Wniosek o wyłączenie sędziego SN trafi do Izby Cywilnej, nie do Izby Kontroli

Pismem datowanym 8 marca 2026 r., M. J. zastępowany przez

profesjonalnego pełnomocnika wniósł o wyłączenie SSN X. Y. od orzekania w

sprawie I CSK 3604/25. Zarządzeniem 26 maja 2026 r. Prezes Sądu Najwyższego

kierująca Izbą Cywilną przekazała Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych wyżej wymieniony wniosek.

I NWW 50/26

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 622, dalej: „u.SN”) do właściwości Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub

oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed

którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu

lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje

niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych

celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych w odrębnych

przepisach. Przekazanie wniosku Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania.

Na przeszkodzie rozpoznania wniosku pełnomocnika ubezpieczonej

o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt I CSK 3604/25 w trybie

art. 26 § 2 u.SN stoi wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 5

czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21 orzekający w pkt 4, że przyjmując i utrzymując

w mocy art. 26 § 2 i 4-6 i art. 82 § 2-5 ustawy o Sądzie Najwyższym, w brzmieniu

nadanym ustawą z 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, jak

również art. 10 tej ustawy, przekazujące do wyłącznej właściwości Izbie Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego rozpoznawanie zarzutów i

zagadnień prawnych dotyczących braku niezależności sądu lub braku niezawisłości

sędziego, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na

mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych,

jak również na mocy art. 267 TFUE i zasady pierwszeństwa prawa Unii.

Sąd Najwyższy, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 8

stycznia 2020 r., sygn. akt I NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej, przypomniał,

że podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest wzajemne zaufanie państw

członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE. Z tego względu,

zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy

Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm., dalej: „TUE”) –

Państwa Członkowskie zapewniają na swym terytorium stosowanie i poszanowanie

I NWW 50/26

3

prawa Unii oraz podejmują w tym celu środki służące zapewnieniu wykonania

zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji Unii. Realizacji celów Unii

służyć ma system sądowniczy, na który składa się Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej oraz sądy państw członkowskich. Zapewnienie jednolitego stosowania

prawa Unii na całym jej obszarze wymaga ścisłej współpracy TSUE oraz sądów

państw członkowskich. Jej ramy wyznacza procedura odesłania prejudycjalnego

przewidziana w art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst

skonsolidowany Dz.Urz. UE 2016 C 202, s. 1, dalej: „TFUE”), która, ustanawiając

dialog między sądami, zwłaszcza między Trybunałem a sądami Państw

Członkowskich, ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii,

umożliwiając tym samym zapewnienie jego spójności, skuteczności i autonomii.

Nie ulega zatem wątpliwości, iż każdy sąd krajowy, w tym Sąd Najwyższy,

działający w ramach swojej właściwości, ma jako organ państwa członkowskiego

obowiązek, zgodnie z zasadą współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 TUE,

stosować w całości podlegające bezpośredniemu stosowaniu prawo Unii i zapewnić

ochronę uprawnień wynikających z tego prawa dla jednostek.

Treść wyroku TSUE oraz jego uzasadnienia prowadzi do konstatacji, że w

odniesieniu do Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw

Publicznych zakwestionowano jej wyłączną właściwość w sprawach z wniosków lub

oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed

którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu

lub braku niezawisłości sędziego. Nie ulega zatem wątpliwości, że rozpoznawanie

wniosków i oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu,

przed którym ma się toczyć postępowanie, w tym również obejmujących zarzut

braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego, ma się odbywać na

zasadach ogólnych według właściwości wynikającej z właściwych przepisów

proceduralnych.

Przypomnieć też należy, że w orzecznictwie zarówno Trybunału

Sprawiedliwości, jak i Sądu Najwyższego wskazuje się, że w przypadku

stwierdzenia sprzeczności między przepisem prawa krajowego a przepisem prawa

UE, rolą sądu krajowego jest w pierwszej kolejności podjęcie próby prounijnej

wykładni przepisu prawa krajowego. Obowiązek prounijnej wykładni niezgodnego z

I NWW 50/26

4

prawem unijnym przepisu sięga tak daleko, że sąd krajowy może pominąć przepis

prawa krajowego i w jego miejsce zastosować inny przepis prawa krajowego, który

będzie zgodny z prawem UE lub którego wykładnia taką zgodność pozwoli uzyskać.

Jeżeli natomiast sąd krajowy nie może zinterpretować przepisu prawa krajowego w

sposób zgodny z prawem UE lub nie znajdzie w krajowym systemie prawnym

innego przepisu, który mógłby zastępczo stanowić podstawę prawną dla

rozstrzygnięcia sprawy w sposób zgodny z prawem unijnym, należy rozważyć

kwestię odmowy zastosowania przepisu prawa krajowego (między innymi: wyrok

TSUE z 24 stycznia 2012 r. w sprawie C-282/10 Dominguez, wyrok Sądu

Najwyższego z 19 października 2012 r., III SK 3/12).

Z kolei w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 21 grudnia 2023 r., C-718/21

stwierdzono istnienie poważnej przeszkody procesowej do dalszego wykonywania

obowiązku lojalnej współpracy i prowadzenia dialogu sądowego Izby Kontroli

Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z Trybunałem Sprawiedliwości.

W niniejszej sprawie zatem rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego

mogłoby co najmniej oznaczać obejście prawa unijnego, albo wprost prowadzić

do jego poważnego naruszenia.

Z tych wszystkich względów należało uznać, że Sąd Najwyższy –

Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie jest właściwa do rozpoznania

wniosku o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt I CSK 3604/25,

również dlatego, że profesjonalny pełnomocnik, jako podstawę złożonego wniosku

wskazał art. 49 § 1 k.p.c.

W powyższych okolicznościach, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39821 k.p.c.

w zw. z art. 391 k.p.c. w zw. z art 200 § 14 k.p.c. w zw. z art. 52 § 1 k.p.c. stwierdził

swoją niewłaściwość i przekazał wniosek Sądowi Najwyższemu – Izbie Cywilnej

zgodnie z właściwością.

[kf]

[r.g.]

I NWW 50/26

5