Skarżący dostanie 2000 zł za przewlekłość w apelacji, reszta skargi oddalona

I NSP 500/25

2

D. S. (dalej: „skarżący”) pismem z 23 października 2025 r. (data stempla

prezentaty Sądu Najwyższego), działając na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia

17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania

sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym

przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.

Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość postępowania)

wniósł osobiście skargę na przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się

przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. I ACa 268/25. Skarżący

domaga się stwierdzenia przewlekłości wskazanego postępowania, a także

zobowiązania Sądu Apelacyjnego w Warszawie do niezwłocznego podjęcia

czynności w sprawie, w szczególności doręczenia pism złożonych w toku

postępowania oraz wyznaczenia terminu rozprawy oraz przyznania skarżącemu od

Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 3.473 zł, jak i zwrotu opłaty sądowej.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pozew w niniejszej sprawie został

wniesiony do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu 18 stycznia 2022 r.

W ocenie skarżącego sprawa przed sądem I instancji była prowadzona przewlekle,

zarówno pod kątem niedotrzymywania terminów, jak i nieprawidłowości

podejmowanych czynności. Przewlekłość dotycząca tego etapu była skarżona

dwukrotnie, w sprawach V S 404/22 oraz V S 92/24, w obu przypadkach

rozpoznający skargę Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił ją.

Aktualnie postanowienia te zaskarżone zostały do Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka i przyjęto je do rozpoznania. Następnie skarżący stwierdził, że apelację

w sprawie wywiodły obie strony - strona powodowa 2 lipca 2024 r., zaś pozwana

8 lipca 2024 r. Sprawie nadano sygnaturę VI ACa 2937/24. Pismem z 5 sierpnia

2024 r. zakomunikowano skład sądu. Od tamtej pory, zdaniem skarżącego, ustała

wszelka komunikacja sądu ze stronami.

W odpowiedzi na skargę z dnia 8 grudnia 2025 r. Prezes Sądu Apelacyjnego

w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie jako właściwemu do jej rozpoznania

na podstawie art. 4 ust. 1b ustawa o skardze na przewlekłość postępowania,

art. 200 § 11 i § 14 k.p.c., gdyż skarga dotyczy działania tego Sądu, jak i Sądu

I NSP 500/25

3

Okręgowego w Warszawie wobec podniesienia w uzasadnieniu skargi zarzutów

dotyczących przewlekłego prowadzenia sprawy przed Sądem I instancji

oraz wynikającego ze standardu europejskiego zakazu fragmentaryzacji

postępowania, a z ostrożności procesowej o oddalenie skargi na przewlekłość

postępowania w całości.

Dnia 19 grudnia 2025 r. skarżący wniósł do Sądu Najwyższego pismo

stanowiące odpowiedź na stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość strona może

wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych

okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia

sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Przepis art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego

postępowanie w sprawie.

Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości

postępowania można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu polegające

na niewyznaczeniu rozprawy, która trwa co najmniej 12 miesięcy

(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05;

z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca

2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r.,

III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18;

z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

I NSP 500/25

4

W części orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

wskazuje się, że także krótsza, np. ośmiomiesięczna bezczynność sądu,

naruszyć może prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym

bez nieuzasadnionej zwłoki (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 maja

2013 r., III SPP 51/13; z 17 grudnia 2013 r., III SPP 242/13; z 27 marca 2019 r.,

I NSP 88/18).

Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie

co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub jej braku. Sąd Najwyższy

zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu

12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu

przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej

sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę

kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia,

czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności

ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20;

z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC,

który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle

szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,

jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów

prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC:

z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;

z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;

z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko

Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko

Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko

Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo,

Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n.

oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia

I NSP 500/25

5

Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r.,

I NSP 145/21).

