Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi spółki P. o zasiedzenie służebności przesyłu

Postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r. Sąd Rejonowy w Szamotułach oddalił

jako niewykazany wniosek P. spółki akcyjnej w K. o stwierdzenie, że z dniem 8

stycznia 2011 r. nabyła w drodze zasiedzenia nieodpłatną służebność przesyłu

polegającą na prawie utrzymywania na działce […] położonej w miejscowości T.,

dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […], linii wysokiego napięcia 400 kV

relacji […] i eksploatacji tej linii oraz obowiązku znoszenia przez właściciela

nieruchomości ( uczestnika K. spółki z graniczoną odpowiedzialnością w P.)

ograniczeń i zakazów wynikających z istnienia pasa technologicznego linii

elektroenergetycznej o szerokości 80 metrów oraz orzekł o kosztach postępowania.

I CSK 593/25

2

Postanowieniem z 25 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu –

orzekając na skutek apelacji wnioskodawczyni - sprostował oznaczenie

wnioskodawczyni w komparycji zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że

w miejsce: […] wpisał: P. S.A. K. (pkt I.); zmienił zaskarżone postanowienie w ten

tylko sposób, że w punkcie 3. postanowienia w miejsce kwoty 684,78 zł wpisał

kwotę 584,78 zł (pkt II.), oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt III.); kosztami

postępowania apelacyjnego obciążył w całości wnioskodawczynię i na tej

podstawie zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki kwotę 120 zł z tytułu

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego (pkt IV.) .

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wyjaśnił, że opowiedział się za poglądem

wyrażonym przez Rzecznika Praw Obywatelskich w piśmie z 1 lipca 2016 r.,

w sprawie P 10/16 Trybunału Konstytucyjnego, której przedmiot stanowiły w dacie

orzekania przez ten Sąd pytania prawne Sądu Rejonowego w Grudziądzu

z 1 kwietnia 2016 r. i z 18 września 2015 r., z uzupełnieniem zawartym

w postanowieniu z 12 kwietnia 2016 r. Zgodnie z tym stanowiskiem, które Sąd

Okręgowy w składzie orzekającym uznał za własne, art. 292 k.c. stosowany w zw.

z art. 285 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim umożliwia przed wejściem w życie art.

3051 - 3054 k.c., tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 r., nabycie w drodze zasiedzenia

przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa służebności gruntowej

odpowiadającej treści służebności przesyłu w sytuacji, gdy nie została wydana

decyzja administracyjna ograniczająca prawa właściciela gruntu, jest niezgodny

z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej oraz jest niezgodny z art. 1 Protokołu dodatkowego numer 1 do Konwencji

o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1995 r.. Nr 36, poz.

175 ze zm.).

Sąd Okręgowy wskazał, że zakwestionowana w pytaniach prawnych do

Trybunału Konstytucyjnego wykładnia dopuszcza nabycie przez przedsiębiorcę

przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051 – 3054 k.c.,

w drodze zasiedzenia, służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności

przesyłu, a także możliwość doliczenia czasu posiadania nieruchomości w zakresie

takiej służebności (służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności

przesyłu) do czasu posiadania nieruchomości w zakresie służebności przesyłu. Sąd

I CSK 593/25

3

drugiej instancji podniósł, że w rozpoznawanej sprawie chodzi o drugą sytuację,

bowiem - wbrew temu, co Sąd Rejonowy podał w uzasadnieniu postanowienia we

wstępnej części rozważań prawnych - wniosek dotyczył zasiedzenia służebności

przesyłu, a nie zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu.

Mimo tego błędnego wskazania, dalsze rozważania Sądu pierwszej instancji

odnosiły się do prawa objętego żądaniem wniosku, to jest do służebności przesyłu.

Sąd Okręgowy opowiedział się za poglądem wykluczającym zarówno

możliwość zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności

przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. (jeżeli nie ma ona wszystkich cech tego rodzaju

służebności, jaką jest służebność gruntowa), jak i zaliczanie stanów faktycznych

istniejących przed tą datą jako prowadzących do zasiedzenia służebności przesyłu

po 3 sierpnia 2008 r.

Orzeczenie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez

wnioskodawczynię. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

powołała się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Jego zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona doszło

bowiem do oczywistego naruszenia przepisów prawa materialnego, albowiem

zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą przed wejściem w życie art. 3051 - 3054 k.c.

regulujących służebność przesyłu, tj. przed 3 sierpnia 2008 r., możliwe było

zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu,

a ponadto dopuszczalne jest również zaliczenie okresu posiadania służebności

gruntowej o treści służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu

wykonywanej po dniu 3 sierpnia 2008 r., w tym również stwierdzenie zasiedzenia

służebności przesyłu oraz zaliczenie okresu posiadania przed 3 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

I CSK 593/25

4

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (zob. m.in. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r.,

III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona.

