Spór o nieważność pożyczki hipotecznej w upadłym banku nie czeka na listę wierzytelności

Wyrokiem z 29 marca 2022 r., XXVIII C 4314/21 , Sąd Okręgowy w

Warszawie ustalił nieważność umowy pożyczki hipotecznej zawartej 29 lipca 2008

r. przez powodowych biorących pożyczkę i pozwany bank, zasądził od banku na

rzecz biorących pożyczkę 71 172,22 zł z odsetkamii oraz 74 217,64 CHF z

odsetkami, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo.

I CSK 395/25

2

Wyrokiem częściowym, zaskarżonym skargą kasacyjną, Sąd Apelacyjny

w Warszawie oddalił apelację syndyka masy upadłości banku w części skarżącej

ustalenie nieważności umowy.

Sąd Apelacyjny ustalił, że 29 lipca 2008 r. powodowie i poprzednik prawny

banku zawarli umowę pożyczki hipotecznej w wysokości 366 950,35 zł. Wypłata

pożyczki miała być realizowana w transzach, zwrot miał nastąpić w ciągu 480

miesięcy z uwzględnieniem karencji. Częścią umowy były m.in. regulamin

kredytowania hipotecznego i oświadczenia o ryzyku walutowym i ryzyku stopy

procentowej.

Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy kredytowej miała być

dokonywana w złotych. Metodę i terminy ustalania kursu wymiany walut na

podstawie, którego wyliczane są raty i bieżące saldo, jak również warunki

aktualizacji harmonogramu spłat określał regulamin. Tabela kursów została

zdefiniowana w regulaminie, jako tabela kursów kupna/sprzedaży walut banku

obowiązująca o godz. 9.30 w dniu, w którym następuje operacja. Zaktualizowany

harmonogram spłat był wysyłany do kredytobiorcy za każdym razem, gdy wysokość

rat pożyczki ulegała zmianie, jednak nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy.

Umowa była zmieniana aneksami, które dotyczyły między innymi waluty

spłaty pożyczki. W okresie od 31 lipca 2008 r. do 7 lipca 2020 r. powodowie tytułem

zwrotu pożyczki zapłacili łącznie 71 172,22 zł oraz 74 217,64 CHF.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w umowie będącej przedmiotem niniejszej

sprawy bank w sposób jednostronny ustalał kurs waluty właściwej do wyliczenia

zobowiązania kredytobiorcy. Z treści umowy nie wynikały ani obiektywne, ani

weryfikowalne oznaczenia tego kursu. Przedmiotowa umowa nie była negocjowana

indywidualnie, zawiera postanowienia naruszające w sposób rażący interesy

konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. W ocenie Sądu drugiej instancji

nie ma możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu postanowień

abuzywnych, dlatego przedmiotowa umowa jest bezskuteczna na skutek

zastosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ze względu na wystąpienie zagadnienia prawnego: czy postępowanie

I CSK 395/25

3

sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z

umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do

waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi (kredytodawcy), jest sprawą

„o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art.

145 ust. 7 pr.upadł. i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1

pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 1

pr.upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności

lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania

trybu określonego ustawą.

Syndyk masy upadłości banku wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania również z uwagi na istnienie potrzeby wykładni przepisów prawnych:

art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł. oraz art. 177

§ 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 pr.upadł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 144 ust. 1 pr.upadł. po ogłoszeniu upadłości postępowania

sądowe, administracyjne lub sądowoadmimstracyjne dotyczące masy upadłości

mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko memu.

Postępowanie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie jest postępowaniem

dotyczącym wierzytelności, o którym mowa w art. 145 pr.upadł., dlatego należało je

podjąć i dalej prowadzić przeciwko syndykowi.

Takie stanowisko potwierdza również uchwała Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 19 września 2024 r., w sprawie III CZP 5/24, w której

stwierdzono, że „Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego

konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu,

prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono

upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy

upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo

upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej

funkcję syndyka”.

I CSK 395/25

4

W uchwale tej wskazano również, że niewskazanie w art. 145 ust. 1 pr.upadł.

wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego rozumienia

pojęcia „postępowania sądowego […] o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do

masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań z art. 189 k.p.c.

Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest sporządzenie listy

wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie stwarza

zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego o ustalenie

istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz wniosku, że

sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.upadł., wobec

czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane z chwilą

ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że w przeciwnym

razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty poszukujące ochrony

prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem możliwości uzyskania tej

ochrony – co najmniej do czasu wyczerpania trybu zgłoszenia wierzytelności,

pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189 k.p.c., że ustalenie istnienia lub

nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego mogłoby przekładać się na

ocenę podstaw umieszczenia danej, zgłoszonej wierzytelności na liście.

To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr.upadł. z ustaleniem listy

wierzytelności, wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o

fundamentalnej różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W

razie wystąpienia z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy

w postępowaniu prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia

ochrony prawnej w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne

rozwiązanie nie zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku

prawnego, które nie ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy

wierzytelności. W konsekwencji sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na

zasadach ogólnych, tyle że z udziałem syndyka, a nie samego upadłego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

I CSK 395/25

5

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[a.ł]