SN wyłączył sędziego Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędzi Dziergawki

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacji pełnomocnika

oskarżyciela subsydiarnego J. S.A. na niekorzyść oskarżonego P. A. od wyroku

Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2025 r., sygn. akt XVII Ka 471/25,

I KK 393/25

2

utrzymującego w mocy uniewinniający wyrok Sądu Rejonowego we Wrześni z dnia

10 października 2023 r., sygn. akt II K 389/19.

Sprawa ta, zarejestrowana pod sygnaturą I KK 393/25, została

zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 15 października 2025 r. przydzielona do

referatu SSN Anny Dziergawki.

W dniu 5 listopada 2025 r. pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego wniósł o

wyłączenie SSN Anny Dziergawki od udziału w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy.

Sprawa z wniosku o wyłączenie SSN Anny Dziergawki została przydzielona

w dniu 17 listopada 2025 r. do referatu SSN Stanisława Stankiewicza.

Pismem z dnia 8 grudnia 2025 r. pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego

wniósł o wyłączenie SSN Stanisława Stankiewicza od rozpoznania wniosku o

wyłączenie SSN Anny Dziergawki od udziału w sprawie.

Zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 16 grudnia 2025 r. sprawa z

wniosku o wyłączenie SSN Stanisława Stankiewicza od rozpoznania wniosku o

wyłączenie SSN Anny Dziergawki od udziału w sprawie I KK 393/25, została

przydzielona do referatu SSN Ryszarda Witkowskiego.

Pismem z dnia 19 grudnia 2025 r. pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego

wniósł o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od udziału w rozpoznaniu tego

wniosku.

Sprawę z wniosku o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od

rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Stanisława Stankiewicza od rozpoznania

wniosku o wyłączenie SSN Anny Dziergawki od udziału w sprawie I KK 393/25

przydzielono w dniu 31 grudnia 2025 r. do referatu SSN Adama Rocha.

W dniu 13 marca 2026 r. pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego wniósł o

wyłączenie SSN Adama Rocha od rozpoznania tego wniosku.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2026 r. Sąd Najwyższy wyłączył SSN

Adama Rocha od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego

od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Stanisława Stankiewicza od

I KK 393/25

3

rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Anny Dziergawki od udziału w sprawie o

sygn. akt I KK 393/25.

Sprawa z wniosku pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego o wyłączenie

SSN Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN

Stanisława Stankiewicza od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Anny

Dziergawki od udziału w sprawie o sygn. akt I KK 393/25 została w dniu 23 kwietnia

2026 r. przydzielona do referatu SSN Igora Zgolińskiego, który złożył w trybie art.

42 § 2 k.p.k. oświadczenie o zaistnieniu przyczyny wyłączającej go z mocy prawa

od rozpoznania sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego o wyłączenie SSN

Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Stanisława

Stankiewicza od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Anny Dziergawki od

udziału w sprawie o sygn. akt I KK 393/25 zasługuje na uwzględnienie, gdyż

zachodzą podstawy do wyłączenia sędziego SN Ryszarda Witkowskiego od udziału

w rozpoznaniu niniejszej sprawy z mocy prawa na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

W dyspozycji art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. mieszczą się bowiem przypadki

obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, że wynik danego postępowania będzie

miał znaczenie nie tylko dla jego stron, ale także dla samego sędziego. Wyłączeniu

na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. podlega zatem sędzia w sytuacji, w której

miałby dokonać oceny stosunku prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok

stron, jest także sędzia rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na

jego własne prawa i obowiązki. Ponieważ oceny ważności i skuteczności tego

stosunku nie może dokonywać sędzia będący jego stroną albo będący w

identycznej sytuacji ustrojowo-procesowej, podlega on wyłączeniu z mocy prawa na

podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3

marca 2026 r., I KK 413/25).

Biorąc pod uwagę, że SSN Ryszard Witkowski został wyznaczony do

rozpoznania sprawy z wniosku o wyłączenie powołanego na urząd w procedurze z

udziałem wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa SSN Stanisława

I KK 393/25

4

Stankiewicza, oczywistym jest, że rozpoznanie tej sprawy w wyznaczonym składzie

prowadziłoby do naruszenia zasady nemo iudex in causa sua – gdyż analogiczna

okoliczność, podnoszona we wniosku, związana z otrzymaniem nominacji

sędziowskiej, dotyczy w równym stopniu sędziego SN Ryszarda Witkowskiego.

