Bank w sporze o kredyt indeksowany. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 25 października 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, na skutek

apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z 6 września 2022 r.,

sprostował oznaczenie pozwanego w zaskarżonym wyroku (pkt I), oddalił apelację

I CSK 967/24

2

pozwanego (pkt II), zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa 7350 tytułem

brakującej opłaty od apelacji (pkt III) oraz orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego (pkt IV).

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zaskarżając wyrok ten w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne

zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Formułowane przez pozwanego zagadnienia prawne dotyczyły możliwości

zastępowania klauzul niedozwolonych przepisami dyspozytywnymi oraz

dopuszczalności ustalenia nieważności umowy kredytu indeksowanego po

usunięciu z niej klauzul dotyczących sposobu ustalania kursu waluty obcej przez

odesłanie do tabeli kursowej stosowanej przez bank. Natomiast potrzeba dokonania

wykładni miała dotyczyć: art. 58 § 1 w zw. z art. 3531 k.c. w zakresie możliwości

uznania umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej za nieważną, art. 3851 § 1,

3 i 4 k.c. w zakresie uznania postanowienia umowy, co do którego konsument miał

możliwość negocjacji, za indywidualnie uzgodnione, art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 58

§ 1 i 3 oraz art. 358 § 1 i 2 w zw. z art. 56 k.c. w zakresie możliwości stwierdzenia

nieuczciwości tylko klauzuli ryzyka walutowego oraz dopuszczalności zastąpienia

jej innym sposobem określenia kursu waluty obcej, a także art. 19 § 1 w zw. z art.

21 k.p.c. w zakresie możliwości oznaczenia wartości przedmiotu sporu jako sumy

roszczenia o ustalenie i o zapłatę, w sytuacji gdy oba roszczenia wynikają z tej

samej czynności bankowej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów

zastępstwa procesowego oraz opłat skarbowych od udzielonych pełnomocnictw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została skierowana przeciwko wyrokowi Sądu

Apelacyjnemu w całości, a więc objęła także jego punkt pierwszy, w którym

sprostowano wyrok Sądu I instancji. Orzeczenie sądu drugiej instancji wydane na

I CSK 967/24

3

podstawie art. 350 § 3 k.p.c. nie należy do orzeczeń merytorycznych, kończących

postępowanie w sprawie, więc nie może być zaskarżone skargą kasacyjną (zob.

postanowienia SN: z 26 sierpnia 1998 r., II CZ 70/98; z 9 grudnia 1998 r., II CZ

143/98; z 27 stycznia 1999 r., II CZ 158/98; z 26 maja 1999 r., III CZ 34/99; z 13

czerwca 2013 r., V CZ 28/13; i z 30 grudnia 2021 r., V CSK 204/21). Jedynie

w przypadku, w którym sąd drugiej instancji wydał orzeczenie o sprostowaniu

z naruszeniem art. 350 § 1 i 3 k.p.c., będące w istocie rozstrzygnięciem co do

meritum sprawy oraz nastąpiło to w sprawie, w której skarga kasacyjna jest

dopuszczalna, można wnieść od takiego orzeczenia skargę kasacyjną (wyroki SN

z 4 listopada 2010 r., IV CSK 188/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 86, i z 17 czerwca

2014 r., I CSK 422/13; postanowienia SN z 19 stycznia 2018 r., I CSK 176/17, i z 21

marca 2019 r., I CSK 488/18). Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie miała

miejsca, stąd też Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. odrzucił skargę

kasacyjną w zakresie zaskarżenia rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym

wyroku Sądu Apelacyjnego.

Odnosząc się do skargi kasacyjnej w pozostałym zakresie, wskazać należy,

że Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy nie dostrzega potrzeby dokonania wykładni przywołanych

przez skarżącego przepisów, gdyż w zakresie, w jakim dotyczy to rozpoznawanej

sprawy, nie budzą one już poważnych wątpliwości. Po pierwsze, w orzecznictwie

Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym postanowienia

uprawniające bank do jednostronnego określania kursu waluty wiążącego drugą

stronę umowy kredytu, są nietransparentne, ponieważ pozostawiają pole do

arbitralnego działania banku, a równocześnie obarczają kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem. W konsekwencji, jeżeli zostały one zamieszczone

w umowie zawartej z konsumentem, mają charakter niedozwolonych postanowień

umownych i nie wiążą konsumenta (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej

I CSK 967/24

4

Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz.

118, i przywołane tam orzecznictwo).

Po drugie, nie ulega wątpliwości, że za indywidualnie uzgodnione mogą być

uznane tylko te postanowienia, w stosunku do których w procesie zawierania

umowy nastąpiło rzeczywiste ucieranie się stanowisk stron i które zostały

ostatecznie zredagowane w drodze osiągniętego między stronami kompromisu. Nie

mogą zostać uznane za indywidualnie uzgodnione postanowienia zaproponowane

w całości przez jedną ze stron i w takiej formie włączone do umowy, nawet jeżeli

druga strona miała hipotetyczną możliwość negocjacji ich treści.

Po trzecie, ustalono już, iż między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu

walutowego występuje ścisłe powiązanie (zob. m.in. uzasadnienie uchwały pełnego

składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC

2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam orzecznictwo). Jeżeli z umowy usunięte

zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu waluty, do

zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu indeksacji)

konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem określenia

kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny w świetle punktu pierwszego uchwały

pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, w świetle którego w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Po czwarte, w punkcie drugim przywołanej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III

CZP 25/22, przesądzono, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony

kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa

nie wiąże także w pozostałym zakresie.

I CSK 967/24

5

Po piąte, odnosząc się do sugerowanej potrzeby wykładni art. 19 § 1 w zw.

z art. 21 k.p.c., przypomnieć należy, że w uchwale z 28 stycznia 2022 r., III CZP

38/22 (OSNC 2022, nr 11, poz. 103), Sąd Najwyższy wskazał, iż w przypadku

wytoczenia powództwa obejmującego kilka roszczeń wynikających z czynności

bankowych należy mieć na uwadze w szczególności art. 21 k.p.c. W jego świetle

w sytuacji, w której powód w jednym pozwie dochodzi kilku roszczeń majątkowych,

dla ustalenia wysokości opłaty sądowej zlicza się ich wartość.

Z kolei sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne dotyczą

przedstawionych już wyżej kwestii, które – jak wskazano – znalazły już

rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przez co nie mają one waloru

istotnych.

[

Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania w pozostałym zakresie (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11, 3 i 4, art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych, uwzględniając opłatę skarbową od pełnomocnictw.

Suma zwrotu została rozdzielona na powodów w częściach równych (zob. uchwałę

SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Marcin Krajewski

(E.M.)

[SOP]