Skargi kasacyjne w dziale spadku po rodzicach nieprzyjęte do rozpoznania

I CSK 495/24

2

1. Postanowieniem z 29 czerwca 2023 r., Sąd Okręgowy w Krakowie, w

sprawie z wniosku J. F. z udziałem J. C., A. F. i W. F., o dział spadku oraz podział

majątku wspólnego po J. F. i L. F. na skutek apelacji wnioskodawcy od

postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie z 15 marca

2022 r., odrzucił apelację w części dotyczącej rozstrzygnięć, zawartych w punktach

6., 7. i 9. (pkt I); zmienił zaskarżone postanowienie (pkt II); oddalił apelację w

pozostałej części (pkt III); orzekł o kosztach postępowania (pkt IV, V).

2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargi kasacyjne wywiedli:

wnioskodawca J. F. oraz uczestniczka J. C.

Wnioskodawca J. F. zaskarżył postanowienie w części, tj. w zakresie pkt III.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy została zarejestrowana pod sygnaturą akt I CSK

495/24. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 4 k.p.c.

Uczestniczka J. C. zaskarżyła postanowienie w części, tj. w zakresie pkt III.

Skarga kasacyjna uczestniczki została zarejestrowana pod sygnaturą akt I CSK

2760/24. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując

się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 4 k.p.c.

Należy wskazać, że obie skargi miały tożsamą treść zarówno w zakresie

sformułowanych wniosków, jak też i w zakresie uzasadnienia wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz uzasadnienia podstaw kasacyjnych.

3. Postanowieniem z 26 czerwca 2025 r., wydanym w sprawie o sygn. I CSK

2760/24, Sąd Najwyższy, postanowił połączyć sprawę o sygn. I CSK 2760/24 ze

sprawą o sygn. I CSK 495/24 w celu łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod

sygn. I CSK 495/24.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

I CSK 495/24

3

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,

w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

6. Obie skargi kasacyjne nie zawierają argumentów dostatecznych dla

uznania, że skarżący skutecznie wykazali, iż w sprawie zachodzą powołane

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1, 4 k.p.c.

I CSK 495/24

4

7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego

wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,

przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń

(postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a

jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić

Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się

do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III

CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).

8. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego

zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8

października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,

przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej

„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP

2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz.

49; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).

9. Już na wstępie oceny zasadności przyjęcia skarg kasacyjnych do

rozpoznania, należy zaznaczyć, że z racji na tożsamość wniosków o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania i tożsamość uzasadnień tych wniosków,

poczynione w tej części uzasadnienia uwagi należy odnosić do obu skarg

kasacyjnych.

I CSK 495/24

5

Po pierwsze, w ocenie Sądu Najwyższego konstrukcja uzasadnienia wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uniemożliwia, co do zasady, jej

przyjęcie. Skarżący skonstruowali te uzasadnienia poprzez ogólne komentarze i

odniesienia do poszczególnych zarzutów skarg kasacyjnych (oznaczając części

uzasadnienia „Ad. 1; Ad. 2-4”).

W orzecznictwie SN wskazuje się, że wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a

dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być

podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze

okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia (zob. postanowienia SN z 22 maja 2024 r., I CSK

786/24). Uznaje się, że nie ma możliwości pośredniego wyartykułowania wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z innych wniosków formalnych. W

konsekwencji tego nie można w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej doszukiwać

się fragmentów mogących wskazywać na uzasadnienie podstaw przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Pierwsza z poczynionych uwag odnosi się do uzasadnienia obu skarg

kasacyjnych zarejestrowanych odpowiednio pod sygn. I CSK 495/24 oraz I CSK

2760/24.

Po drugie, to co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być

jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.,

gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem

świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że

z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o

oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi

warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na

I CSK 495/24

6

samym wstępie (zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21).

W analizowanych skargach kasacyjnych zachodzi powyższa sytuacja.

