Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi byłego dyrektora urzędu pracy

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, wyrokiem z dnia 27 czerwca 2025 r.,

oddalił apelację W. S. od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 4

października 2024 r., zasądzającego od pozwanego na rzecz powoda kwotę 36.000

zł tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z

naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie oraz

oddalającego powództwo o przywrócenie do pracy i zapłatę wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy.

I PSK 410/26

2

W sprawie ustalono, że powód od dnia 1 września 2008 r. był zatrudniony w

Wojewódzkim Urzędzie Pracy (dalej WUP) na stanowisku wicedyrektora ds.

Funduszy Europejskich. W dniu 4 stycznia 2016 r. powód zawarł umowę o pracę na

czas nieokreślony z WUP (reprezentowanym przez Wicemarszałka Województwa)

na stanowisku dyrektora, w wymiarze pełnego etatu, z wynagrodzeniem w kwocie

6.600 zł wraz z dodatkiem funkcyjnym i dodatkiem za wieloletnią pracę.

Zgodnie ze statutem WUP, do zadań dyrektora należało w szczególności:

zapewnienie prawidłowego funkcjonowania urzędu, przez wydawanie przepisów

wewnętrznych; składania oświadczeń woli w zakresie praw i zobowiązań

majątkowych w granicach pełnomocnictwa udzielonego przez Zarząd

Województwa, a w przypadku czynności przekraczających zakres pełnomocnictwa,

za zgodą Zarządu Województwa wyrażoną w formie uchwały, wydawanie decyzji

administracyjnych w imieniu Marszałka Województwa na podstawie odrębnych

upoważnień. Jednym z zadań Wojewódzkiego Urzędu Pracy jako jednostki

organizacyjnej samorządu województwa było prowadzenie rejestru agencji

zatrudnienia (KRAZ - Krajowy Rejestr Agencji Zatrudnienia) oraz wydawanie

certyfikatów o dokonaniu wpisu do rejestru agencji.

Oświadczeniem z dnia 28 listopada 2022 r. Marszałek Województwa

rozwiązał umowę o pracę zawartą z powodem bez zachowania okresu

wypowiedzenia, wskazując jako przyczynę ciężkie naruszenie podstawowych

obowiązków pracowniczych, polegające na niewłaściwej realizacji zadań

określonych w art. 18d-18p ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy, do których powód był powołany jako dyrektor. W dalszej

części podano, że w wyniku analizy dokumentacji ustalono, że zarządzeniem z 4

września 2018 r. w sprawie procedur dotyczących przeprowadzania kontroli w

przedsiębiorstwie posiadającym wpis do rejestru podmiotów prowadzących agencje

zatrudnienia, określono dokładanie zasady ich prowadzenia, w tym zasadę

bezstronności. Natomiast w zarządzeniu z dnia 19 listopada 2021 r. ustalono, że w

przypadku wyłączenia WUP w wyniku zaistnienia okoliczności powiązań rodzinnych

(i innych) podmiotu prowadzącego agencję z dyrektorem lub zastępcą dyrektora -

WUP ulega wyłączeniu i kontrolę sprawuje organ wyższego stopnia. O tym

I PSK 410/26

3

wyłączeniu dyrektor nie poinformował Marszałka Województwa. Następnie podano,

że 27 listopada 2022 r. Zarząd Województwa powziął wiedzę o działalności

prowadzonej przez małżonkę powoda (która w okresie od maja 2019 r. do listopada

2019 r. była zarejestrowana w KRAZ i której zarzucano nieodprowadzanie składek

oraz wobec której toczy się postępowanie prokuratorskie) a spółka ta nadal jest

wpisana do rejestru agencji zatrudnienia. Powód jako dyrektor WUP był

obowiązany do kontroli tych agencji, jednak nie były one kontrolowane. O tym, że

wyłączenie jest pozorne świadczył fakt, że żadnych spraw do prowadzenia kontroli

nie przekazano „organowi wyższego stopnia”. Jednocześnie stwierdzono, że WUP

był informowany o nieopłacaniu składek przez agencje i żadna informacja w tym

zakresie nie została przekazana Marszałkowi Województwa. Co najmniej od 2017 r.

do listopada 2021 r. powód nie podjął żadnych działań zmierzających do

wykluczenia siebie z jakiegokolwiek nadzoru nad agencjami, a jednocześnie nie

była prowadzona żadna kontrola, co świadczy o niewłaściwym wykonywaniu

obowiązków w obszarze kontroli agencji zatrudnienia. W oświadczeniu wskazano

także, że o nienależytej realizacji zadań i konflikcie interesów świadczy wypowiedź

powoda w programie telewizyjnym, którą zacytowano.

