Sąd Najwyższy przyznał 6500 zł za przewlekłość apelacji, skargę oddalił w reszcie

Pismem z 31 marca 2025 r. (data wpływu do Sądu Apelacyjnego) J. Ł. (dalej:

„skarżący”, „powód”) wniósł do Sądu Najwyższego – za pośrednictwem Sądu

Apelacyjnego w Katowicach – skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym

toczącym się przed Sądem Apelacyjnym Katowicach w sprawie o sygn. V ACa

440/24.

Skarżący wniósł o:

1) stwierdzenie, że nastąpiła przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym

w Katowicach, V Wydział Cywilny, sygn. V ACa 440/24, poprzednie sygnatury akt:

I C 160/14, I C 236/23;

2) zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do rozpoznania niniejszej sprawy

w terminie 2 miesięcy od rozpoznania skargi;

3) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 20 000 złotych;

4) zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach - kosztów

niniejszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w styczniu 2014 roku do Sądu

Rejonowego w Tarnowskich Górach został złożony pozew o nienależyte wykonanie

prac przy renowacji samochodu zabytkowego. Akta zostały zarejestrowane pod sygn.

I C 160/14. W 2022 roku Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach podjął decyzję o

zmianie właściwości miejsca prowadzonego postępowania i skierował sprawę do

rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Gliwicach. Akta zostały zarejestrowane pod

sygn. I C 236/23. Wyrok został wydany przez Sąd Okręgowy 22 grudnia 2023 roku.

W marcu 2024 roku została skierowana apelacja do Sądu Apelacyjnego w

Katowicach. Akta zarejestrowano przez Sąd pod sygn. V ACa 440/24. Skarżący

podkreślił, że pomimo różnych sygnatur jest to ta sama sprawa, która twa już 11 lat.

Jak dalej wyjaśnił, brak rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie naraził go na

wiele bardzo poważnych konsekwencji, w tym finansowych. Nie miał możliwości

świadczenia usług przewozów okazjonalnych i musiał przechowywać samochód jako

dowód rzeczowy, bez kontynuacji renowacji w specjalnych warunkach. Dodatkowo

zmiana koniunktury po okresie pandemii spowodowała obniżenie jego wartości.

I NSP 195/25

3

Przez tak długi czas sytuacja materialna i zawodowa skarżącego uległa zmianie i nie

pozwoli mu na dokończenie procesu renowacji samochodu, który miał być dla niego

zabezpieczeniem finansowym.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na skargę wniósł o jej

oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „u.s.p.p.” lub

„ustawa o skardze na przewlekłość”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że

w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do

wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej

niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania

orzeczenia sądowego.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.s.p.p. przy badaniu tego, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie, a dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła

skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania

apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej

instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej

12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r.,

I NSP 195/25

4

III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października

2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r.,

I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do

zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał

jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy

trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez

względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do

czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone

w art. 2 u.s.p.p., zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do

przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r.,

I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób

mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10

listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena

spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od

konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników

wpływających na tok postępowania.

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak

skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;

z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;

z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce;

z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14

stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też

M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo

I NSP 195/25

5

do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam

orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca

2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest

prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np.

wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie

Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat

(zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie

Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z

faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania

postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77,

zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22;

z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23).

Z analizy akt sprawy wynika, że akta wraz z apelacją powoda wpłynęły do

Sądu Apelacyjnego w Katowicach 19 kwietnia 2024 r. (k. 842, V ACa 440/24). W tym

samym dniu sprawę wpisano do rep. V ACa 440/24 oraz zarządzono przedstawienie

akt referendarzowi sądowemu celem nadania biegu apelacji, ponadto nakazano

zarejestrować sprawę w narzędziu informatycznym SLPS po upływie 8 miesięcy od

daty wpływu akt (k. 843, V ACa 440/24). Dnia 18 czerwca 2024 r. wydano

postanowienie o zwolnieniu powoda z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w

zakresie opłaty od apelacji – ponad już uiszczoną kwotę 100 zł (k. 844, V ACa

440/24). Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2024 r. odpis ww. postanowienia

nakazano doręczyć pełnomocnikowi powoda, zaś pełnomocnikowi pozwanego odpis

ww. postanowienia oraz odpis apelacji (k. 845, V ACa 440/24). W dniu 30

października 2024 r. wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach odpowiedź

pozwanego na apelację (k. 856, V ACa 440/24). Odpowiedź na apelację zwrócono

wraz z odpisem na skutek zarządzenia z dnia 20 listopada 2024 r. na podstawie art.

132 § 1 k.p.c. (k. 858, V ACa 440/24). Dnia 9 stycznia 2025 r. ponownie wpłynęła

odpowiedź pozwanego na apelację (k. 861, V ACa 440/24), której odpis wysłano do

powoda w dniu 15 stycznia 2025 r. (k. 867, V ACa 440/24). Dnia 19 lutego 2025 r.

wylosowano sędziego referenta (k. 869, V ACa 440/24). Zarządzeniem z 12 marca

2025 r. nakazano akta przedłożyć na kalendarz spraw oczekujących ma

wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego oraz zawiadomić pełnomocników

I NSP 195/25

6

stron o składzie wylosowanym do rozpoznania sprawy (k. 870, V ACa 440/24). W

dniu 7 kwietnia 2025 r. wpłynął wniosek powoda o wyłączenie sędziego (k. 875, V

ACa 440/24). W dniu 11 kwietnia 2025 r. wydano zarządzenie o wpisaniu wniosku

do rep. ACo oraz o wylosowaniu składu orzekającego w narzędziu informatycznym

SLPS (k. 878, V ACa 440/24), w tym samym dniu nadano sprawie z wniosku

sygnaturę oraz wylosowano sędziego referenta (k. 879, V ACa 440/24).