Skarżący, w uzasadnieniach do wniosków o przyjęcie skarg na podstawie art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c., odwołali się do problematyki czynności zmierzających do

współposiadania nieruchomości (jak wskazano w uzasadnieniach: „…domaganiem

się przez J. C. dopuszczenia do współposiadania nieruchomości poprzez

udostępnienie jej synowi…”), o której była mowa w kontekście przesłanki

wynikającej z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący bowiem sformułowali istotne

zagadnienia prawne właśnie wokół wskazanych wcześniej czynności. Wskazana na

następujące zagadnienia:

- „Czy aktywność, polegająca na domaganiu się wynajęcia nieruchomości stanowi o

czynnościach zmierzających do współposiadania nieruchomości i w efekcie

uprawnienia do zwrotu nie uzyskanych korzyści w oparciu o art. 225 k.c.?”

- „Czy fakt przebywania przez współwłaściciela na stałe zagranicą i okresowe

domaganie się wpuszczenia do nieruchomości stanowi o czynnościach

zmierzających do współposiadania nieruchomości czy też oznacza rezygnację z

takich działań pozbawiającą praw7a do zwrotu nie uzyskanych korzyści w oparciu o

art. 225 k.c.?”

Skarżący połączyli zatem przesłanki wskazane w art. 3989 § 1 pkt 1, 4 k.p.c.

Druga z poczynionych uwag odnosi się do uzasadnienia obu skarg kasacyjnych

zarejestrowanych odpowiednio pod sygn. I CSK 495/24 oraz I CSK 2760/24.

Po trzecie, oceniając treść obu uzasadnień wniosków o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, należy wskazać, że skarżący nie przedstawili

dokładnego wywodu w zakresie oczywistej zasadności skarg. Wybiórczo przytoczyli

przepisy, których naruszenie ją spowodowało. W uzasadnieniach wniosków o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawarto argumentacji wskazującej

na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Ponadto skarżący nie wykazali by sformułowane

przez nich zagadnienia prawne były zagadnieniami nowymi, nierozwiązanymi

dotychczas w orzecznictwie, których wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju

I CSK 495/24

7

prawa. Nie ma w uzasadnieniach wniosków odrębnego wywodu w tym właśnie

zakresie.

Trzecia z poczynionych uwag odnosi się do uzasadnienia obu skarg

kasacyjnych zarejestrowanych odpowiednio pod sygn. I CSK 495/24 oraz I CSK

2760/24.

Po czwarte, dodać należy, że skarżący polemizując z ustaleniami Sądów

meriti, w rzeczywistości negują ustalenia faktyczne poczynione na etapie

postępowania rozpoznawczego. Tymczasem, pod pretekstem kwalifikowanego

naruszenia prawa materialnego nie można zmierzać do podważenia dokonanej w

sprawie oceny dowodów (zob. np. postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK

213/17). Wskazać trzeba, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym

stanie prawnym, nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej. Jednak

przedmiotowe skargi kasacyjne w znacznej mierze dotyczyły właśnie tego przepisu.

Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest

bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).

Czwarta z poczynionych uwag odnosi się do uzasadnienia obu skarg

kasacyjnych zarejestrowanych odpowiednio pod sygn. I CSK 495/24 oraz I CSK

2760/24.

Zatem tak skonstruowane wnioski o przyjęcie skarg kasacyjnych do

rozpoznania, nie mogły być uznane za prawidłowe, co powoduje, że obie skargi

(zarejestrowane odpowiednio pod sygn. I CSK 495/24 oraz I CSK 2760/24), w

ramach przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., nie mogły zostać

przyjęte do rozpoznania.

10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). Uwaga ta odnosi się do obu

skarg kasacyjnych zarejestrowanych odpowiednio pod sygn. I CSK 495/24 oraz I

CSK 2760/24.

I CSK 495/24

8

11. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia obu skarg

kasacyjnych do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).

12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 520 § 1

k.p.c.

[a.ł]

Piotr Telusiewicz