Oświadczenie o rozwiązaniu umowy zostało powodowi doręczone w dniu 29

listopada 2022 r., a powód odczytał je i odmówił podpisania. W czasie spotkania nie

podano żadnych dodatkowych okoliczności ani nie udzielono wyjaśnień.

Sąd podkreśliły, że o ile pozwany nie udowodnił, że agencje zatrudnienia

prowadzone przez żonę powoda były traktowane inaczej niż pozostałe w procesie

kontrolnym, to postępowanie dowodowe wykazało bez wątpienia, że powód

nadużył swojego stanowiska, wywierając wpływ na proces wyjaśnienia kwestii

związanej ze złożeniem przez małżonkę oświadczenia o niezaleganiu ze składkami

w dacie ubiegania się o wpis w rejestrze agencji zatrudnienia.

Nie zmieniło to jednak ogólnej oceny, zgodnie z którą oświadczenie o

rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło z naruszeniem

przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, co zaktualizowało

zastosowanie przepisu art. 56 § 1-2 k.p. Zgodnie z nimi, sąd pracy może nie

uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub

I PSK 410/26

4

przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest

niemożliwe lub niecelowe; w takim przypadku sąd pracy orzeka o odszkodowaniu.

Jednocześnie w myśl § 3, przepisu § 2 zdanie pierwsze nie stosuje się do

pracowników, o których mowa w art. 39 k.p. Bezsporne w sprawie było, że powód

był pracownikiem, o którym mowa w powołanym przepisie, gdyż w dacie

rozwiązania umowy o pracę brakowało mu mniej niż 4 lata do osiągnięcia wieku

emerytalnego. Jednakże uwzględnieniu roszczenia powoda o przywrócenie do

pracy sprzeciwiały się zasady współżycia społecznego oraz społeczno-

gospodarcze przeznaczenie prawa (art. 8 k.p.). Sąd odwoławczy podzielił

stanowisko Sądu Najwyższego, z którego wynika, że roszczenie o przywrócenie do

pracy może być uznane za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem prawa (art. 8 k.p.), nawet wówczas, gdy zgłasza je pracownik

podlegający ochronie ze względu na wiek przedemerytalny, który niewłaściwie

wykonywał obowiązki na stanowisku dyrektora w spółce prawa handlowego

(członka zarządu), a swoim zachowaniem spowodował utratę zaufania pracodawcy

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2022 r., III PSKP 80/21, LEX nr

3419125).

Skargę kasacyjną w imieniu powoda wniósł jego pełnomocnik, zaskarżając

wyrok Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania

wskazał na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne: (-) czy art. 8 k.p.

umożliwia oddalenie przez sąd roszczenia o przywrócenie do pracy pracownika

objętego ochroną przedemerytalną wynikającą z art. 39 k.p. oraz art. 45 § 3 k.p.

wyłącznie w przypadku, w którym pracownik dopuścił się ciężkiego naruszenia

podstawowych obowiązków pracowniczych? czy też możliwe jest oddalenie przez

sąd tego roszczenia również w przypadku utraty zaufania pracodawcy do

pracownika; (-) czy wystarczające do stwierdzenia utraty zaufania uzasadniającej

zastosowanie art. 8 k.p. jest uznanie przez sąd, że pracownik nie daje rękojmi

prawidłowego wykonywania obowiązków? A jeżeli tak, w jaki sposób rozumieć

pojęcie rękojmi w odniesieniu do wykonywanych obowiązków z uwzględnieniem

powyższych przepisów?, czy można mówić o braku rękojmi prawidłowego

wykonywania obowiązków pracowniczych, jeżeli generalna ocena pracy

wykonywanej przez pracownika jest pozytywna?; (-) czy w świetle ugruntowanej w

I PSK 410/26

5

orzecznictwie „zasady czystych rąk” dopuszczalne jest zastosowanie przez sąd art.