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r. wniosek oddalono (k. 880, V ACa 440/24),

tego samego dnia zarządzono doręczenie pełnomocnikom odpisu sentencji

postanowienia.

W dniu 31 marca 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Katowicach wniesiono

skargę na przewlekłość postępowania, która została przedstawiona Sądowi

Najwyższemu 14 maja 2025 r. (data wpływu). Sąd Najwyższy w dniu 2 lipca 2025 r.

wydał postanowienie, którym odroczył rozpoznanie skargi i przedstawił

do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego następujące

zagadnienie prawne: „Czy określony w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. 2023, poz. 1725), sposób stwierdzenia

przewlekłości - jako polegający na ustaleniu, czy „postępowanie zmierzające

do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to

konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych” - wymaga,

by sąd uwzględnił z mocy prawa łączny dotychczasowy czas postępowania objętego

skargą, od chwili jego wszczęcia do chwili jej rozpoznania (względnie zakończenia

postępowania, jeżeli nastąpiło wcześniej), niezależnie od tego, na jakim etapie

postępowania skarga została wniesiona?”. W dniu 14 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy

postanowił odmówić podjęcia uchwały (sygn. sprawy I NZP 4/25).

Powyższa sekwencja zdarzeń przemawia za uznaniem, że sporne

postępowanie apelacyjne toczyło się dłużej, niż to było konieczne dla prawidłowego

wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, istotnych

dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazania wymaga, że od wpływu akt wraz z apelacją

pozwanego do Sądu Apelacyjnego w Katowicach dnia 19 kwietnia 2024 r. do dnia

wpływu przedmiotowej skargi dnia 31 marca 2025 r. upłynęło niemal 12 miesięcy.

Przez ten czas Sąd Apelacyjny w Katowicach, co prawda podejmował czynności

mające na celu nadanie biegu apelacji powoda, jednak nie doprowadziły one choćby

I NSP 195/25

7

do wyznaczenia pierwszego terminu posiedzenia w sprawie. Dodać trzeba, że od

wpływu skargi do Sądu Najwyższego 14 maja 2025 r. do dnia orzekania w sprawie

ze skargi minęło 16 miesięcy. Przez ten czas Sąd Apelacyjny w Katowicach nie

podejmował żadnych dalszych czynności w sprawie o sygn. V ACa 440/24. Wobec

powyższego, od wpływu akt wraz z apelacją pozwanego do Sądu Apelacyjnego w

Katowicach dnia 19 kwietnia 2024 r. do dnia orzekania w Sądzie Najwyższym minęło

29 miesięcy.

Sąd Najwyższy miał też na względzie, że łączny czas postępowania, licząc od

dnia wniesienia pozwu 27 stycznia 2014 r., do dnia rozpoznawania niniejszej skargi,

znacznie przekroczył wyznaczony w orzecznictwie ETPC 5-letni standard

zarezerwowany dla orzekania w dwóch instancjach sądowych.

Z tego względu, Sąd Najwyższy stosownie do art. 12 ust. 2 u.s.p.p., stwierdza,

że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach pod sygn.

V ACa 440/24, a więc od 19 kwietnia 2024 r. doszło do przewlekłości postępowania.

Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 u.s.p.p. i orzekając

o przyznaniu skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach

sumy pieniężnej w wysokości 6500 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12

ust. 4 u.s.p.p., minimalna wysokość sumy pieniężnej, jaką należy zasądzić od Skarbu

Państwa na rzecz skarżącego, wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania

postępowania, jednak suma pieniężna nie może być niższa niż 2000 zł. Ponieważ

od dnia wniesienia pozwu w dniu 27 stycznia 2014 r. do dnia orzekania w Sądzie

Najwyższym minęło już 12 lat i 8 miesięcy, a skarżący poniósł z tego tytułu szkodę,

na jego rzecz od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach należało

zasądzić kwotę 6500 zł.

Wobec wskazanych wyżej okoliczności sprawy Sąd Najwyższy orzekł co do

przyznania kwoty zadośćuczynienia jak w pkt. II sentencji postanowienia,

w pozostałym zakresie oddalając skargę. Sąd Najwyższy oceniając charakter sprawy,

stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony oraz argumentację

zawartą w uzasadnieniu skargi nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu

żądanej przez niego kwoty 20 000 zł. Rozstrzygnięcie o oddaleniu obejmuje również

żądanie zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów związanych z niniejszym

postępowaniem, gdyż nie wykazano, że jakiekolwiek koszty poniósł.

O zwrocie uiszczonej przez skarżącego opłaty w kwocie 200 zł Sąd Najwyższy

orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p.

I NSP 195/25

8

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[r.g.]

[a.ł]