Wniosek o wyłączenie 67 sędziów SN przed losowaniem składu bez rozpoznania

Pismem z 28 stycznia 2026 r. M.D. wniósł o wyłączenie 67 osób będących

sędziami Sądu Najwyższego, sędziami Sądu Najwyższego w stanie spoczynku

oraz sędziego Trybunału Konstytucyjnego.

Wnosząc o wyłączenie sędziów M.D. wskazywał wyłącznie na generalną

okoliczność polegającą – w jego ocenie – na nieprawidłowym powołaniu sędziów,

co w efekcie prowadzić ma do nieprawidłowej obsady sądu, jak również nie

gwarantuje bezstronności sędziów w sprawie. Powoływał się przy tym na

nieobowiązującą uchwałę Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. (BSA-I-4110-

I NB 4/26

2

1/20), wybrane orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także Sądu Najwyższego.

Losowanie składu orzekającego do rozpoznania wniosku M.D. o zbadanie

spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego X.Y. wymogów niezawisłości i

bezstronności miało miejsce w dniu 5 lutego 2026 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 40 § 1 k.p.k. sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału

w sprawie, jeżeli: sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio; jest małżonkiem

strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela

ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych osób; jest

krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy

dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z jedną z tych

osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli; był świadkiem czynu, o który

sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka

lub występował jako biegły; brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca,

pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo prowadził postępowanie

przygotowawcze; brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał

zaskarżone zarządzenie; brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone;

brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw; prowadził

mediację. Stosownie do § 2 powody wyłączenia trwają mimo ustania

uzasadniającego je małżeństwa, wspólnego pożycia, przysposobienia, opieki lub

kurateli. Z kolei zgodnie z § 3 sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia

objętego wnioskiem o wznowienie, zaskarżonego w trybie kasacji lub objętego

skargą nadzwyczajną, nie może orzekać co do tego wniosku, kasacji lub skargi.

Na mocy art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność

tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Stosownie do § 2 wniosek o wyłączenie sędziego,

zgłoszony na podstawie § 1 po rozpoczęciu przewodu sądowego, pozostawia się

bez rozpoznania, chyba że przyczyna wyłączenia powstała lub stała się stronie

wiadoma dopiero po rozpoczęciu przewodu.

I NB 4/26

3

2. Artykuł 41 k.p.k. określa względną, a nie bezwzględną (art. 40 k.p.k.),

podstawę wyłączenia sędziego i wskazuje na przesłankę „bezstronności sędziego

w sprawie”, które to wyrażenie odczytywać należy jako odnoszące się do etapu

postępowania, w którym sprawa spełnia warunki formalne i podlega rozpoznaniu co

do jej istoty, co obejmuje jej prowadzenie i merytoryczne rozstrzyganie

przez uprawniony skład sędziowski.

Wniosek o wyłączenie sędziego oparty na podstawie istnienia okoliczności

mogących wskazywać na brak bezstronności sędziego można zatem złożyć w

odniesieniu do tego sędziego, który rozstrzyga sprawę w jej głównym, zasadniczym

nurcie (tj. części, która stanowi przedmiot danego postępowania), a nie w kwestiach

ubocznych, wynikających z reguły z konieczności wydawania określonych orzeczeń

co do kwestii incydentalnych, mogących niejednokrotnie pojawić się w toku

trwającego zasadniczego przedmiotu postępowania. Ujęte w przepisie art. 41 § 1

k.p.k. sformułowanie „w danej sprawie” należy zatem ograniczać tylko do takiego

zakresu postępowania (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2023 r., I Zo

23/23).

W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie już wyjaśniano,

że stronie nie przysługuje wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do

rozpoznania sprawy, a zatem także wniosku. Od udziału w sprawie może być

wyłączony tylko ten sędzia, który wyznaczony został do jej rozpoznania.

(postanowienie Sądu Najwyższego dnia 17 lutego 2010 r., WD 3/10).

Co równie istotne, wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być

wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to

niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze

nominacyjnej doszło do tego powołania. Podnoszone zarzuty nie mogą mieć

bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych

sędziów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2026 r., V KK 455/25).

3. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż wniosek został złożony

przed wylosowaniem składu, a zatem dotyczył sędziów niewyznaczonych do

rozpoznania sprawy. Wniosek o wyłączenie sędziów niewyznaczonych do jej

rozpoznania jest nieskuteczny. Ponadto wnioskodawca domagał się wyłączenia od

I NB 4/26

4

rozpoznania sprawy sędziów w stanie spoczynku i sędziego Trybunału

Konstytucyjnego, co również jest niedopuszczalne.

4. Z powyższych względów wiosek z 28 stycznia 2026 r. w całości należało

pozostawić bez rozpoznania, dlatego też Sąd Najwyższy orzekł

jak w postanowieniu.

[P.Sz.]

[r.g.]