8 k.p. do oddalenia przez roszczenia o przywrócenie do pracy pracownika objętego

ochroną przedemerytalną wynikającą z art. 39 k.p. oraz art. 45 § 3 k.p, jeżeli

pracodawca sam nie postępuje nienagannie?; (-) czy intencją ustawodawcy jest

zaniechanie dokonywania tej oceny tej celowości, czy jest to zabieg mający

przenieść dokonywanie jej oceny na grunt art. 8 k.p.?; (-) jak sąd oceniający

możliwość zastosowania art. 8 k.p. do oddalenia roszczenia o przywrócenie do

pracy pracownika objętego ochroną przedemerytalną wynikającą z art. 39 k.p. oraz

art. 45 § 3 k.p. powinien dokonywać oceny dawania przez pracownika rękojmi

wykonywania obowiązków pracowniczych, w szczególności jak kompleksowa

powinna być ocena realizacji obowiązków służbowych przez tego pracownika i czy

można przyjąć że pracownik nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania

obowiązków służbowych, jeśli generalna oceny pracy wykonywanej przez

pracownika jest pozytywna?; (-) w jakich przypadkach sąd oceniający możliwość

zastosowania art. 8 k.p. do oddalenia roszczenia o przywrócenie do pracy

pracownika objętego ochroną przedemerytalną wynikającą z art. 39 k.p. oraz art. 45

§ 3 k.p. może oddalić lub pominąć wnioski dowodowe złożone przez pracownika,

jeżeli mają one wykazać należyte wypełnianie obowiązków pracownika na danym

stanowisku oraz jego przydatność zawodową w wieku przedemerytalnym, przy

jednoczesnym powołaniu się przez sąd na brak rękojmi prawidłowej realizacji

właśnie tych obowiązków?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pracodawca wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

I PSK 410/26

6

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy jako sąd kasacyjny nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c.

Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem

nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. W takim wypadku skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować

samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią

jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania

problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od

sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych

przez sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania

sformułowanego w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez

skarżącego wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub

przepisów prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd

Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest

rzeczywiście zagadnieniem „prawnym" oraz czy jest to zagadnienie „istotne".

Nie można zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie

prawne, jeżeli Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd

w podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14, LEX nr

2630721).

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że

pozwany nie wykazał istnienia powołanej przesłanki przedsądu. Wątpliwości

interpretacyjne powinny być na tyle poważne, aby ich wyjaśnienie nie sprowadzało

się do prostej wykładni przepisów i w jej wyniku - do rozstrzygnięcia sprawy. W tym

I PSK 410/26

7

wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w

wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu

Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń

wydawanych przez sądy powszechne (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).

Sąd Okręgowy przyjął, że uwzględnieniu roszczenia o przywrócenie do

pracy, mimo że w dacie rozwiązania stosunku pracy powodowi brakowało mniej niż

4 lata do osiągniecia wieku emerytalnego, sprzeciwiały się zasady współżycia

społecznego oraz społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa, a zatem

rozstrzygnięcie przyznające skarżącemu odszkodowanie zamiast wybranego przez

niego drugiego alternatywnego roszczenia, to jest przywrócenia do pracy na

dotychczasowych warunkach, stanowiło konsekwencję przyjęcia, że w

okolicznościach faktycznych sprawy doszło do nadużycia prawa przez jego

sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 8 k.p.). Oznacza to,

że podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowił art. 4771 k.p.c. w związku z art.

8 k.p.

Odnośnie do przedstawionych przez skarżącego zagadnień, należy wskazać,

że w tej sprawie Sąd Najwyższy już wypowiadał się i przyjął, iż klauzula generalna

zawarta w art. 8 k.p., zwana niekiedy "klauzulą nadużycia prawa", działa w ten

sposób, że każde działanie albo zaniechanie może być uznane za nadużycie prawa,

jeśli występuje jedna z dwóch przesłanek: obiektywna sprzeczność ze społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem prawa lub obiektywna sprzeczność z zasadami

współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r., II

PK 332/17, OSNP 2019 Nr 12, poz. 143). Konstrukcja ta obejmuje przypadki, w

których zachowanie określonego podmiotu spełnia formalnie wszystkie wymagania

przewidziane przepisem prawa, natomiast z innych - pozaprawnych - względów (np.

społecznych czy moralnych) zachowanie to nie zasługuje na ochronę prawną (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., I PK 135/10, Monitor Prawa

Pracy 2011 nr 9, s. 475).

