Bank powoływał się na wyrok TSUE o teorii salda, SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 14 lipca 2023 r., I C 1266/21, Sąd Okręgowy w Gorzowie

Wielkopolskim ustalił nieważność umowy kredytu z 24 maja 2006 r., zawartej

pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego banku i powodami, zasądził od banku

na rzecz powódki 80 700,04 zł z odsetkami i oddalił powództwo w pozostałym

zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Szczecinie

oddalił apelację banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 24 maja 2006 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 81 582,70

zł, denominowanego do franka szwajcarskiego, na okres 360 miesięcy. W umowie

określono, że wysokość kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna

CHF, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości

wykorzystanego kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz

wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał

informować kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania

kredytu na zasadach określonych w umowie.

Kredyt został wypłacony w złotych, w dwóch transzach, przy jednoczesnym

przeliczeniu na CHF według kursu kupna obowiązującego w banku. Wysokość rat

kapitałowo-odsetkowych określona została w CHF, a ich spłata następować miała w

złotych po uprzednim przeliczeniu rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży

dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty.

Wyrokiem z 16 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim

rozwiązał przez rozwód związek małżeński kredytobiorców. Od podpisania umowy

do października 2022 r. kredytobiorcy z tytułu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych

uiścili na rzecz banku 80 700,04 zł, z tym, że po rozwodzie kredyt spłacała wyłącznie

powódka.

Kredytobiorcy 7 kwietnia 2023 r. zawarli umowę, na mocy której powód przelał

na rzecz byłej żony wierzytelność 17 685,52 zł przysługującą mu wobec banku z

tytułu spłaty kredytu w okresie trwania związku małżeńskiego.

I CSK 3004/25

3

Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie

uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia sumy

potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana

jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie, iż nie było indywidualnych

negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacji

i wyznaczające kursy walut, które określają główne świadczenia stron, jednak te

postanowienia nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Instytucje

finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia

przez nich świadomych i rozważnych decyzji, tymczasem bank nie udowodnił, że

zrealizował ciążący na nim obowiązek informacyjny.

Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie

ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone.

Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości ustalenia

kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości

wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony

umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają

główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy

kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie

prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej

wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy

klauzulę indeksacyjną.

Kredytobiorczyni przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków

pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.)

niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu

nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i wniósł

o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne tj., czy wobec treści wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C-

396/24, należy interpretować go w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie

orzecznictwu krajowemu, gdyż w uchwale Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22 stwierdzono, że „jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z

powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy

całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

I CSK 3004/25

4

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron". Tymczasem z przytoczonego wyżej orzeczenia TSUE wynika, że w tego typu

sprawach winno się stosować teorię salda.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał

również na potrzebę wykładni art. 410 w zw. z art. 405 i art. 3851 § 1 i § 2 k.c. oraz

art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zakresie, w jakim przepisy te odnoszą się do zasad

rozliczeń stron nieważnej umowy kredytu hipotecznego (tj. do zastosowania tzw.

teorii dwóch kondykcji albo teorii salda), w szczególności w kontekście orzeczenia

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący ten sam problem przedstawił jednocześnie jako zagadnienie prawne

oraz potrzebę wykładni przepisu prawnego. Potrzeba wykładni przepisu prawa

zachodzi, gdy zakres jakiegoś pojęcia w przepisie nie jest jasny. Natomiast

zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. tym się różni od potrzeby

wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), że nie sprowadza się do

rozumienia pojęcia użytego w przepisie prawnym. Zagadnienie prawne powstaje,

gdy dokonanie prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego wymaga

uwzględnienia kilku przepisów, niekiedy regulujących odrębne kwestie. Zagadnienie

prawne powstaje zazwyczaj na tle wzajemnej relacji dwóch przepisów, tj. czy jeden

nich wyłącza drugi, czy też stosuje się je niezależnie. Oczywiście może się zdarzyć,

że po dokonaniu wykładni niejasnego przepisu powstaje zagadnienie prawne

związane z wzajemną relacją już wyłożonych przepisów.

Teoria salda została odrzucona w punkcie trzecim uchwały pełnego składu

Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w którym

zaakceptowano konkurencyjną tzw. teorię dwóch kondykcji, stwierdzając, że jeżeli

w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru

jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a

kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot

nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej

i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie. Wydanie przytoczonego przez

I CSK 3004/25

5

skarżącego wyroku przez TSUE nie doprowadziło do ustania związania Sądu

Najwyższego przyjętą wcześniej zasadą prawną.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[SOP]