Sadza w kominie i pożar części domu powodów. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 811/24

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Sprawa dotyczy odpowiedzialności deliktowej pozwanego L.M. za szkodę

powstałą wskutek pożaru, który objął również część nieruchomości należącej do

powodów J.M. i D.M.. Sąd Okręgowy częściowo uwzględnił powództwo

odszkodowawcze, zasądzając od pozwanego kwotę 183 310 zł, natomiast Sąd

Apelacyjny oddalił apelację pozwanego.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt I ACa 921/22) pełnomocnik pozwanego,

zarzucając naruszenie prawa procesowego i materialnego, oparł wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłankach określonych w art.

3989 § 1 pkt 1 i 4, powołując się na występowanie w sprawie istotnych zagadnień

prawnych oraz oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Za przyjęciem skargi do

rozpoznania opowiedział się również interwenient uboczny „[…] spółka akcyjna […]”

w W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną, natomiast pełnomocnik powodów wniósł o

odmowę jej przyjęcia do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego skarżący, który

powołuje się na występowanie w sprawie przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy

prawa, na tle których ono powstało, oraz przedstawić argumentację jurydyczną

uzasadniającą możliwość przyjęcia rozbieżnych ocen prawnych i świadczącą o

istotności przedstawionego problemu. Zagadnienie prawne jest istotne, jeżeli jego

rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozwoju prawa lub ukierunkowania praktyki

sądowej, wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie zostało dotychczas

wyjaśnione w orzecznictwie albo zachodzi potrzeba zmiany przyjętej wykładni (zob.

m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, z 18

września 2012 r., II CSK 180/12, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z 9 kwietnia

2015 r., V CSK 547/14, z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16 oraz z 18 grudnia 2020

I CSK 811/24

3

r., II CSK 279/20). Samo sformułowanie pytania nie jest wystarczające, jeżeli nie

towarzyszy mu przedstawienie możliwych sposobów rozwiązania problemu i

argumentów przemawiających za każdym z nich (zob. np. postanowienia Sądu

Najwyższego z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11,

z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17, z 10

maja 2018 r., I CSK 798/17 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18). Istotne

zagadnienie prawne powinno przy tym mieć charakter abstrakcyjny i uniwersalny,

wykraczający poza ocenę okoliczności konkretnej sprawy (zob. np. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08 i z 26 stycznia 2012 r., I

PK 124/11). Postępowanie kasacyjne nie stanowi trzeciej instancji sądowej, lecz

służy realizacji publicznoprawnych funkcji Sądu Najwyższego.

Skarżący przedstawił dwa zagadnienia dotyczące możliwości przypisania

pozwanemu winy za skutki pożaru pomimo wykonywania czynności związanych z

czyszczeniem przewodów kominowych oraz istnienia normalnego związku

przyczynowego pomiędzy zapaleniem się sadzy w przewodzie kominowym a

spaleniem sąsiedniego budynku po wcześniejszych interwencjach straży pożarnej.

Przedstawiona argumentacja nie uzasadnia jednak przyjęcia, że w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Pierwsze z przedstawionych zagadnień zostało oparte na założeniu, że

pozwany wykazał prawidłowe i częstsze niż wymagane przepisami prawa

czyszczenie przewodów kominowych. Założenie to nie odpowiada jednak

podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny, opierając się na

zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności opiniach biegłych z

zakresu pożarnictwa, przyjął, że najbardziej prawdopodobną przyczyną pożaru było

zapalenie się sadzy w przewodzie kominowym, prowadzące do jego

rozszczelnienia i rozprzestrzenienia się ognia na materiały stanowiące wykończenie

poddasza, a następnie na część budynku należącą do powodów. Sąd Apelacyjny

nie oparł przy tym odpowiedzialności pozwanego wyłącznie na niewykazaniu

kwalifikacji osoby wykonującej wcześniej czynności związane z przeglądem i

czyszczeniem komina. Uwzględnił także wskazaną przez biegłego okoliczność

ujawnienia podczas interwencji straży pożarnej otworu w kominie, który nie został

I CSK 811/24

4

wcześniej dostrzeżony, oraz wyjaśnił, że samo przeprowadzenie przeglądu i

czyszczenia przewodu kominowego kilka miesięcy przed pożarem nie przesądzało

o jego należytym utrzymaniu w późniejszym okresie. Wskazał w tym zakresie na

konieczność uwzględnienia rzeczywistych warunków użytkowania komina, w

szczególności częstotliwości palenia i rodzaju wykorzystywanego opału.

Odpowiedzialności pozwanego nie wyprowadzono zatem z samego faktu zapalenia

się sadzy, lecz z całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie, obejmujących stan

przewodu kominowego, jego nieszczelność, ujawnienie otworu w kominie oraz

niezapewnienie należytego stanu przewodu stosownie do warunków jego

użytkowania. W ten sposób skarżący nie przedstawia problemu prawnego

wymagającego wykładni określonych przepisów, lecz podważa ustalenia Sądu

Apelacyjnego odnoszące się do sposobu utrzymywania przewodu kominowego

oraz ocenę materiału dowodowego, na podstawie którego ustalenia te zostały

poczynione. Pierwsze z przedstawionych pytań zostało więc sformułowane na

podstawie przyjętej przez skarżącego wersji stanu faktycznego, odmiennej od

stanowiącej podstawę zaskarżonego wyroku. Nie uzasadnia występowania

istotnego zagadnienia prawnego także odwołanie się przez skarżącego do wyroku

Sądu Okręgowego w Częstochowie z 2 października 2017 r. (sygn. akt I C 425/14).