I PSK 410/26

8

Artykuł 8 k.p. upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym

stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za

wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 22 lipca 2009 r., I PK 48/09, LEX nr 529757; z dnia 24

listopada 2010 r., I PK 78/10, LEX nr 725005; z dnia 12 stycznia 2011 r., II PK, LEX

nr 737386; z dnia 2 października 2012 r., II PK 56/12, LEX nr 1243024; z dnia 20

grudnia 2013 r., II PK 99/13, OSNP 2015 Nr 3, poz. 33).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się również pogląd, zgodnie z

którym naruszenie przez pracodawcę przepisów o szczególnej ochronie stosunku

pracy nie przesądza ostatecznie, że wobec pracowników objętych ochroną przed

wypowiedzeniem umowy o pracę oraz rozwiązaniem jej bez wypowiedzenia nie jest

możliwe uwzględnienie przez sąd pracy roszczenia alternatywnego albo nawet

oddalenie powództwa. Sąd pracy może bowiem orzec o odszkodowaniu w miejsce

roszczenia o przywrócenie do pracy dochodzonego przez pracownika

podlegającego szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy (a nawet oddalić jego

powództwo) w sytuacji, w której dochodzenie przez takiego pracownika roszczenia

o przywrócenie do pracy można zakwalifikować jako nadużycie prawa w rozumieniu

art. 8 k.p. Podstawę zasądzenia odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy

bez odpowiedniego żądania pracownika podlegającego szczególnej ochronie

stanowi w tym wypadku art. 4771 k.p.c., jeżeli roszczenie o przywrócenie okaże się

nieuzasadnione lub nie może być uwzględnione z uwagi na sprzeczność z

zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem

prawa. Zastosowanie przez sąd konstrukcji nadużycia prawa jest jednak

dopuszczalne tylko wyjątkowo i musi być, zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem

orzecznictwa i doktryny prawa, szczegółowo uzasadnione. W przypadku

powoływania się na nadużycie prawa ze względu na sprzeczność roszczenia z

zasadami współżycia społecznego uzasadnienie to musi zaś wykazać, że w danej

indywidualnej i konkretnej sytuacji, wyznaczone przez obowiązujące normy prawne

typowe zachowanie podmiotu korzystającego ze swego prawa, jest ze względów

moralnych, wyznaczających zasady współżycia społecznego, niemożliwe do

zaakceptowania, ponieważ w określonych, nietypowych okolicznościach zagraża

podstawowym wartościom, na których opiera się porządek społeczny i którym

I PSK 410/26

9

prawo powinno służyć (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r.,

II PK 254/10, LEX nr 949026). Może to prowadzić do zasądzenia odszkodowania

lub nawet w szczególnych sytuacjach do całkowitego oddalenia powództwa (por.

uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 1994 r., I PZP 40/93, OSNCP 1994

Nr 12, poz. 230, OSP 1995 Nr 4, poz. 81 z glosą U. Jackowiak; z dnia 11 września

1996 r., I PZP 19/96, OSNAPiUS 1998 Nr 6, poz. 175; wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 18 stycznia 1996 r., I PRN 103/95, OSNAPiUS 1996 Nr 15, poz. 210; z dnia 27

lutego 1997 r., I PKN 17/97, OSNAPiUS 1997 Nr 21, poz. 416; z dnia 27 lutego

1997 r., OSNAPiUS 1997 Nr 21, poz. 419; z dnia 12 marca 1996 r., OSNAPiUS

1996 Nr 19, poz. 288; z dnia 7 marca 1997 r., I PKN 30/97, OSNAPiUS 1997 Nr 24,

poz. 488; z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 54/97, OSNAPiUS 1998 Nr 1, poz. 5).