Trafnie skarżąca wskazuje, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

konsekwentnie, zarówno na tle art. 33 dekretu z dnia 11 października 1946 r. –

I CSK 593/25

5

Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319) jak i kodeksu cywilnego, dopuszczano

możliwość istnienia służebności przesyłu jako służebności gruntowej pozwalającej

na korzystanie ze znajdujących się na nieruchomości urządzeń przesyłowych przez

przedsiębiorcę wykorzystującego je w swojej działalności gospodarczej (zob. m.in.

orzeczenie Sądu Najwyższego z 31 grudnia 1962 r., II CR 1006/62, OSPiKA 1964,

poz. 91, uchwały Sądu Najwyższego z 3 czerwca 1965 r., III CO 34/65, OSNC

1966, nr 7-8, poz. 109, z 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11,

poz. 142, i z 7 października 2008 r., III CZP 89/08, Biuletyn SN 2008, nr 10, s. 8).

W związku z tym w orzecznictwie potwierdzono, że możliwość umownego

i sądowego ustanowienia tego rodzaju służebności, pozwala ubiegać się

o stwierdzenie jej zasiedzenia na podstawie art. 292 k.c. Stwierdził to dodatkowo

Sąd Najwyższy po wprowadzeniu do kodeksu cywilnego konstrukcji prawnej

służebności przesyłu, wyjaśniając że przed uregulowaniem w kodeksie cywilnym tej

służebności (art. 3051 – 3054 k.c.), dopuszczalne było nabycie w drodze

zasiedzenia służebności, odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz

przedsiębiorstwa. Okres występowania na nieruchomości stanu faktycznego

odpowiadającego treści służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 305¹-

3054 k.c. podlega natomiast doliczeniu do czasu posiadania wymaganego do

zasiedzenia tej służebności (zob. m.in. uchwały Sądu Najwyższego z 27 czerwca

2013 r., III CZP 31/13, OSNC 2014, nr 2, poz. 11; z 22 maja 2013 r., III CZP 18/13,

OSNC 2013, nr 12, poz. 139; z 6 czerwca 2014 r., III CZP 107/13, OSNC 2015, nr

3, poz. 29 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 12 września 2018 r., II CSK

876/16).

Nie przekonuje natomiast argumentacja wskazująca, że przeciwne

stanowisko zajęte przez Sąd Okręgowy świadczy o oczywistej zasadności skargi.

Sąd ten oparł bowiem swoje rozstrzygnięcie na istotnych wątpliwościach odnośnie

do tej koncepcji zreferowanych w sprawie zawisłej w Trybunale Konstytucyjnym

(P 10/16).

Wyrokiem z 2 grudnia 2025 r. ( P 10/16, OTK-A 2026, nr 1) Trybunał

Konstytucyjny orzekł, że art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c., rozumiane w ten

sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb

Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 k.c., w drodze zasiedzenia

I CSK 593/25

6

służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu są niezgodne

z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał zakwestionował zatem utrwaloną w praktyce wykładnię przepisów

kodeksu cywilnego, zgodnie z którą art. 292 k.c. w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c.

pozwalały jeszcze przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. na zasiedzenie

służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.

Wprawdzie orzeczenie to nie zostało opublikowane; powszechnie znane są

także kontrowersje związane ze sposobem funkcjonowania Trybunału

Konstytucyjnego oraz zasiadaniem w jego składach osób wybranych na stanowisko

sędziego z naruszeniem art. 194 ust. 1 Konstytucji ( zob. m.in. wyroki Trybunału

Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r., K 34/15, z 11 sierpnia 2016 r., K 39/16 oraz

wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 maja 2021 r. Xero Flor

przeciwko Polsce, skarga nr 4907/ 18 i z 14 grudnia 2023 r., M.L. przeciwko Polsce,

skarga nr 40119/21).

Wydanie jednak tego orzeczenia w świetle argumentacji stanowiącej

podstawę oddalenia przez Sąd Okręgowy wniosku nie pozwala uznać skargi za

oczywiście uzasadnioną, a wnioskodawczyni oparła wniosek o przyjęcie skargi do

rozpoznania jedynie na przesłance o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(M.M.)

[a.ł]