SN nie przyjął skargi kasacyjnej klienta banku w sporze o zapłatę

Pozwany J.K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Katowicach, którym oddalono apelację skarżącego od wyroku Sądu pierwszej

instancji wydanego w sprawie o zapłatę z powództwa Bank w W. (dalej: bank).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako pierwszą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący wskazał występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Miało

ono dotyczyć tego, „czy w przypadku, gdy zaspokojenie roszczenia dochodzone

jest przeciwko konsumentowi, możliwe jest zastosowanie art. 1171 k.c. przez Sąd

z urzędu, przy braku wniosku powoda o jego zastosowanie oraz argumentacji

na jego poparcie” (s. 3 skargi kasacyjnej).

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny

kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego

zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.

Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych

ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).

Istotność problemu prawnego wyraża się w tym, że ma on znaczenie

precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob.

postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego

skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu

w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie

SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).

Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana

publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi

Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej

sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego

wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi

do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak

i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar

problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla

I CSK 2942/25

3

rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której

pytania zostały zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź

ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw.

Sformułowane przez skarżącego zagadnienie nie występuje w sprawie. Nie

stanowi ono również rzeczywistego problemu prawnego, gdyż odpowiedź na

zacytowane wyżej pytanie jest oczywista.

Po pierwsze, w sprawie nie może występować żadne zagadnienie związane

z art. 1171 § 1 k.c., gdyż skarżący nie zarzucił naruszenia tego przepisu.

Tymczasem Sąd Najwyższy bada skargę kasacyjną w granicach jej podstaw

(art. 39813 § 1 k.p.c.). Nawet w razie przyjęcia skargi pozwanego do rozpoznania

nie byłoby zatem możliwe rozstrzygnięcie żadnego problemu związanego

z art. 1171 § 1 k.c.

Po drugie, Sąd Apelacyjny nie uznał w istocie, że roszczenie powoda jest

przedawnione i nie zastosował art. 1171 § 1 k.c. Przeciwnie, Sąd ten stwierdził

bardzo wyraźnie, że w jego ocenie w dacie wystąpienia przez bank z powództwem

w niniejszej sprawie do przedawnienia jeszcze nie doszło (s. 6 uzasadnienia

wyroku Sądu Apelacyjnego). Dopiero w dalszych wywodach wskazano – jako

„rezerwową” przyczynę uwzględnienia powództwa – że nawet gdyby roszczenie

powoda było przedawnione, to w sprawie znajdowałby zastosowanie

art. 1171 § 1 k.c.; Sąd Apelacyjny wyraźnie jednak zaznaczył, że są to rozważania

hipotetyczne (s. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Po trzecie, choć postawione przez skarżącego pytanie nie ma

bezpośredniego związku ze sprawą, to na marginesie zauważyć trzeba, że jest

oczywiste, iż omawiany przepis – jak każdy przepis prawa materialnego –

stosowany jest z urzędu. Sąd może bez jakiejkolwiek aktywności stron stwierdzić,

że zachodzą przyczyny uzasadniające nieuwzględnienie upływu terminu

przedawnienia – choć w praktyce zwykle stwierdzenie takie następować będzie

niewątpliwie po zgłoszeniu i udowodnieniu przez wierzyciela odpowiednich

twierdzeń o faktach.

Jako drugą przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany

wskazał jej oczywistą zasadność skargi. Przedstawił przy tym wywód nakierowany

I CSK 2942/25

4

na wykazanie, że Sąd Apelacyjny błędnie określił moment początku biegu terminu

przedawnienia roszczenia banku, a w konsekwencji – nietrafnie ocenił, że

roszczenie to nie jest przedawnione. Zwrócił również uwagę na to, że w sprawie

zasądzono całość kwoty udostępnionej przez bank pozwanemu jako kapitał

z umowy kredytu, która – jak się później okazało – od początku nie wiązała stron

z uwagi na zawarcie w niej postanowień niedozwolonych (art. 3851 § 1 zd. 1 k.c.).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania niewątpliwej, widocznej prima facie

sprzeczności przyjętej przez Sąd drugiej instancji wykładni lub zastosowania prawa

z brzmieniem przepisów lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji prawa.

Wnoszący skargę powinien więc zawrzeć w uzasadnieniu wniosku wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się "oczywista zasadność" skargi i przedstawić

odpowiednie argumenty (zob. postanowienie SN z 5 września 2008 r., I CZ 64/08).

Oczywista wadliwość kwestionowanego orzeczenia musi występować w ramach

podstaw skargi (zob. postanowienie SN z 20 grudnia 2001 r., III CKN 557/01).

Do przyjęcia skargi do rozpoznania na podstawie wskazanej przyczyny

kasacyjnej nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd

drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności

skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego okoliczności

powinny zatem jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu

skarga kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła

(zob. postanowienie SN z 10 maja 2019 r., I CSK 768/18).

Skarga kasacyjna pozwanego nie jest oczywiście uzasadniona w opisanym

wyżej rozumieniu. Jak wspomniano już wyżej, skarżący nie zarzucił naruszenia

przez Sąd Apelacyjny art. 1171 § 1 k.c. W konsekwencji nawet gdyby przyjąć, że

wywody pozwanego w przedmiocie przedawnienia roszczeń banku są oczywiście

trafne, to skarga kasacyjna i tak nie podlegałaby uwzględnieniu. Aktualizowałaby

się bowiem „rezerwowa” – i niezakwestionowana – przyczyna uwzględnienia

powództwa w postaci nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia

dochodzonego w sprawie roszczenia z uwagi na względy słuszności. Tym samym

niezależnie od ewentualnej trafności wywodów zawartych na s. 6-7 skargi

I CSK 2942/25

5

kasacyjnej, dotyczących problemu przedawnienia, skarga a limine nie może zostać

uznana za oczywiście zasadną. Pozwany nie zakwestionował bowiem wszystkich

przyczyn uwzględnienia żądania.

Co się z kolei tyczy kwestii dochodzenia przez bank całej wypłaconej

powodowi kwoty kredytu, to zasadność stosowania tzw. teorii dwóch kondykcji

potwierdza uchwała składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,

OSNC nr 12/2024/12, poz. 118. W punkcie trzecim tego orzeczenia wprost

stwierdzono, że jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron. Uchwała ta wiąże Sąd Najwyższy jako zasada prawna (art. 88 § 1 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym). Na marginesie wskazać należy, że

konkluzji wynikających z ww. uchwały oraz związania nią Sądu Najwyższego także

przy rozpoznawaniu obecnej sprawy nie zmienia wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r.,

C-396/24 (zob. wyrok SN z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, OSNC nr 3/2026,

poz. 28).

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że

z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone

w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.

O kosztach nie orzeczono, gdyż wniosek w tym przedmiocie bank wyraźnie zgłosił

jedynie na wypadek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i rozpoznania

sprawy na rozprawie (s. 1-2 odpowiedzi na skargę kasacyjną).

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak

w sentencji postanowienia.

[J.T.]

[SOP]