Skarga w sporze o zachowek odrzucona, bo każda z powódek dostała poniżej 50 tys. zł

Wyrokiem z 1 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił apelację

pozwanej B.D. od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie

z 20 kwietnia 2023 r., zasądzającego od pozwanej tytułem zachowku na rzecz

powódki E.P. kwotę 30 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie

liczonymi od 7 marca 2018 r. do dnia zapłaty (pkt. I); oraz na rzecz powódki M.W.

I CSK 778/25

2

kwotę 30 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 7 marca

2018 r. do dnia zapłaty (pkt. II) i orzekającego o kosztach procesu (pkt III, IV, V).

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwaną B.D.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Zdaniem skarżącej w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne, jak

również istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, poprzez zajęcie

stanowiska przez Sad Najwyższy czy przesłanka uporczywości niedopełniania

względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych z art. 1008 pkt 3 k.c. winna być,

po dodaniu przepisu pkt 5) w § 1 art. 928 k.c., w którym wskazano przesłanki

uznania za niegodnego dziedziczenia postępowanie spadkobiercy, który:

„uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą,

w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji

rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku

wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka”, wykładana i rozumiana

również zgodnie z treścią tego przepisu?

Powódki w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosły o jej odrzucenie

względnie odmowę jej przyjęcia do rozpoznania i zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.

Skarga kasacyjna jako szczególny środek zaskarżenia wnoszony poza

tokiem instancji od prawomocnych orzeczeń, musi spełniać wyznaczone

ustawowo wymagania, które określają jej dopuszczalność. Takie wymaganie

statuuje, między innymi, art. 3982 § 1 k.p.c., zgodnie z którym skarga kasacyjna

jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych.

Według utrwalonego orzecznictwa, w sytuacji występowania po jednej ze

stron współuczestnictwa formalnego (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.) o dopuszczalności

skargi kasacyjnej skierowanej przeciwko rozstrzygnięciu uwzględniającemu

I CSK 778/25

3

powództwo w odniesieniu do wszystkich występujących po danej stronie

podmiotów, decyduje oddzielnie wartość przedmiotu zaskarżenia każdego

z wytoczonych przeciwko pozwanemu powództw. Dopuszczalność skargi

kasacyjnej w przypadku współuczestnictwa formalnego należy bowiem oceniać

według wartości przedmiotu zaskarżenia w stosunku do każdego z powodów

z osobna (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 lutego 2010 r., V CZ

105/09, IC 2011, nr 5, s. 41, z 12 stycznia 2004 r., I PZ 109/03, OSNP 2004, nr

23, poz. 405, z 27 kwietnia 2000 r., I PZ 18/10, PPiPS 2001, nr 6, s. 67 oraz wyrok

Sądu Najwyższego z 28 lutego 1997 r., I CKN 31/97).

Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c. do współuczestnictwa formalnego

dochodzi, gdy w charakterze powodów lub pozwanych występuje kilka osób,

a przedmiot sporu stanowią roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte

na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej, jeżeli ponadto właściwość sądu jest

uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna, jak też dla

wszystkich wspólnie. Współuczestnictwo osób dochodzących roszczeń

o zachowek jest współuczestnictwem formalnym, nie zachodzi pomiędzy nimi więź

o charakterze materialnoprawnym, łączy je natomiast jednorodzajowość

samodzielnych roszczeń oraz jednakowa podstawa faktyczna i prawna (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r., II CZ 143/11, z 23 maja

2012 r., II CSK 705/11, i z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 524/12). W konsekwencji

oceniając dopuszczalność skargi kasacyjnej, ze względu na wymaganą wartość

przedmiotu zaskarżenia ( art. 3982 § 1 k.p.c.) należało uwzględnić wartość

roszczenia dochodzonego przez każdą z powódek oddzielnie.

Wskazana przez skarżącą w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu

zaskarżenia nie jest wiążąca dla sądu drugiej instancji ani dla Sądu Najwyższego

i podlega weryfikacji na podstawie akt sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 20 lutego 2015 r., V CSK 239/14, niepubl.; z 13 marca 2015 r.,

III CZ 13/15, niepubl.; z 18 marca 2015 r., III CSK 419/14, niepubl.; z 19 czerwca

2015 r., IV CZ 16/15, niepubl.; z 6 listopada 2015 r., II CZ 76/15, niepubl.;

i z 13 stycznia 2017 r., III CZ 61/16, niepubl.).

I CSK 778/25

4

W rozpoznawanej sprawie, każda z powódek domagała się zasądzenia od

pozwanej na swoją rzecz kwoty po 30 000 zł tytułem zachowku. Między

powódkami E.P. i M.W. zachodziło zatem współuczestnictwo formalne, natomiast

wartość przedmiotu zaskarżenia określona osobno dla roszczenia każdej z

powódek ( 30 000 zł) była niższa od ustawowego progu 50 000 złotych (art. 3982 §

1 k.p.c.). Błędnie zatem pozwana określiła wartość przedmiotu zaskarżenia, którą

jest łączna wartość świadczeń zasądzonych prawomocnie w odniesieniu do obu z

powódek na łączną kwotę 60 000 zł.

W konsekwencji prawidłowa wartość przedmiotu zaskarżenia - określana

osobno w odniesieniu do każdej z powódek - wynosiła 30 000 zł, kwota ta sytuuje

się natomiast poniżej progu dopuszczalności skargi kasacyjnej, zgodnie

z kryterium przyjętym w art. 3982 § 1 k.p.c. Skarga kasacyjna jest więc

niedopuszczalna, co skutkowało jej odrzuceniem (art. 3986 § 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz każdej z powódek Sąd

Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art.

391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.).

(M.M.)

[a.ł]