacyjnej, do której zostały podłączone

nieruchomości sąsiednie, z pominięciem przyłączy wybudowanych w 2007 r. na

nieruchomości w użytkowaniu wieczystym powodów. Pozwany betonowymi

czopami odciął nieruchomości sąsiednie od przyłącza obsługującego budynek

powodów. Natomiast powodowie od 2014 r. odprowadzają starymi przyłączami,

tymi z lat 70-tych, tylko wodę deszczową.

Sąd odwoławczy uznał, że wątpliwym jest czy pozwane przedsiębiorstwo

było posiadaczem samoistnym lub zależnym jakiejkolwiek instalacji na

nieruchomości w użytkowaniu wieczystym powodów. Przedsiębiorstwo nie jest

posiadaczem trzech przyłączy do budynku powodów, ponieważ przedsiębiorstwo

wodno-kanalizacyjne jest co najwyżej dzierżycielem przyłącza obsługującego

wyłącznie właściciela, który zwrócił się o przyłączenie budynku do sieci. Pozwane

przedsiębiorstwo pozostawało w przekonaniu, że przyłącza te nie stanowią jego

własności, lecz są instalacją wewnętrzną obsługującą nieruchomość.

Wykorzystywanie tej instalacji na potrzeby nieruchomości sąsiednich odbywało się

na mocy umowy powodów z sąsiadami.

I CSK 2719/24

3

Przy tym Sąd Okręgowy uznał za zbędne stanowcze rozstrzyganie, czy

pozwany jest posiadaczem jakichś instalacji na nieruchomości powodów, ponieważ

nawet jeżeli nimi włada jako posiadacz samoistny lub zależny, to jest posiadaczem

w dobrej wierze, a tym samym warunkiem przysługiwania wynagrodzenia za

korzystanie z części nieruchomości jest wniesienie powództwa, o którym mowa

w art. 224 § 2 k.c. Tymczasem powodowie nie wytoczyli powództwa o nakazanie

pozwanemu usunięcia jakichkolwiek instalacji.

Użytkownicy wieczyści wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ze względu na oczywistą zasadność wszystkich zarzutów kasacyjnych,

tj. naruszenia:

I. prawa materialnego:

1) 224 w zw. z art. 225 k.c. przez uznanie, iż pozwane przedsiębiorstwo

posiadało grunty dzierżawione przez powodów w dobrej wierze;

2) art. 229 § 1 k.c. przez uznanie, iż zaczopowanie przyłączy

kanalizacyjnych należy zakwalifikować jako zwrot rzeczy, chociaż kanalizacja nadal

istnieje w gruncie dzierżawionym przez powodów i ogranicza sposób wykorzystania

gruntu;

II. przepisu postępowania, art. 378 § 1 k.p.c., przez nierozpoznanie sprawy

w granicach apelacji z uwagi na brak odniesienia się do wszystkich zarzutów

apelacji, a w szczególności zaniechanie odniesienia się co do powodów pominięcia

zarzutu apelacyjnego w przedmiocie oddalenia wniosku dowodowego o dowód

z biegłego geodety na ustalenie powierzchni i przebiegu wszystkich rur

kanalizacyjnych stanowiących własność pozwanego znajdujących na

nieruchomości dzierżawionej przez powodów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sądy meriti ustaliły, że powodom przysługuje prawo użytkowania

wieczystego gruntów. Skarżący piszą w skardze o nieruchomości dzierżawionej

przez siebie. Skarga jest niezasadna niezależnie od tytułu prawnego powodów do

nieruchomości.

