Skarga skazanego na zwłokę w uzasadnieniu wyroku pozostawiona bez rozpoznania

Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 1 października 2025 r., która wpłynęła

do Sądu Najwyższego dnia 22 października 2025 r., skarżący J.Z.,

działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o: stwierdzenie przewlekłości

postępowania w sprawie o sygn. akt II AKa 14/22, toczącej się przed Sądem

Apelacyjnym w […]. II Wydział Karny, przed którym doszło do naruszenia prawa

skazanego do rozpoznania i zakończenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki;

zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w […]. do niezwłocznego sporządzenia

uzasadnienia wyroku w możliwie najkrótszym terminie; zasądzenie od Skarbu

I NSP 471/25

2

Państwa na rzecz skarżącego kwoty 20 000 (dwadzieścia tysięcy) złotych oraz

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skazanego wyjaśnił, iż w dniu 2 kwietnia

2025 r. Sąd Apelacyjny w […]. wydał wyrok w sprawie skarżącego. Tego samego

dnia złożono wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wskazanego

wyroku, które nie zostało sporządzone do dnia wniesienia niniejszej skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga na przewlekłość postępowania podlegała pozostawieniu

bez rozpoznania.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w myśl art. 5 ust. 1 ustawy

z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym

przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki

(tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość

postępowania”) skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie.

Skarga na przewlekłość ma przede wszystkim za zadanie eliminowanie

oraz

zapobieganie przewlekłości przez dyscyplinowanie sądu meriti

do podejmowania zarówno w odpowiednim czasie jak i właściwych czynności

prowadzących do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że skarga

na przewlekłość postępowania wniesiona już po jego prawomocnym zakończeniu

nie może odnieść skutku i jest niedopuszczalna, chyba że dotyczy postępowania

przed Sądem Najwyższym (zob. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13; postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 sierpnia 2014 r., III SPP 159/14, z 10 czerwca 2014 r.,

III SPP 110/14; z 3 września 2019 r., I NSP 73/19; z 12 października 2023 r.,

I NSP 204/23, z 4 września 2024 r., I NSP 224/24).

W realiach niniejszej sprawy skarga wniesiona została już po wydaniu w dniu

2 kwietnia 2025 r. przez Sąd Apelacyjny w […]. prawomocnego wyroku w sprawie o

I NSP 471/25

3

sygn. akt II AKa 14/22. W rezultacie okoliczności faktyczne sprawy sprowadzają się

do tego, że pełnomocnik skazanego twierdzi, iż opóźnienie w sporządzeniu

uzasadnienia wynoszące na gruncie niniejszej sprawy ponad pół roku, znacząco

utrudnia wykonywanie prawa do obrony skazanego i wpływa na możliwość

skutecznego złożenia kasacji.

Sąd Najwyższy uznaje, że nadzwyczajne środki zaskarżenia

w postępowaniu karnym takie jak kasacja są objęte skargą na przewlekłość

postępowania. Inne wnioskowanie byłoby sprzeczne z szeroko rozumianym

prawem do sądu, bowiem przepisy ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji

o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia

4 listopada 1950 r. (art. 1 ust. 3 u.s.p.p.). Europejski Trybunał Praw Człowieka

rzetelne uzasadnienie wyroku sądowego traktuje jako element prawa do sądu,

obok m.in. prawa do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia bez zbędnej zwłoki

oraz prawa do wyegzekwowania wyroku (A. Gajda, Rzetelne uzasadnienie wyroku

sądowego w kontekście wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

z 9 marca 2023 r. w sprawie Cupiał przeciwko Polsce, Przegląd Prawa

Konstytucyjnego, 2023, nr 4, s. 151-161). Jednak w rozpoznawanej sprawie

kasacja nie została wniesiona, a termin na jej wniesienie pozostaje otwarty.

Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu

zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd

lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy

egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania

od

jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego,

na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień

faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,

I NSP 471/25

4

rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie

zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników

wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość

postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny,

z uwzględnieniem wymienionych okoliczności.

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny

wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu

na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06;

z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada

2022 r., I NSP 312/22; 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą,

ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą

do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest

wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie

spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy

jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06). Jakkolwiek problemy kadrowe i ilość spraw nie mogą

usprawiedliwiać braku sporządzenia uzasadnienia, to przyczyniają się one

do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, ale wciąż pozostają

bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w konkretnej sprawie.

Ostatecznie Sąd jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną

odpowiedzialność za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego

obowiązku.

W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa

Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości,

iż czas oczekiwania na sporządzenie uzasadnienia w analizowanej sprawie został

przekroczony. Sąd Najwyższy z całą stanowczością podkreśla, że skazany

ma prawo do otrzymania rzetelnego uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji,

a ten ma obowiązek sporządzenia go w terminie przewidzianym przepisami

postępowania karnego. Nie budzi wątpliwości teza, że „nieodłącznym elementem

I NSP 471/25

5

i jednocześnie skutkiem rzetelnego procesu jest rozstrzygnięcie oraz wiążący się

z

nim obowiązek uzasadniania orzeczeń w sposób klarowny, czytelny,

z zachowaniem wymogów prawa krajowego (K Grzelak-Bach, Rola uzasadnienia

sądowego w realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowoadministarcyjnego –

standard strasburski, Studia Prawnicze, 2014, z. 4, s. 14).

Niesporządzenie uzasadnienia wyroku na zasadach ww. należy ocenić

negatywnie, co w niniejszej sprawie jest szczególnie istotne, bowiem zwłoka

wyniosła nieco ponad dwanaście miesięcy. Sytuacja ta może być oceniana

z perspektywy naruszenia prawa do rzetelnego procesu. Niemniej jednak skarga

na przewlekłość została złożona już po wydaniu prawomocnego wyroku, a więc

już poza tokiem postępowania. Z tego powodu należało pozostawić ją

bez rozpoznania.

Nie można bowiem utożsamiać długiego czasu na sporządzenie

uzasadnienia wyroku przez sąd drugiej instancji z przewlekłością postępowania

jako całości, do której to oceny ma zastosowanie ustawa o skardze na przewlekłość

postępowania. Długi czas oczekiwania na sporządzenie uzasadnienia

przez sąd drugiej instancji, tj. czas przekraczający 14 dni przewidziany przez k.p.k.,

jest naruszeniem przepisów procedury karnej, ale nie w każdym przypadku musi

automatycznie powodować przewlekłość toku postępowania, bowiem z tego punku

widzenia, dla takiej jego oceny istotne są czynności podejmowane przed wydaniem

wyroku i ich wpływ na uzyskanie orzeczenia sądu drugiej instancji w rozsądnym

terminie. Wobec powyższego Sąd Najwyższy uznał skargę na przewlekłość

postępowania, wniesioną w niniejszej sprawie po wydaniu wyroku sądu drugiej

instancji, za niedopuszczalną.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 8 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania w zw. z art. 430 § 1 k.p.k. i z art. 429

§ 1 k.p.k. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.

s.h.

[a.ł]

I NSP 471/25

6