W orzecznictwie ETPC nie określono jednak sztywnych granic czasowych

postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane

za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku zależy od okoliczności

konkretnej sprawy, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających

na tok postępowania (zob. P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy

przez sąd w świetle standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna

(w) Stosowanie Prawa Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70;

oraz powołane tam orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłości

postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie

indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;

z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

Dokonując oceny, czy doszło do przewlekłości postępowania, a tym samym

czy naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki, sąd – stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość –

obok upływu czasu, uwzględnia indywidualne okoliczności sprawy związane

z postępowaniem, ale także okoliczności związane z organizacją wymiaru

sprawiedliwości.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym nie podziela stanowiska Prezesa

Sądu Apelacyjnego w Warszawie, że niniejsza skarga dotyczy stwierdzenia

przewlekłości postępowania zarówno przed Sądem Okręgowym, jak i Sądem

Apelacyjnym, co czyni Sąd Apelacyjny właściwym do jej rozpoznania. Nie ulega

wątpliwości, że podniesione w uzasadnieniu skargi okoliczności dotyczące

postępowania przed Sądem Okręgowym stanowią jedynie tło historyczne

do jednoznacznie określonego w petitum skargi żądania. Ponadto skarżący

ponownie wyraźnie zakreślił zakres zaskarżenia w piśmie z dnia 19 grudnia 2025 r.

stanowiącym odpowiedź na stanowisko uczestnika.

Z analizy przedstawionych dokumentów wynika, że sprawa została

zainicjowana pozwem, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu

24 stycznia 2022 r. o uchylenie lub ustalenie nieważności uchwał. Sąd Okręgowy

I NSP 500/25

6

w Warszawie wyrokiem z 24 maja 2024 r. częściowo uwzględnił powództwo.

Na etapie postępowania pierwszo-instancyjnego Sąd Apelacyjny dwukrotnie

rozpoznał skargi powoda na przewlekłość postępowania. Obie skargi zostały

oddalone postanowieniami z 17 października 2022 r. (V S 404/22) oraz z 16 maja

2024 r. (V S 92/24).

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 24 maja 2024 r.

wywiódł powód oraz strona pozwana. Akta sprawy wraz z apelacjami stron zostały

przekazane do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 17 lipca 2024 r.

i zarządzeniem z tego samego dnia sprawa została zarejestrowana w repertorium

ACa. Sędzia referent został wylosowany w dniu 18 lipca 2024 r.

Następnie zawiadomiono strony postępowania o składzie wylosowanym

do rozpoznania apelacji. Zarządzeniem z 21 marca 2025 r., wobec przeniesienia

sędziego referenta do innego wydziału Sądu Apelacyjnego, polecono

przeprowadzenie losowania nowego sędziego referenta. Losowanie zostało

przeprowadzone w dniu 21 marca 2025 r. Pismem z 25 czerwca 2025 r. powód

wniósł o podjęcie czynności w sprawie zmierzających do wydania wyroku.

Zarządzeniem z 31 lipca 2025 r. polecono poinformowanie powoda o rozpoznaniu

niniejszej sprawy według kolejności wpływu do referatu, gdyż sprawa nie należy

do kategorii spraw pilnych. Zarządzeniem z 3 listopada 2025 r. dokonano kontroli

wniesionych apelacji pod kątem spełnienia wymogów formalnych, wezwano stronę

pozwaną do uiszczenia brakującej części opłaty od apelacji oraz polecono

doręczenie odpisów apelacji powoda pozostałym uczestnikom postępowania.

W dniu 12 listopada 2025 r. do akt sprawy wpłynął wniosek o nadanie klauzuli

wykonalności postanowieniom Sądu Okręgowego w Warszawie.

Postanowieniem z 19 listopada 2025 r. wniosek został rozpoznany.

W świetle powyższego, od dnia wniesienia apelacji i wydania zarządzenia

o wpisaniu jej do repertorium ACa (tj. 17 lipca 2024 r.) do dnia wniesienia skargi

do Sądu Najwyższego (tj. 23 października 2025 r.), upłynęło ponad 15 miesięcy

(dokładnie rok, 3 miesiące i 6 dni). Wobec przedstawionych czynności w sprawie

stanowiącej przedmiot rozpoznawanej skargi należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny

w Warszawie podjął czynności zmierzające do rozpoznania tej sprawy,

jednak ze znaczną przerwą, a w konsekwencji nie rozpoznał jej prawomocnie

I NSP 500/25

7

do dnia wniesienia skargi do Sądu Najwyższego. Taki stan sprawy nie był

spowodowany działaniami podejmowanymi przez strony postępowania,

w tym przez skarżącego. Prowadzi to zatem do wniosku, że w sprawie

I ACa 268/25 toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie doszło

do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy w przedstawionym wyżej

znaczeniu.

