Sędzia Kołodziejski wyłączony od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Rocha

W dniu 22 października 2025 r. zarejestrowana została w Sądzie

Najwyższym pod sygnaturą akt I KK 413/25, kasacja obrońcy skazanej A. Z. od

wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2025 roku, sygn. akt XVII

Ka 58/25. Kasacja ta została przydzielona do rozpoznania SSN Adamowi Rochowi.

W dniu 22 grudnia 2025 r. wpłynął wniosek adwokata M. M. o wyłączenie sędziego

SN Adama Rocha od udziału w sprawie I KK 413/25. Do rozpoznania tego wniosku

został wyznaczony SSN Paweł Kołodziejski.

I KK 413/25

2

W dniu 17 lutego 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy

skazanej o wyłączenie sędziego SN Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania

wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Adama Rocha wyznaczonego

do rozpoznania sprawy kasacyjnej. Obrońca podniósł, że udział SSN Pawła

Kołodziejskiego w składzie Sądu Najwyższego prowadzi do nienależytej obsady

sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., nadto przedmiotowa sprawa dotyczy

także Sędziego wyznaczonego do rozstrzygnięcia niniejszej kwestii incydentalnej. A

to z tej przyczyny, iż został on powołany na pełnione stanowisko w tożsamej

procedurze, powodującej identyczne domniemanie braku gwarancji niezawisłości i

bezstronności, co implikuje stwierdzenie, że rozpoznanie przedmiotowego wniosku

przez Sąd Najwyższy w tak ukształtowanym składzie stanowiłoby przejaw

orzekania we własnej sprawie, z naruszeniem zasady nemo iudex in causa sua.

Wniosek zawiera obszerne uzasadnienie z odwołaniem się do orzecznictwa Sądu

Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek obrońcy zasługuje na uwzględnienie.

Sędzia SN Paweł Kołodziejski został powołany na stanowisko sędziego Izby

Karnej Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę

Sądownictwa w składzie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Wadliwość tej procedury wykazana została w uchwale trzech połączonych

Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) oraz w uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Z tych orzeczeń wynika

przede wszystkim, że sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na

urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w tym trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k.

I KK 413/25

3

Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał, że w dyspozycji art. 40 § 1 pkt

1 k.p.k. mieszczą się przypadki obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, iż wynik

danego postępowania będzie miał znaczenie nie tylko dla jego stron, ale także dla

samego sędziego. Z orzecznictwa tego wynika, że wyłączeniu na podstawie art. 40

§ 1 pkt 1 k.p.k. podlega sędzia w sytuacji, w której miałby on dokonać oceny

stosunku prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok stron, jest także sędzia

rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na jego własne prawa i

obowiązki. Jeżeli status sędziego jest wadliwy albo ustrojowo „nieczysty”, to

wadliwość ta, wątpliwość i „nieczystość” pozbawiają go uprawnień i obowiązków

jurysdykcyjnych, co najmniej in casu, a jeżeli je wykona, spowoduje wystąpienie

bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Poza sporem jest, że oceny ważności i

skuteczności tego stosunku nie może dokonywać sędzia będący jego stroną albo

będący w identycznej sytuacji ustrojowo-procesowej (por. J. Gudowski, Iudex

impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego zarzutem wadliwego

powołania lub przejścia na wyższe stanowisko sędziowskie, Przegląd Sądowy 2022,

nr 5, s. 19-20). Skoro sędzia, którego prawidłowość powołania może być

kwestionowana – a tym samym jego niezawisłość oraz bezstronność - musi

rozpoznając sprawę sam dokonać osądu w tym zakresie, a więc eo ipso oceny

zachodzącego między nim a stronami stosunku prawnoprocesowego, to jest z

mocy ustawy wyłączony jako iudex in sua causa, gdyż - co oczywiste, nawet gdyby

był krystaliczne bezstronny - wynik tego osądu, dotycząc go osobiście, wpływając

na jego prawa i obowiązki z dziedziny prawa publicznego, pośrednio dotknie także

jego sfery prywatnej. Przepisy wyłączają w tym przypadku sędziego niezależnie od

jego subiektywnego poczucia bezstronności i gotowości do jej uszanowania w

konkretnej sprawie (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29

października 2025 r., I KK 379/25, LEX nr 3982215; z dnia 20 listopada 2025 r., V

KO 89/25, LEX nr 3944450).

W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego,

ponieważ nie ulega wątpliwości, że oceniając zasadność wystąpienia obrońcy

skazanej, sędzia miałby w polu widzenia własny status zawodowy, związany z

trybem powołania na stanowiska sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na

mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

I KK 413/25

4

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Obrońca zasadnie więc we wniosku o

wyłączenie tego sędziego stwierdził, że na gruncie przedmiotowej sprawy mamy do

czynienia z sytuacją naruszającą zasadę nemo iudex in causa sua, stojącą u

podstaw normy wyrażonej w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k.

Jak już wcześniej wskazano, Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1

k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, winien mieć na względzie stanowisko

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane

przez skład sądu z udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w

procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie

ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie stanowiło

naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności (por. np. wyrok ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz

przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19; wyrok pilotażowy ETPC z dnia 23 listopada

2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). Rozpoznanie przez

sędziego Pawła Kołodziejskiego przedmiotowego wniosku o wyłączenie od udziału

w sprawie SSN Adama Rocha mogłoby wywołać u stron oraz w opinii publicznej

przekonanie o braku instytucjonalnej bezstronności sądu. W interesie systemu

wymiaru sprawiedliwości jest nie tylko troska o rzeczywistą bezstronność sędziego,

ale także zapobieganie powstaniu negatywnego odbioru społecznego w tym

przedmiocie.

Z tych przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia

[J.J.]

[a.ł]