Sąd Najwyższy nie przyjął skargi o testament, wnioskodawczyni zapłaci 360 zł

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego co

do przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika

z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których

jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.

Wnioskodawczyni wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

z powołaniem się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.), z uwagi na zaniechanie przeprowadzenia przez Sąd ad quem dowodów

z przesłuchania stron, z przesłuchania biegłego grafologa i z oryginału dokumentu

testamentu notarialnego z 15 stycznia 2015 r. i naruszenie art. 382 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do

rozpoznania wymaga powołania się na kwalifikowaną postać naruszenia

zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego

i przeprowadzania wywodu zmierzającego do jego wykazania. Oczywistość

naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przy tym samodzielnego, czyli odrębnego od podstaw

kasacyjnych wskazania i wykazania naruszenia konkretnego przepisu prawa

(procesowego lub materialnego), które jest oczywiste i bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęte skargą orzeczenie jest wadliwe i dlatego skarga powinna

być przyjęta do rozpoznania.

I CSK 3667/25

3

Uzasadnienie wniosku oparte na tej przesłance wymaga przedstawienia

argumentacji prawnej zmierzającej do wykazania kwalifikowanego naruszenia

powołanych w skardze przepisów prawa, możliwego do stwierdzenia bez

merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC

2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK 216/07 i z 11 sierpnia 2011

r., IV CSK 163/11). Uzasadnienie wniosku nie może sprowadzać się do

powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej formie, uzasadnienia podstaw kasacyjnych,

jak również być sformułowane w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności.

Skonfrontowanie uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z motywami zaskarżonego postanowienia nie potwierdza tezy

skarżącej o oczywistej zasadności skargi.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wskazuje na istnienie

uchybień konstrukcyjnych, które uniemożliwiałyby jednoznaczne określenie

podstawy faktycznej sprawy i zweryfikowanie oceny prawnej przyjętej przez Sąd

Okręgowy. Ustalenia faktyczne Sądów meriti są przy tym dla Sądu Najwyższego

wiążące i niemożliwe wprost do zakwestionowania w postępowaniu kasacyjnym

(art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Z ustaleń tych wynika, że testament będący

podstawą dziedziczenia został sporządzony przez spadkodawczynię osobiście

i podpisany; spełnia on wymagania formalne określone w art. 950 k.c. Sąd drugiej

instancji nie znalazł podstaw do zakwestionowania świadomości testatorki w chwili

testowania w rozumieniu art. 945 § 1 pkt 1 k.c. W tym zakresie wskazał, że na

uzasadnione wątpliwości co do świadomego powzięcia przez nią decyzji

i wyrażenia ostatniej woli nie wpływają podniesione przez skarżącą argumenty

dotyczące stanu zdrowia spadkodawczyni w chwili testowania i dolegliwości, na

które cierpiała w tym czasie i w okresie poprzedzającym akt testowania. Testament

sporządzony przez spadkodawczynię jest zatem ważny.

W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku wystarczające jest

przedłożenie wypisu testamentu notarialnego, który ma moc oryginału aktu

notarialnego. Wypis przedstawiony przez uczestnika zawierał adnotację o złożeniu

podpisów, w tym przez spadkodawczynię, na oryginale aktu notarialnego. Zatem

I CSK 3667/25

4

brak było podstaw do dopuszczenia dowodu z oryginału testamentu, skoro wypis

z aktu stwierdzającego testowanie i treść testamentu potwierdzał, że testament

został podpisany. Z opinii biegłego grafologa wynikało zaś, że złożony podpis pod

testamentem jest podpisem testatorki. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie było

konieczne dopuszczenie dowodu z przesłuchania biegłego grafologa, gdyż fakt ten

został potwierdzony w sporządzonej opinii, która była spójna i logiczna.

Dowód z przesłuchania stron nie ma charakteru obligatoryjnego, a potrzeba

jego przeprowadzenia aktualizuje się wtedy, gdy sąd uzna, że dotychczasowe

wyniki postępowania dowodowego nie świadczą o wyjaśnieniu faktów istotnych dla

rozstrzygnięcia. Zaniechanie przez sąd przeprowadzenia dowodu z przesłuchania

stron nie stanowi zatem naruszenia art. 299 k.p.c., skoro w ocenie sądu fakty

istotne zostały już wyjaśnione. Wykorzystanie tego dowodu ma charakter

subsydiarny, odnosi się do przypadku braku dowodów lub ich wyczerpania wobec

niewyjaśnienia istotnych faktów w sprawie (np. wyroki Sądu Najwyższego: z 18

lutego 2010 r., II CSK 369/09; z 16 października 2016 r., V CSK 52/16).

Wnioskodawczyni nie wnioskowała o przeprowadzenie takiego dowodu. Sąd zaś

nie znalazł podstaw do działania w tym zakresie z urzędu, gdyż istotne okoliczności

stwierdzające nabycie spadku przez uczestnika zostały wyjaśnione, a więc nie

można uznać, że dowód ten był konieczny, gdyż ma on jedynie charakter

pomocniczy przy ustaleniu istotnych faktów.

Sąd jest związany żądaniem zawartym we wniosku i nie może orzekać

ponad żądanie, gdyż stanowiłoby to naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. W postępowaniu

nieprocesowym o stwierdzenie nabycia spadku niedopuszczalne jest dokonywanie

oceny czy poszczególni spadkobiercy są godni dziedziczenia. Podniesiona przez

skarżącą niegodność dziedziczenia mogła być przedmiotem oceny jedynie

w procesie, jednak skarżąca nie wytoczyła powództwa o wydanie w tym

przedmiocie orzeczenia w wyznaczonym terminie przez sąd.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. oraz – co do

kosztów postępowania – art. 520 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 391 § 1

k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

I CSK 3667/25

5

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.

U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

Wniosek pełnomocnika z urzędu reprezentującego wnioskodawczynię nie

mógł być uwzględniony, gdyż został nieprawidłowo sformułowany. Wniosek ten

mógł dotyczyć jedynie rozstrzygnięcia o kosztach wydawanego po merytorycznym

rozpoznaniu skargi kasacyjnej, ponieważ w fazie przedsądu, gdyby miał zakończyć

się odmową przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie może być mowy

o obciążeniu kosztami tej strony postępowania, która skargi nie wniosła, a tym

bardziej o zasądzeniu od niej wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi z urzędu

reprezentującemu przeciwnika procesowego.

Marta Romańska

[dr]

[a.ł]