Należy zauważyć, że przedmiotowa skarga związana jest z jednym

z istotnych dla człowieka praw do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

a więc nie może zniknąć z pola widzenia konieczność przestrzegania

konstytucyjnych i europejskich standardów w tym względzie. Europejski Trybunał

Praw Człowieka niejednokrotnie wskazywał, że organy orzekające powinny

uwzględniać również czynniki leżące poza sądem, a wynikające z zaniedbań

systemowych państwa w tym zakresie. Sam fakt braku winy sędziego

w sprawnym rozpoznawaniu sprawy nie powinien mieć decydującego znaczenia.

Dla strony, czy też uczestnika postępowania nie ma bowiem znaczenia, gdzie tkwi

źródło przewlekłości postępowania: czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu,

przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w państwie,

które nie przyjęło odpowiednich rozwiązań w celu zapobieżenia systemowej

przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości,

brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża ilość spraw przypadająca

na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania.

Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 EKPCz,

aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość

postępowania i jej systemowy charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca

2015 r., nr: 72287/10, 13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7).

Osobną kwestią jest natomiast ocena żądania skarżącego przyznania

sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za powstałą przewlekłość postępowania.

Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wysokość sumy

pieniężnej musi być proporcjonalna do wielkości zwłoki. Należy także

uwzględnić okoliczność, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością nie ma na celu wyrównania szkody powstałej

na skutek przewlekłości, ale ma stanowić swego rodzaju rekompensatę

I NSP 500/25

8

za zwłokę w rozpoznaniu sprawy. Jak wskazuje się w orzecznictwie przyznanie

„odpowiedniej sumy pieniężnej” na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania pełni także rolę sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 2 marca 2016 r., III SPP 45/16; z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15).

W niniejszej sprawie postępowanie zainicjowane pozwem skarżącego

wniesionym dnia 24 stycznia 2022 r. toczy się ponad 3 lata i do chwili wniesienia

skargi nie zostało prawomocnie zakończone. Przewlekłość postępowania wystąpiła

na jednym z jego etapów – w postępowaniu odwoławczym – i trwa ponad

15 miesięcy – na dzień wniesienia skargi do Sądu Najwyższego. Suma zasądzana

na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania

musi obejmować kwotę 500 zł za każdy zakończony rok postępowania niezależnie,

czy w określonej fazie miała miejsce przewlekłość, czy też nie,

przy czym musi być równa co najmniej 2000 zł. Sąd może przyznać sumę

pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok trwania postępowania, jeżeli sprawa

ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił

się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania.

Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącego należy zasądzić kwotę

2000 zł w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie za okres

od 18 stycznia 2022 r. do 23 października 2025 r., a w pozostałym zakresie żądanie

skargi oddalił. Wysokość tej kwoty jest proporcjonalna do wielkości zwłoki,

jej

przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Kwota 2000 zł stanowi

z jednej strony wystarczającą rekompensatę dla skarżącego w związku

ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie, z drugiej zaś stanowi sankcję

dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości. Trzeba jeszcze

zwrócić uwagę na wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość

postępowania czynniki rzutujące na kwestię przewlekłości postępowania

oraz rekompensaty związanej z jej stwierdzeniem: stopień faktycznej i prawnej

zawiłości sprawy, znaczenie dla strony, która wniosła skargę oraz zachowanie się

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Sprawa, której skarga dotyczy,

ma dla skarżącego znaczenie z uwagi na jej przedmiot. Należy jeszcze wskazać,

I NSP 500/25

9

że zachowanie skarżącego w żaden sposób nie przyczyniło się do przedłużenia

postępowania. Wynikający z ustawy obowiązek uwzględniania przez sąd

okoliczności, że sprawa ma istotne znaczenie dla strony, która wniosła skargę

na przewlekłość i nie jest zawiła, znajduje potwierdzenie w orzecznictwie.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy

o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł, co do przyznania kwoty

zadośćuczynienia jak w pkt. 2 sentencji postanowienia.

Skarżący wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrotu

opłaty sądowej. Przedmiotowa skarga związana jest z przewlekłością postępowania

przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (I ACa 268/25). Strona wnosząca skargę

zobowiązana była do uiszczenia opłaty od skargi, tym samym po jej stronie

powstały koszty postępowania we wskazanej ustawowo wysokości.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze

na przewlekłość postępowania, zwrócono skarżącemu opłatę od skargi

w wysokości 200 zł.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[a.ł]

Tomasz Demendecki Krzysztof Wiak Marek Dobrowolski