O sprzeczności żądania przywrócenia do pracy z zasadami współżycia

społecznego można przy tym mówić dopiero wtedy, gdy zachowanie pracownika

było wyjątkowo naganne lub szczególnie rażące (por. wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 26 marca 1998 r., I PKN 571/97, OSNAPiUS 1999 Nr 5, poz. 168; z dnia 17

listopada 1999 r., OSNAPiUS 2001 Nr 7, poz. 220; z dnia 12 września 2000 r., I

PKN 23/00, OSNAPiUS 2002 Nr 7, poz. 160; z dnia 14 lutego 2001 r., I PKN 252/00,

OSNAPiUS 2002 Nr 21, poz. 525; z dnia 25 stycznia 2005 r., LEX nr 150801; z dnia

7 stycznia 2010 r., II PK 159/09, LEX nr 577461; z dnia 20 stycznia 2011 r., I PK

112/10, LEX nr 738389). Nie jest zatem wystarczająca ocena, że pracownik

dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Musi

to być naruszenie szczególnie drastyczne i wyjątkowo naganne (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 lutego 2016 r., I PK 110/15, LEX nr 2015129). Podobnie

dokładnego uzasadnienia będzie wymagać przyznanie pracownikowi szczególnie

chronionemu odszkodowania zamiast dochodzonego przez niego przywrócenia do

pracy z powołaniem się na sprzeczność tego roszczenia ze społeczno-

gospodarczym przeznaczeniem prawa, z tą jednakże różnicą, że o nadużyciu

prawa z tej przyczyny nie będzie decydowało wyjątkowo naganne zachowanie

pracownika naruszające zasady współżycia społecznego, lecz inne szczególne

okoliczności świadczące o tym, że uwzględnienie jego roszczenia o przywrócenie

byłoby nie do pogodzenia z celem przepisów regulujących szczególną ochronę

I PSK 410/26

10

przed wypowiedzeniem bądź rozwiązaniem umowy o pracę (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2022 r., III PSKP 80/21, OSNP 2023, nr 2, poz. 17.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym

naruszenie przez pracodawcę przepisów o szczególnej ochronie stosunku pracy

nie przesądza ostatecznie, że wobec pracowników objętych ochroną przed

wypowiedzeniem umowy o pracę oraz rozwiązaniem jej bez wypowiedzenia nie jest

możliwe uwzględnienie przez sąd pracy jedynie roszczenia alternatywnego albo

nawet oddalenie powództwa. Sąd pracy może bowiem orzec o odszkodowaniu w

miejsce roszczenia o przywrócenie do pracy dochodzonego przez pracownika

podlegającego szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy w sytuacji, w której

dochodzenie przez takiego pracownika roszczenia o przywrócenie do pracy można

zakwalifikować w jako nadużycie prawa (art. 8 k.p.). Podstawę zasądzenia

odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy bez odpowiedniego żądania

pracownika podlegającego szczególnej ochronie stanowi w tym wypadku art. 4771

k.p.c., jeżeli roszczenie o przywrócenie okaże się nieuzasadnione lub nie może być

uwzględnione z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego lub

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Zastosowanie przez sąd

konstrukcji nadużycia prawa jest jednak dopuszczalne tylko wyjątkowo i musi być,

zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny prawa,

szczegółowo uzasadnione. Uzasadnienie to musi zaś wykazać, że w danej

indywidualnej i konkretnej sytuacji, wyznaczone przez obowiązujące normy prawne

typowe zachowanie podmiotu korzystającego ze swego prawa, jest ze względów

moralnych wyznaczających zasady współżycia społecznego niemożliwe do

zaakceptowania, ponieważ w określonych, nietypowych okolicznościach zagraża

podstawowym wartościom, na których opiera się porządek społeczny i którym

prawo powinno służyć (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r.,

II PK 254/10, LEX nr 949026). Może to prowadzić do zasądzenia odszkodowania

(art. 4771 k.p.c.) lub nawet w szczególnych sytuacjach do całkowitego oddalenia

powództwa (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 30 marca 1994 r., I PZP 40/93,