Jego udział w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy nie tylko mógłby wywołać u stron,

jak i w odbiorze społecznym przekonanie o braku bezstronności i rzetelności sądu

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., II KO 48/22 i

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2022 r., II KO 12/22), ale

spowodowałby wydanie orzeczenia obciążonego wadą określoną w art. 439 § 1 pkt

1 k.p.k., ponieważ sędzia ten podlega wyłączeniu od rozpoznania niniejszej sprawy

z mocy prawa.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, jak jest to podnoszone we

wniosku pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego, że już sam udział w orzekaniu

osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek tzw. neo-KRS

pierwszej i drugiej kadencji, tj. KRS w składzie nie gwarantującym politycznej

niezależności tego organu, prowadzi do nienależytej obsady sądu w postępowaniu

kasacyjnym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Krajowa Rada Sądownictwa

wówczas nie reprezentowała bowiem należycie środowiska sędziowskiego, a

zatem nie była organem, o którym mowa w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).

Wada nominacyjna, wynikająca z udziału w procesie powołania na urząd

sędziego wadliwie ukształtowanej KRS, mająca charakter względny w przypadku

sędziów sądów powszechnych, odgrywa szczególne znaczenie w przypadku

sędziów Sądu Najwyższego – do których grona przystąpił, dzięki tej procedurze,

sędzia Ryszard Witkowski. Wynika to z wyjątkowego statusu sędziów Sądu

Najwyższego i kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować

niezakłócone, prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego

oraz obiektywny standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania

(por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20). W konsekwencji, udział w wydaniu orzeczenia sędziego Sądu

Najwyższego, powołanego na urząd w procedurze z udziałem wadliwie

I KK 393/25

5

ukształtowanej KRS, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k., gdyż prowadzi do nienależytej obsady sądu.

Powyższe w sposób szczególny odnosi się do sędziów byłej Izby

Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, której szeregi zasilał do momentu likwidacji Izby

w lipcu 2022 r. sędzia Ryszard Witkowski, bowiem, jak podkreślił Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, proces nominacyjny do tej Izby obejmował

kandydatów na stanowiska członków izby sądowej utworzonej od podstaw w celu

orzekania w szczególności w przedmiocie postępowań dyscyplinarnych

dotyczących sędziów krajowych i kwestii związanych z reformą przepisów

odnoszących się do Sądu Najwyższego, której niektóre aspekty doprowadziły już

do stwierdzenia naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską art. 19 ust. 1 akapit drugi

TUE, a z drugiej strony, w skład tego organu mieli wchodzić wyłącznie nowi

sędziowie, którzy nie zasiadali do tej pory w Sądzie Najwyższym, którym miało

przysługiwać znacznie wyższe wynagrodzenie i którym przyznano szczególnie

wysoki stopień autonomii organizacyjnej, funkcjonalnej i finansowej w porównaniu z

warunkami panującymi w pozostałych izbach Sądu Najwyższego. Zależność od

władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału, mogąc wzbudzić

także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i

bezstronności tej Izby, toteż uznał on, iż Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w

rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r.,

C-791/19, przeciwko Polsce).

W czasie orzekania w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego sędzia

Ryszard Witkowski okazywał lekceważenie wiążącego polskie sądy orzecznictwa

europejskiego (chociażby poprzez rozpoznawanie spraw w okresie zawieszenia

przez TSUE funkcjonowania Izby Dyscyplinarnej – np. w dniu 16 listopada 2021 r.

w sprawie I DO 13/21), tym samym podtrzymując narrację prowadzoną przez

władzę wykonawczą. Przywiązanie sędziego Ryszarda Witkowskiego do

prezentowanych przez nią poglądów politycznych, okazało się silniejsze niż

spoczywający na nim obowiązek przestrzegania prawa krajowego i europejskiego,

wynikający ze ślubowania sędziowskiego oraz przynależności Rzeczypospolitej do

I KK 393/25

6

Unii Europejskiej i wiążących ją traktatów. Może to wskazywać na polityczną

zależność tego sędziego, a jego przejście do Izby Karnej nie usuwa tego stanu.

Uwzględniając powyższe, należało wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego

Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Stanisława

Stankiewicza od rozpoznania wniosku z dnia 5 listopada 2025 r. o wyłączenie sędzi

SN Anny Dziergawki od udziału w sprawie o sygn. akt I KK 393/25.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[J.J.]

[a.ł]