Gmina dochodziła zwrotu bonifikaty od nabywców lokalu. SN odmówił skardze kasacyjnej

Sąd Rejonowy w Rybniku wyrokiem z 17 sierpnia 2023 r.: zasądził od

pozwanych: a) M.G. i G.R. solidarnie;

b) J.H. na rzecz powoda Gminy R.

61 727,72 zł z ustawowymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 7 lipca 2018 r.

do dnia zapłaty

z zastrzeżeniem, że zapłata dokonana przez

pozwanych solidarnie wskazanych pod literą a lub pozwaną wskazaną pod literą b

I CSK 4026/24

2

zwalnia pozostałych oraz zastrzegając pozwanej J.H. prawo do powoływania się w

toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie swojej odpowiedzialności do

nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Rybniku VII Wydział Ksiąg Wieczystych

prowadzi księgę wieczystą oznaczoną numerem […], w zakresie wpisanej na rzecz

powoda Gminy R. hipoteki umownej, ustanowionej z tytułu zabezpieczenia

o

zwrot kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji.

Wyrokiem z 14 czerwca 2024 r. Sąd Okręgowy w Rybniku oddalił apelację.

W skardze kasacyjnej M.G. i G.R., jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi do rozpoznania, wskazali na przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989

§ 1 pkt 1, 4 k.p.c.

Zdaniem skarżących, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

a skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki

skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).

Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach

kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,

nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,

jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia

z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia

orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.

przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej

oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

I CSK 4026/24

3

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia

rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie

zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania

w sprawie (zob. postanowienia SN: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03; z 7

czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada

2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019 r., I CSK

627/18).

Sąd Najwyższy wielokrotnie odnosił się do kwestii nadużycia prawa

podmiotowego przez organy samorządowe dochodzące zwrotu kwoty równej

udzielonej bonifikacie (por.m.in. wyroki: z 25 sierpnia 2011 r., II CSK 640/10, z 12

kwietnia 2012 r., II CSK 484/11, z 11 maja 2012 r., II CSK 540/11, z 24 stycznia

2013 r., II CSK 286/12, z 9 listopada 2016 r., II CSK 93/16). Podkreślał, że klauzula

generalna przewidziana w art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy, a odmowa udzielenia

ochrony prawnej musi być uzasadniona istnieniem okoliczności rażących.

Udzielenie bonifikaty stanowi istotny przywilej finansowy nabywcy lokalu

komunalnego, uzyskany kosztem środków publicznych, który stawia go w lepszej

sytuacji od tych osób, które zmuszone są zaspokajać swoje potrzeby mieszkaniowe

przez nabycie mieszkań po cenie rynkowej. Kierunkowa pomoc ułatwiająca

stabilizację dotychczasowych stosunków prawnych związanych z korzystaniem z

lokalu przez umożliwienie uzyskania „mocniejszego prawa” nie może być zrównana

z ułatwieniem pozyskania środków pieniężnych, obejmujących różnicę pomiędzy

ceną sprzedaży i odsprzedaży prawa do lokalu, dla zaspokojenia potrzeb

mieszkaniowych w dowolny wybrany sposób ani umożliwiać uzyskanie

nieuzasadnionych korzyści z obrotu lokalami mieszkalnymi.

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia

prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej,

bez potrzeby głębszej analizy. Konieczne było zatem wykazanie, że Sąd drugiej

instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego

wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (zob. m.in. postanowienia

I CSK 4026/24

4

SN: z 8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003

r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49 i z 11 stycznia 2008 r. I UK 285/07).

Wywody, zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, sprowadzają się do polemiki z zaskarżonym orzeczeniem, nie zaś

wykazania, że przy jego ferowaniu popełniono uchybienia w zakresie stosowania

prawa, które miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom.

Uzasadnienie wniosku stanowi w istocie próbę zaangażowania Sądu Najwyższego

do kolejnej weryfikacji instancyjnej prawidłowości dokonania przez Sąd drugiej

instancji ustaleń faktycznych i oceny prawnej w sprawie, co nie jest celem

postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu

przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności,

które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i

99 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Jacek Grela

[S.J.]

[SOP]