Skarżący ograniczył się do przytoczenia zawartego w uzasadnieniu tego

orzeczenia stanowiska, zgodnie z którym sam fakt zapalenia się sadzy nie

przesądza jeszcze o zaniedbaniu właściciela nieruchomości, a zapalenia sadzy nie

można całkowicie wykluczyć nawet przy regularnym czyszczeniu przewodu

dymowego, bez uwzględnienia okoliczności, na tle których pogląd ten został

wyrażony. Nie wykazał przy tym, aby powołane orzeczenie wyrażało odmienny

kierunek wykładni przepisów prawa. W szczególności nie przedstawił argumentacji

pozwalającej przyjąć, że odmienne rozstrzygnięcia są następstwem przyjęcia

odmiennych ocen prawnych, a nie odmiennych ustaleń faktycznych dotyczących

stanu przewodu kominowego i dochowania przez właściciela wymaganej

staranności. Powołanie jednostkowego orzeczenia sądu powszechnego, wydanego

na tle odmiennego stanu faktycznego, nie jest zatem wystarczające do wykazania

przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

I CSK 811/24

5

Podobny charakter ma drugie z przedstawionych zagadnień. Skarżący

kwestionuje ocenę Sądu Apelacyjnego, że pomiędzy stanem przewodu

kominowego a szkodą powodów zachodził adekwatny związek przyczynowy.

Wątpliwości przedstawione przez skarżącego dotyczą przy tym oceny znaczenia

poszczególnych zdarzeń składających się na przebieg konkretnego pożaru, w

szczególności wcześniejszych interwencji straży pożarnej oraz ich wpływu na

ostateczne powstanie szkody. Argumentacja skarżącego została oparta przede

wszystkim na twierdzeniu, że po dwóch wcześniejszych interwencjach straży

pożarnej nie powinno dojść do kolejnego pożaru i zniszczenia części budynku

należącej do powodów. Dotyczy zatem subsumcji ustalonego stanu faktycznego

pod art. 361 § 1 k.c., nie zaś zagadnienia prawnego o charakterze abstrakcyjnym i

uniwersalnym, odnoszącego się do przesłanki adekwatnego związku

przyczynowego. Rozstrzygnięcie przedstawionego przez skarżącego problemu

wymagałoby oceny konkretnych okoliczności sprawy i nie wykracza poza jej

indywidualny stan faktyczny. Ponadto skarżący nie przedstawił argumentacji

jurydycznej pozwalającej uznać, że przedstawione zagadnienie ma znaczenie

wykraczające poza ocenę okoliczności rozpoznawanej sprawy. Sąd Apelacyjny

odniósł się przy tym do podnoszonych przez pozwanego okoliczności, wskazując,

że związek przyczynowy nie musi mieć charakteru bezpośredniego, a możliwość

występowania kilku kolejnych lub konkurujących przyczyn szkody nie wyłącza

odpowiedzialności pozwanego. Wyjaśnił również, że sugerowana przez pozwanego

odpowiedzialność straży pożarnej nie została wykazana, zaś ewentualny udział

innych osób w wyrządzeniu szkody nie prowadziłby sam przez się do wyłączenia

jego odpowiedzialności (art. 441 § 1 k.c.).

W konsekwencji przedstawione przez skarżącego pytania nie mają

charakteru istotnych zagadnień prawnych, lecz zmierzają do podważenia ustaleń

faktycznych i ocen przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku. Przesłanka

określona w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie została zatem wykazana.

Nie została wykazana także druga z powołanych przez skarżącego

przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

wyjaśniono, że przesłanka określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zachodzi

wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika

I CSK 811/24

6

prima facie, bez potrzeby przeprowadzania głębszej analizy prawnej. Dotyczy to

kwalifikowanych uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego,

zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, mających charakter

elementarny, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni

przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią

przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, zastosowaniu przepisu już

nieobowiązującego albo jego oczywiście błędnym zastosowaniu w ustalonym stanie

faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno

konkretne twierdzenie, jedna stanowcza i przekonująca od razu teza wskazująca

racje podważające rozstrzygnięcie. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność

środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). Nie jest

natomiast wystarczające samo przekonanie skarżącego o trafności podniesionych

podstaw kasacyjnych ani ponowne przedstawienie argumentacji służącej ich

uzasadnieniu. O spełnieniu przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. można

mówić dopiero wówczas, gdy wskazywane naruszenie prawa prowadzi do wydania

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia określonego

przepisu, nawet ocenianego przez skarżącego jako oczywisty, nie prowadzi jeszcze

do wniosku, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (por. orzecznictwo

przytoczone w motywach postanowienia Sądu Najwyższego z 6 listopada 2012 r.,

III SK 16/12).

