Potrącenie kredytobiorców z bankiem. SN nie przyjął skargi kasacyjnej banku

Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w Warszawie, wywiodła skargę

kasacyjną

od

wyroku

Sądu

Apelacyjnego

w

Lublinie

z 20 września 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa R.B.

i M.B. o ustalenie i zapłatę.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank wskazał na

oczywistą zasadność skargi, polegającą na nierozpoznaniu przez Sąd drugiej

I CSK 355/25

2

instancji istoty sprawy przez niedokonanie oceny skuteczności złożonego przez

powodów 6 lutego 2024 r. oświadczenia o potrąceniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób sprzeczną z jednolitą

i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwany bank pod pozorem

oczywistej zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego

wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawił

wyłącznie własne stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niego

rozstrzygnięciem Sądu drugiej instancji. Strona pozwana ograniczyła się do

twierdzeń o złożonym przez powodów 6 lutego 2024 r. oświadczeniu o potrąceniu.

Podkreślenia wymaga, iż pomimo braku podniesienia przez pozwany bank

w apelacji zarzutu naruszenia art. 2031 k.p.c. Sąd drugiej instancji obszernie

I CSK 355/25

3

i wyczerpująco odniósł się w uzasadnieniu do skuteczności złożonego przez

powodów oświadczenia o potrąceniu. Wywiódł, że pismo nie mogło wywrzeć

skutków prawnych na skutek nowelizacji przepisów, które weszły w życie

w listopadzie 2019 r.

Kwestionując wyrok Sądu Apelacyjnego strona skarżąca pomineła, że

w poprzednio obowiązującym stanie prawnym (do 7 listopada 2019 r) - skuteczność

zarzutu potrącenia uzależniona była od prawidłowości jego dokonania z punktu

widzenia prawa materialnego (art. 498 i nast. k.c.) i nie było procesowej regulacji,

odnoszącej się do tego zarzutu. Taką regulację stanowi obecnie art. 2031 k.p.c.

obowiązujący od 7 listopada 2019 r. Przepis ten unormował procesowe przesłanki

zarzutu potrącenia, których spełnienie warunkuje ocenę skuteczności jego

podniesienia w konkretnej sprawie. W obecnym stanie prawnym skuteczność tego

zarzutu (jako procesowego) ograniczona jest jedynie do tych przypadków, które

objęte są dyspozycją art. 2031 k.p.c. Brak spełnienia tych przesłanek może

prowadzić do sytuacji, kiedy zarzut potrącenia jest nieskuteczny, pomimo iż samo

oświadczenie o potrąceniu było złożone skutecznie i wywołało skutki

materialnoprawne (zob. postanowienie SN z 28 listopada 2024 r., I CSK 4026/23).

Poza tym należy zauważyć, że Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby

Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,

ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

I CSK 355/25

4

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład

całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały

w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.

w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Adam Doliwa

(P.H.)

[SOP]