Sprzedawcy mieszkania chcieli uznać umowę za pozorną. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 31 stycznia 2022 r., I C 482/19, Sąd Okręgowy w Rzeszowie

oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności oświadczeń woli powodów

zawartych w umowie sprzedaży lokalu mieszkalnego z 18 października 2006 r., z

powodu pozorności.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Rzeszowie

oddalił apelację powodów.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 18 października 2006 r. strony złożyły zgodne

oświadczenia woli przed notariuszem, składające się na umowę sprzedaży

pozwanej za 200 000 zł udziałów powodów po 1/2 we własności lokalu

I CSK 367/25

2

mieszkalnego. Kupująca zobowiązała się zapłacić cenę sprzedawcom do 19

października 2006 r. z kredytu bankowego. Strony ustaliły, że część sumy

uzyskanej przez pozwaną z kredytu, w wysokości 97 479,03 zł, kupująca przekaże

bezpośrednio na spłatę kredytu budowlano - hipotecznego zaciągniętego przez

sprzedawców.

Jeszcze przed zawarciem spornej umowy kupująca zawarła umowę kredytu

w wysokości 83 455,04 CHF, przeznaczonego na nabycie lokalu mieszkalnego,

i część sumy kredytu przeliczona na złotówki w wysokości 97 479,03 zł została

przekazana bezpośrednio na spłatę kredytu sprzedawców. Według sprzedawców

celem pozornej umowy sprzedaży było umożliwenie pozwanej zaciągnięcie kredytu.

Sąd drugiej instancji uznał, że sprzedawcy nie wykazali pozorności umowy

sprzedaży.

Sprzedawcy wnieśli o przyjęcie swojej skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ponieważ prawidłowa analiza materiału dowodowego powinna doprowadzić Sąd

drugiej instancji do dokładnie odmiennych ustaleń, niż poczynione przez Sąd

pierwszej instancji, a nieprawidłowo ustalony stan faktyczny jest skutkiem

naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 233 § 1 w zw. z art. 391

oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na przyjęciu za własne ustaleń

faktycznych Sądu pierwszej instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w

tej kwestii, chociaż zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność

ustaleń Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co

skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne nie zostały rozpoznane.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

wskazali podstawy prawnej, jednak z uzasadnienia wniosku można wywnioskować,

że podstawę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący upatrują

w oczywistej zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania.

W orzecznictwie jest sporne, czy zasada związania Sądu Najwyższego ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 i 39813

§ 2 k.p.c.) oznacza wyłączenie przepisów postępowania dotyczących ustalania

I CSK 367/25

3

stanu faktycznego jako podstaw kasacyjnych. W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy

uznał, że art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. nie wyklucza żadnego z przepisów postępowania

jako podstawy zarzutu kasacyjnego. Jednak oparcie skargi na art. 233 k.p.c.

wymaga wykazania, iż przepis ten nie pozwala na ustalenia dokonane przez sąd,

nie wystarczy wskazanie możliwości wyciągnięcia z dowodów innych wniosków. W

tym przypadku dodatkowo skarżący pod pozorem naruszenia art. 233 k.p.c.

przestawia w istocie zastrzeżenia, co do sposobu zastosowania prawa

materialnego, tj. art. 83 § 1 k.c.

Sąd Apelacyjny poza przyjęciem za własne ustaleń faktycznych Sądu

pierwszej instancji, odniósł się do zarzutów apelacyjnych skarżącego, także

w aspekcie ustaleń faktycznych. Już z tego względu argumentacja skargi, jako

oderwana od treści uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego, jest bezpodstawna.

Po drugie, nawet w sytuacji, gdyby takich fragmentów nie było w

uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji, to obowiązkiem skarżącego byłoby

wykazanie, że sąd naruszył nie tylko obowiązek oceny zarzutów apelacyjnych (art.

387 § 21 pkt 2 k.p.c.), lecz także art. 233 k.p.c. lub że na skutek braków

uzasadnienia nie można odtworzyć toku rozumowania sądu. Naruszenie przepisów

postępowania może być podstawą skargi pod warunkiem, że uchybienie to mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Przez przyjęcie za

własne ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego ustalenia te stały się ustaleniami

Sądu odwoławczego, wraz z wywodami uzasadniającymi te ustalenia. Strona

zamierzająca skarżyć naruszenie art. 233 k.p.c. nie może zarzucać ograniczenia

się przez sąd drugiej instancji do przyjęcia ustaleń sądu pierwszej instancji, jeżeli

uzasadnienie sądu pierwszej instancji da się skontrolować pod kątem prawidłowego

stosowania art. 233 k.p.c.

Przy tym w przypadku nienależycie uzasadnionego przyjęcia za własne

ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji dochodzi przede wszystkim do

naruszenia art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c., a nie wskazanych w skardze art. 378 § 1 i 382

k.p.c. Art. 378 § 1 k.p.c. zabrania uwzględniania zarzutów niepodniesionych

w apelacji. Ponieważ prawo materialne sąd drugiej instancji stosuje prawidłowo

niezależnie od zarzutów apelacji, a nieważność postępowania bierze pod uwagę

I CSK 367/25

4

z urzędu, art. 378 § 1 k.p.c. w istocie zakazuje uwzględniania z urzędu naruszeń

przepisów postępowania nieprowadzących do nieważności postępowania.

Naruszeniem art. 382 k.p.c. może być orzeczenie na podstawie faktu

poznanego przez sąd poza postępowaniem, np. w oparciu o publikacje, informacje

z mediów społecznościowych lub dokumenty z akt innej sprawy, jeżeli sąd nie

przeprowadził dowodu w sposób jawny dla stron. Nienależyte uzasadnienie

przyjęcia za własne ustaleń sądu pierwszej instancji nie stanowi naruszenia tego

przepisu.

Przy braku zarzutów do postępowania dowodowego podstawą zarzutów co

do wniosków wyciągniętych przez sąd z przeprowadzonych dowodów może być

wyciągnięcie nieprawidłowych wniosków z innych faktów lub nieprawidłowa ocena

dowodów, tj. naruszenie art. 231 lub 233 k.p.c., stosowanych w postępowaniu

apelacyjnym na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. Jednak skarżący nie wskazał na czym

ma polegać oczywiste naruszenie art. 233 k.p.c.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. pozwanej przysługuje od skarżących zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]