Skarżący upatrywał oczywistej zasadności skargi w nierozpoznaniu przez

Sąd Apelacyjny sprawy w granicach apelacji i utożsamieniu faktu zapalenia się

sadzy z zaniedbaniem przez pozwanego obowiązków związanych z utrzymaniem

przewodu kominowego, przychyleniu się przez ten Sąd do stanowiska Sądu

pierwszej instancji w zakresie rozkładu ciężaru dowodu i oceny opinii biegłych,

mimo zarzucanej przez skarżącego odmienności stanowisk sądów obu instancji, a

także w nieustaleniu przyczyn każdego z pożarów, do których doszło w budynku

pozwanego.

Przedstawiona argumentacja nie wykazuje jednak kwalifikowanego

naruszenia prawa dostrzegalnego prima facie. Wbrew twierdzeniom skarżącego,

Sąd Apelacyjny nie przyjął, że sam fakt zapalenia się sadzy przesądzał o

I CSK 811/24

7

zawinionym zaniedbaniu pozwanego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku

wynika, że odpowiedzialność pozwanego została wyprowadzona z całokształtu

okoliczności ustalonych w sprawie, ocenionych w szczególności na podstawie opinii

biegłych dotyczących przyczyny pożaru, nieszczelności przewodu kominowego i

mechanizmu rozprzestrzenienia się ognia. Sąd ten odniósł się także do twierdzeń

pozwanego o wykonywaniu czynności związanych z przeglądem i czyszczeniem

komina, wyjaśniając, dlaczego samo przeprowadzenie tych czynności nie

dowodziło należytego stanu przewodu kominowego w chwili zdarzenia. Nie można

również przyjąć, aby z argumentacji przedstawionej na uzasadnienie wniosku

wynikało w sposób oczywisty, że Sąd Apelacyjny nie rozpoznał sprawy w granicach

apelacji albo nie rozpoznał jej istoty. Sąd ten rozważył zarzuty odnoszące się do

rozkładu ciężaru dowodu, oceny opinii biegłych, stanu przewodu kominowego,

przyczyn pożaru, związku przyczynowego oraz znaczenia interwencji straży

pożarnej. Okoliczność, że podzielając ustalenia i rozstrzygnięcie Sądu pierwszej

instancji, uzupełnił lub częściowo rozwinął argumentację dotyczącą podstaw

odpowiedzialności pozwanego, nie świadczy o oczywistej wadliwości zaskarżonego

wyroku. Sąd drugiej instancji jest bowiem sądem merytorycznym, uprawnionym do

dokonania własnej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Także

twierdzenie, że sądy obu instancji nie ustaliły przyczyny każdego z pożarów,

zmierza przede wszystkim do zakwestionowania oceny zgromadzonych dowodów,

w szczególności opinii biegłych. Z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku

wynikało natomiast, że źródło zdarzenia wiązano z zapaleniem się sadzy w

przewodzie kominowym, jego nieszczelnością oraz rozprzestrzenieniem się ognia

na materiały znajdujące się w pobliżu komina. Sąd Apelacyjny uwzględnił także

możliwość wpływu korzystania z instalacji elektrycznej mimo zakazu wydanego

przez straż pożarną, wskazując zarazem, że dla przypisania pozwanemu

odpowiedzialności nie było konieczne wykazanie, iż szkoda nastąpiła bezpośrednio

wskutek tylko jednej przyczyny. Argumentacja przedstawiona na uzasadnienie

oczywistej zasadności skargi stanowi w istocie polemikę z oceną materiału

dowodowego oraz z ustaleniami faktycznymi dotyczącymi sposobu utrzymywania

komina, przyczyny pożaru i przebiegu zdarzenia. Nie wskazuje natomiast na

kwalifikowane naruszenie prawa, którego istnienie byłoby widoczne bez potrzeby

I CSK 811/24

8

ponownej analizy materiału sprawy. Należy przy tym podkreślić, że skarga

kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub

oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2

k.p.c.). Znaczna część zarzutów skargi została tymczasem oparta na naruszeniu

art. 233 § 1 i 2 k.p.c. i bezpośrednio zmierza do podważenia dokonanej przez sądy

meriti oceny materiału dowodowego. Również twierdzenia o naruszeniu art. 6, art.

361 § 1 i art. 415 k.c. zostały oparte na założeniu, że przewód kominowy był

prawidłowo utrzymywany, a przyjęcie odpowiedzialności pozwanego wynikało z

błędnej oceny przebiegu zdarzenia. Skarżący nie przedstawił zatem

przekonującego wywodu wykazującego, że zaskarżony wyrok jest dotknięty

kwalifikowanym naruszeniem prawa dostrzegalnym prima facie. Weryfikacja jego

twierdzeń wymagałaby ponownej oceny materiału dowodowego oraz ustaleń

faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, co nie mieści się w

ramach postępowania kasacyjnego.

Trzeba również wskazać, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 98 §

1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. pozwanego, który przegrał sprawę w

postępowaniu kasacyjnym.

(A.G.)

[a.ł]