Apelacje czekały na badanie formalne ponad rok. Skarżący dostaną po 2000 zł

I. I.1. Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki z 30 stycznia 2026 r. (data nadania w urzędzie

pocztowym), O. L. i M. L. (dalej także: Skarżący), zastępowani przez

profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o:

1. stwierdzenie, że w sprawie o sygn. VIII ACa […] zawisłej przed Sądem

Apelacyjnym w Warszawie, nastąpiła przewlekłość postępowania,

2. zlecenie sądowi prowadzącemu postępowanie podjęcie odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie, w tym doręczenie odpisu apelacji stronie

powodowej oraz wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej.

3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze Skarżących kwoty

po 5.000 zł;

4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie

na rzecz każdego z powodów kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając wniesioną skargę Skarżący wskazali, że w sprawie wystąpiła

bezczynność, która nie znajduje żadnego usprawiedliwienia.

I.2. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił

swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

II. II.1. 30 grudnia 2022 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął pozew

Skarżących przeciwko […] z siedzibą w G. (dalej także: Pozwany). Sprawa

prowadzona była pod sygn. XXVIII C […]. 6 grudnia 2023 r. zapadł wyrok w

pierwszej instancji. Od tego wyroku apelacje wniosły obie strony.

I NSP 55/26

3

II.2. Akta sprawy wraz z apelacjami wpłynęły do Sądu Apelacyjnego

w Warszawie 27 marca 2024 r. Tego samego dnia sporządzono raport z losowego

przydziału w sprawie. Następnie, na podstawie zarządzenia z 28 marca 2024 r.,

sprawa została wpisana do repertorium ACa, a osoby uczestniczące

w postępowaniu zostały poinformowane o składzie wyznaczonym do rozpoznania

apelacji.

II.3. 1 lipca 2024 r. i 24 stycznia 2025 r. do akt sprawy wpłynęły wnioski

Skarżących o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu. W odpowiedzi

poinformowano Skarżących, że sprawa zostanie rozpoznania według kolejności

wpływu, a okres oczekiwania to około 18 miesięcy.

II.4. 22 maja 2025 r. do akt sprawy wpłynął wniosek Skarżących

o zabezpieczenie roszczenia. Sąd Apelacyjny w Warszawie wydał postanowienie

zabezpieczające 2 czerwca 2025 r.

II.5. 2 lipca 2025 r. do sądu wpłynął kolejny wniosek Skarżących o podjęcie

czynności w sprawie. Na podstawie zarządzenia z 12 sierpnia 2025 r.

Skarżący zostali poinformowani, że czynności związane z nadaniem biegu

apelacjom podejmowane są zgodnie z kolejnością wpływu sprawy do danego

referatu (§ 79 ust. 1 Rozporządzenia MS z dnia 18 czerwca 2019 r.

Regulamin urzędowania sądów powszechnych) a sprawa oczekuje na sprawdzenie

braków formalnych apelacji.

II.6. 15 września 2025 r. podjęto czynności zmierzające do nadania biegu

apelacjom stron m.in. wezwano Pozwanego do oznaczenia prawidłowej wartości

przedmiotu zaskarżenia. Pismo Pozwanego zawierające odpowiedź

na ww. wezwanie wpłynęło do sądu 7 października 2025 r.

II.7. 17 października 2025 r. zarządzono wezwanie Pozwanego do uzupełnienia

dalszych braków apelacji co do zakresu zaskarżenia oraz doręczenie Pozwanemu

odpisu apelacji Skarżących. Odpowiedź na apelację Pozwanego wpłynęła do sądu

4 listopada 2025 r. Następnie, tj. 18 listopada 2025 r. do sądu wpłynęło pismo

Pozwanego zawierające uzupełnienie dalszych braków formalnych apelacji.

II.7. 3 listopada 2025 r. do sądu wpłynął kolejny wniosek Skarżących o podjęcie

czynności w sprawie. Na podstawie zarządzenia z 5 grudnia 2025 r.

I NSP 55/26

4

poinformowano Skarżących, że sprawa będzie rozpoznana według kolejności

wpływu do danego referatu.