OSNCP 1994 Nr 12, poz. 230; z dnia 11 września 1996 r., I PZP 19/96, OSNAPiUS

1998 Nr 6, poz. 175; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 stycznia 1996 r., I PRN

103/95, OSNAPiUS 1996 Nr 15, poz. 210; z dnia 27 lutego 1997 r., I PKN 17/97,

I PSK 410/26

11

OSNAPiUS 1997 Nr 21, poz. 416; z dnia 27 lutego 1997 r., OSNAPiUS 1997 Nr 21,

poz. 419; z dnia 12 marca 1996 r., I PRN 5/96, OSNAPiUS 1996 Nr 19, poz. 288; z

dnia 7 marca 1997 r., I PKN 30/97, OSNAPiUS 1997 Nr 24, poz. 488; z dnia 21

marca 1997 r., I PKN 54/97, OSNAPiUS 1998 Nr 1, poz. 5).

Mając na uwadze ustalenia faktyczne (one wiążą w postępowaniu

kasacyjnym -art. 39813 § 2 k.p.c.), roszczenie o przywrócenie do pracy na

dotychczasowych warunkach stanowiło nadużycie prawa w rozumieniu art. 8 k.p.

Można przy tym zgodzić się z poglądem, w myśl którego wykorzystanie przez

skarżącego przysługującej mu ochrony przedemerytalnej w specyficznych

okolicznościach faktycznych sprawy miało jedynie instrumentalny charakter, wobec

czego stało w sprzeczności z celem tej ochrony. Sądy wskazały między innymi na

uzasadnione postępowaniem powoda wątpliwości dotyczące gwarancji należytego

wypełniania obowiązków na stanowisku dyrektora WUP, tym bardziej, że

postępowanie dowodowe wykazało, że powód nadużył swego stanowiska,

wywierając wpływ na proces wyjaśnienia kwestii związanej ze złożeniem przez jego

małżonkę oświadczenia o niezaleganiu ze składkami w dacie ubiegania się o wpis

w rejestrze agencji zatrudnienia. Wpływ powoda na podejmowane przez podległych

pracowników czynności, potwierdziły również dokumenty, w tym pisma powoda

skierowane do radców prawnych WUP. W kontekście przywołanych okoliczności -

w ocenie Sądu Okręgowego – nie było możliwości przywrócenia powoda do pracy.

W judykaturze zgodnie przyjmuje się, że funkcja ochronna i stabilizacyjna art.

39 k.p. polega na tym, iż jego zastosowanie ma doprowadzić do sytuacji, w której

objęty zawartą w nim regulacją pracownik będzie mógł bez przeszkód uzyskać

uprawnienia emerytalne, bez potrzeby poszukiwania zatrudnienia u innego

pracodawcy, gdy kontynuowanie zatrudnienia u aktualnego pracodawcy pozwoli mu

na osiągnięcie wieku emerytalnego i uzyskanie uprawnień emerytalnych z mocy

samego prawa, po ziszczeniu się warunków określonych w przepisach

emerytalnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 2021 r. II

PSK 133/21, LEX nr 3344294 i powołane tam orzecznictwo). Mając na uwadze

stanowiska orzekających w sprawie Sądów, wystąpienie przez powoda z

roszczeniem o przywrócenie do pracy na dotychczasowych warunkach mogło też

I PSK 410/26

12

zostać (i zostało) uznane za sprzeczne z celem ochrony przewidzianej w art. 39

k.p., a zatem ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 k.p.). Sąd

Najwyższy stoi przy tym na stanowisku, że wystąpienie przez skarżącego z

roszczeniem o przywrócenie do pracy na dotychczasowych warunkach w

ustalonych w sprawie okolicznościach faktycznych pozostawało także w

sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, a zwłaszcza z zasadą lojalności

pracownika wobec pracodawcy wynikającą z obowiązku dbałości o dobro zakładu

pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.).

W podsumowaniu należy podkreślić, że pozbawienie pracownika

szczególnie chronionego ochrony prawnej na podstawie art. 8 k.p. uzasadniać

może tylko wyjątkowo jego naganne zachowanie, co potwierdzają okoliczności

przywołane przez Sąd drugiej instancji.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, że skarżący nie

zdołał wykazać, że zachodzi potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi

kasacyjnej. Dlatego też na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

AGM

[a.ł]