Sąd Najwyższy odrzucił wniosek KRS o wyłączenie sędziego bez dowodów i zarzutów

Pismem z 5 lutego 2026 r. Przewodnicząca Krajowej Rady Sądownictwa „w

imieniu Krajowej Rady Sądownictwa” wniosła o wyłączenie SSN X.1 Y.1 od

orzekania w sprawie I NKRS 55/24 przedstawiając krytyczną ocenę orzecznictwa

Sądu Najwyższego.

Do wniosku nie dołączono żadnych dowodów ani uchwał Krajowej Rady

Sądownictwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek jako niedopuszczalny podlegał odrzuceniu.

I NKRS 55/24

2

Wniosek o wyłączenie sędziego musi spełniać warunki formalne pisma

procesowego. Braki lub niedokładności wniosku uniemożliwią jego uwzględnienie.

W przypadku wyłączenia sędziego na żądanie strony, ciężar przytoczenia

i uprawdopodobnienia faktów mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość

co do bezstronności w rozpoznawanej sprawie spoczywa każdorazowo

na wnioskodawcy (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia

2017 r., III UO 3/16, niepubl. i z dnia 16 grudnia 2019 r., II CO 208/19,

a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2018 r., V CSK 256/17, niepubl.),

a podstawą oceny wniosku są przedstawione w nim zarzuty, fakty i dowody”

(postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 2021 r., II CO 68/21, tak też

postanowienie Sądu Najwyższego z 17 lutego 2026 r., I NKRS 54/24)).

Jak podkreśla się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, instytucja wyłączenia

nie tylko wzmacnia zasadę bezstronności i niezawisłości, ale również pozbawia

sędziego prawa rozpoznania przydzielonej mu sprawy wydania w niej orzeczenia

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CO 2/04,

OSNC 2004, z. 12, poz. 207). Dlatego wnoszący o wyłączenie sędziego powinien

uprawdopodobnić wystąpienie takich okoliczności, które obiektywnie mogą

rzutować na bezstronność i niezawisłość sędziowską. Niewystarczające jest

prezentowanie subiektywnych odczuć wnioskodawcy, nieopartych

na okolicznościach sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 3.04.2019 r.,

I CO 15/19).

Nadto wniosek o wyłączenie sędziego nie może służyć do wpływania

i kształtowania składu sądu wedle oczekiwań wnioskodawcy. Podstawy wyłączenia

sędziego są określone przez ustawę (art. 48 i art. 49 k.p.c.). Strona (uczestnik) nie

może kwestionować w tym trybie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa

rozstrzygających o składzie sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 17 lutego 2026 r., I NKRS 54/24).

Wnioskodawczyni nie przytoczyła miarodajnych zarzutów, faktów

ani dowodów uzasadniających wniosek i ograniczyła się jedynie do podania własnej

krytycznej oceny orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy stwierdza, że instytucja wyłączenia sędziego nie może

służyć do kwestionowania orzeczeń sądowych, w szczególności prawomocnych

I NKRS 55/24

3

i nie może stanowić substytutu środka zaskarżenia. Szczególnego znaczenia

nabiera to stwierdzenie w przypadku orzeczeń Sądu Najwyższego, które z zasady

są niezaskarżalne z mocy prawa. „Instytucja wyłączenia sędziego nie może być

stosowana instrumentalnie, a sędziowie nie mogą być wyłączeni z tej przyczyny,

że wnioskodawca wyraża niezadowolenie ze sposobu funkcjonowania sądów

oraz podejmowanych przez sędziów czynności procesowych i administracyjnych”

(postanowienie Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2019 r., II CO 208/19).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany jest pogląd, że Krajowa Rada

Sądownictwa nie jest uczestnikiem postępowania przed Sądem Najwyższym

w sprawie z odwołania od uchwały Rady w sprawie indywidualnej

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 1 lipca 2020 r., I NO 57/19; z 13 lutego

2026 r., I NKRS 80/24, z 17 lutego 2026 r., I NKRS 54/24 oraz wyroki

Sądu Najwyższego: z 4 grudnia 2019 r., I NO 136/19; 16 lutego 2022 r.,

I NKRS 129/21). Natomiast z ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. 2024,

poz. 1186, dalej: „u.KRS”), jednoznaczne wynika, że Przewodniczący Krajowej

Rady Sądownictwa jest organem Krajowej Rady Sądownictwa (art. 15 u.KRS),

którego zakres kompetencji – stosownie do art. 17 ust. 1 u.KRS – sprowadza się

do pełnienia funkcji reprezentacyjnych i organizacyjnych. Oczywistym jest zatem,

że Przewodnicząca Krajowej Rady Sądownictwa nie jest ani stroną postępowania,

ani uczestnikiem postępowania. Skoro Przewodnicząca Krajowej Rady

Sądownictwa nie posiada zdolności postulacyjnej, nie może również skutecznie

formułować wniosków procesowych. Jest to brak nieusuwalny.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

[kf]

[r.g.]