II.8. Na podstawie zarządzenia z 4 lutego 2026 r. wyznaczono termin rozprawy

apelacyjnej na dzień 24 marca 2026 r., o czym zawiadomiono pełnomocników stron.

III. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Według art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. 2023 poz. 1725,

dalej: u.s.p.p.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w

postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie

zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w

sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności

faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy

egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego

(przewlekłość postępowania).

W myśl art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość

i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny

dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi,

niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter

sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron,

a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

III.2. W ustawie o skardze na przewlekłość postępowania nie określono, jaki okres

oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć

I NSP 55/26

5

wielomiesięczną bezczynność sądu, polegającą na niewyznaczaniu rozprawy bądź

niepodejmowaniu czynności (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia

2018 r., I NSP 40/18; z 11 września 2019 r., I NSP 88/19; z 14 listopada 2019 r.,

I NSP 151/19; z 12 maja 2020 r., I NSP 37/20; z 27 października 2020 r.,

I NSP 151/20). W odniesieniu do postępowania apelacyjnego wskazuje się,

że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić

w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji, polegającej na niewyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18;

z 6 września 2019 r., I NSP 74/19; z 31 października 2019 r., I NSP 134/19;

z 19 grudnia 2019 r., I NSP 173/19).

III.3. Standardy co do trwania postępowania sądowego określił w orzecznictwie

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Trybunał ten stwierdził, ze dla oceny

tego, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona bierze się pod uwagę

szczególne warunki sprawy, uwzględnienia się kryteria takie jak skomplikowanie

(stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę

oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. np. wyroki ETPCz: z 14 stycznia 2003 r.,

skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. M. A. Nowicki,

Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego

procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo

Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r.,

I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).

W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

uznano przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej

niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80),

a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji,

nr 19249/02).

Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne,

pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi

(wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie

I NSP 55/26

6

Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia

Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r.,

I NSP 35/23).

Zgodnie z ustawą oraz utrwalonym orzecznictwem ETPCz przy ocenie

terminowości procedowania przez sąd, którego postępowania dotyczy skarga,

należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, w tym te związane z ilością spraw

w sądzie i wymogiem rozpoznawania ich zgodnie z kolejnością wpływu.

III.4. W realiach sprawy, akta wraz z apelacjami stron wpłynęły

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 27 marca 2024 r. Tego samego dnia

sporządzono raport z losowego przydziału sprawy, a 28 marca 2024 r. sprawa

została wpisana do właściwego repertorium. Przez kolejne ponad 14 miesięcy

nie podejmowano w sprawie czynności, poza korespondencję w sprawie wniosków

o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wypływu. Po niemal 14 miesiącach wpłynął

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wniosek Powodów o zabezpieczenia

roszczenia, który 2 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznał.

Dopiero 15 września 2025 r. (po 17 miesiącach od wpływu sprawy do sądu)

apelacja została zbadana pod kątem formalnym, skutkiem czego było wezwanie

Pozwanego do uzupełnienia braków formalnych. Pismo zawierające uzupełnienie

tychże braków wpłynęło do sądu 7 października 2025 r., przy czym na podstawie

zarządzenia z 17 października 2025 r. Pozwany został zobowiązany

do uzupełnienia dalszych braków formalnych, jednocześnie doręczono mu odpis

apelacji Skarżących. 4 listopada 2025 r. wpłynęła odpowiedź na apelację,

a 18 listopada 2025 r. Pozwany uzupełnił braki formalne apelacji. Dopiero 4 lutego

2026 r. (tj. po 21 miesiącach od wpływu apelacji do sądu i kilka dni po wpłynięciu

skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki) wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej i doręczono Skarżącym odpis

apelacji Pozwanego.

III.5. Przedstawiony przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny

w Warszawie wskazuje, że postępowanie w sprawie prowadzone jest przewlekle

przede wszystkim dlatego, że apelacje zostały zbadane pod kątem spełnienia

I NSP 55/26

7

wymogów formalnych dopiero po 17 miesiącach od wpływu apelacji do sądu,

zaś termin rozprawy został wyznaczony dopiero po 21 miesiącach.