I CSK 2719/24

4

Przed wprowadzeniem instytucji służebności przesyłu montaż w gruncie

instalacji wodnych lub kanalizacyjnych i włączenie ich do sieci przedsiębiorstwa

wodno-kanalizacyjnego oznaczał korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie,

który obecnie odpowiada służebności przesyłu. Jednak do powstania roszczenia

właściciela (ew. podmiotu, któremu przysługują roszczenia właściciela)

o wynagrodzenie konieczne jest wytoczenie powództwa o wydanie części

nieruchomości zajętej przez instalacje (art. 224 § 2 k.c.), czego powodowie nie

uczynili. Roszczenie o wynagrodzenie powstaje z chwilą rozpoczęcia korzystania

z cudzego gruntu tylko w przypadku umieszczenia instalacji w złej wierze (art. 225

k.c.). Tymczasem skarżący nie wskazali żadnego fragmentu instalacji wodnych

i kanalizacyjnych na nieruchomości zbudowanego wbrew woli powodów lub ich

poprzedników prawnych.

Skarżący powołali tezę z wyroków Sądu Najwyższego z 25 listopada 2008 r.,

II CSK 344/2008, i z 3 kwietnia 2009 r., II CSK 400/2008, iż „przedsiębiorstwo, które

nie legitymuje się uprawnieniem do korzystania z cudzej nieruchomości, w celu

eksploatacji i bieżącego utrzymania posadowionych na niej urządzeń przesyłowych,

korzysta z tej nieruchomości w złej wierze i zobowiązane jest do świadczenia

wynagrodzenia na podstawie art. 224 § 2 i art. 225 k.c.”. Teza ta dotyczy

uprawnienia do korzystania z cudzej nieruchomości w celu eksploatacji i bieżącego

utrzymania posadowionych na niej urządzeń przesyłowych. Teza ta nie stosuje się

w niniejszej sprawie.

Po pierwsze, z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby pozwane

przedsiębiorstwo eksploatowało i utrzymywało instalacje wbrew woli powodów.

Strony łączyła umowa o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, czyli

pozwany miał tytuł prawny do utrzymywania instalacji. Pozwany utrzymywał te

instalacje właśnie w celu dostarczania powodom wody i odprowadzania ich

ścieków. Pozwany odprowadzał także ścieki z nieruchomości sąsiednich, lecz

czynił to na wniosek powodów. Złożenie przez powodów wniosku o zgodę na

przyłączenie sąsiadów i wyrażenie zgody przez pozwanego ustanowiło stosunek

obligacyjny między stronami uprawniający pozwanego do utrzymywania

dodatkowych przyłączy na nieruchomości powodów, przyłączy zbudowanych przez

powodów lub jego sąsiadów, lecz nie przez pozwanego.

I CSK 2719/24

5

Po drugie, powodowie żądają wynagrodzenia nie za korzystanie

z nieruchomości przez działania polegające na eksploatacji i bieżącym utrzymaniu

posadowionych na niej urządzeń przesyłowych, lecz za sam fakt istnienia pod

powierzchnią gruntu urządzeń przesyłowych, co ma utrudniać powodom

ewentualną rozbudowę budynku. W tym zakresie istotna jest dobra wiara w chwili

budowy urządzeń przesyłowych i skarżący nie podważyli domniemania dobrej wiary

(art. 7 k.c.).

Po trzecie, w powołanych przez skarżących wyrokach Sąd Najwyższy nie

uzasadnił tezy, sprzecznej z art. 7 k.c., że sam brak tytułu prawnego do eksploatacji

i bieżącego utrzymania urządzeń przesyłowych oznacza posiadanie nieruchomości

w złej wierze. Zatem nawet gdyby stan faktyczny w niniejszej sprawie odpowiadał

tezie, na której zostały oparte te wyroki, to skarga nie byłaby oczywiście

uzasadniona.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania sprowadza się do zaniechania

dowodu na wysokość wynagrodzenia należnego skarżącym. Zarzut ten mógłby być

istotny pod warunkiem zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego przez

przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje wynagrodzenie.

Ze względu na brak podniesionej podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi.

Na podstawie art. 98 k.p.c. uczestnikowi przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[a.ł]

I CSK 2719/24

6