Zdaniem Sądu Najwyższego tak długi czas procedowania,

a przede wszystkim brak zbadania apelacji pod względem formalnym nie znajduje

uzasadnienia – nawet wobec konieczności rozpoznawania spraw według kolejności

wpływu, na co zwrócił uwagę Prezes Sadu Apelacyjnego).

Ponadto żadna ze stron nie przyczyniła się swoich zachowaniem

do przedłużenia postępowania w sprawie; przeciwnie – Skarżący wielokrotnie

zwracali się do sądu z wnioskami o przyspieszenie rozpoznania sprawy,

w tym rozpoznania jej poza kolejnością. Sprawa nie należy też

do skomplikowanych pod względem faktycznym czy prawnym.

Bez znaczenia dla powyższych wniosków Sądu Najwyższego pozostaje

argumentacja Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie odnosząca się do wzrostu

wpływu spraw w ostatnich latach oraz trudnej sytuacji kadrowej wydziału.

Według utrwalonego orzecznictwa znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe,

jak i inne kłopoty organizacyjne pozostają bez wpływu na stwierdzenie

przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę. Wskazuje się

przy tym, że państwo ponosi odpowiedzialność za zapewnienie właściwej

organizacji sądownictwa, w tym należytej obsady kadrowej sądów

(m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., I NSP 28/19; z 24 maja

2019 r., I NSP 29/19; z 5 czerwca 2019 r., I NSP 39/19; 27 października 2020 r.,

I NSP 145/20; z 9 grudnia 2020 r., I NSP 179/20).

W związku z powyższym, na podstawie art. 12 ust. 2 u.s.p.p.,

Sąd Najwyższy orzekł, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

doszło do przewlekłości postępowania.

III.6. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p. uwzględniając skargę, sąd na żądanie

skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa sumę pieniężną w wysokości od 2 000

do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych

za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego,

ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania.

Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy

pieniężnej w tej samej sprawie.

I NSP 55/26

8

W orzecznictwie przyjmuje się, że suma pieniężna zasądzana w związku

ze stwierdzoną przewlekłością ma stanowić swoistą rekompensatę za zwłokę

w rozpoznaniu sprawy, a oprócz tego ma charakter sankcji dla państwa za wadliwe

zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości (m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 marca 2018 r., III SPP 14/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 64/18; z 9 grudnia

2020 r., I NSP 149/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Wysokość zasądzonej

sumy powinna uwzględniać okoliczności sprawy i być proporcjonalna do wielkości

zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego (m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 29 października 2014 r., KSP 8/14; z 14 października 2020 r.,

I NSP 111/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 161/20).

Postępowanie w sprawie rozpoczęło się wniesieniem pozwu

przez Skarżących, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Warszawie 30 grudnia

2022 r. Łączny czas trwania postępowania liczony od dnia wpływu pozwu

do Sądu Okręgowego w Warszawie do dnia rozpoznania niniejszej skargi wynosi

3 lata i 2 miesiące. Biorąc pod uwagę powyższe, a także mając na względzie,

że dotychczas w sprawie nie przyznano Skarżącym żadnej kwoty pieniężnej

tytułem rekompensaty za przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy przyznał

Skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę

po 2.000 zł za okres od 27 marca 2024 r. (tj. od dnia wpływu apelacji

do Sądu Apelacyjnego w Warszawie) do 11 marca 2026 r. Dalej idące żądanie

skargi nie znajdowało uzasadnienia i podlegało oddaleniu.

III.7. Zgodnie z art. 12 ust 2 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd

zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

Z nadesłanych akt sprawy Sądu Apelacyjnego w Warszawie wynika,

że Skarżącym doręczono odpis apelacji Pozwanego oraz wyznaczono termin

rozprawy. Wydanie odpowiednich zaleceń stało się zatem zbędne.

I NSP 55/26

9

III.8. Na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. Sąd Najwyższy nakazał Skarbowi

Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie zwrócić opłatę od skargi uiszczoną

przez Skarżących.

III.9. Na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p.

oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za radców prawnych Sąd Najwyższy zasądził od Skarbu Państwa –

Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz Skarżących kwotę 240 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego.

Adam Redzik Oktawian Nawrot Paweł Wojciechowski

sk