Sąd Najwyższy oddalił wniosek o wyłączenie sędzi powołanej przy udziale obecnej KRS

Sędzia Agnieszka Żywicka została wyznaczona do rozpoznania na etapie

przedsądu sprawy o sygn. I PSK 630/26 (zawiadomienie o składzie sądu

rozpoznającym sprawę z dnia 24 kwietnia 2026 r.).

Pozwany wnioskiem z dnia 20 maja 2026 r. (wpływ do Sądu Najwyższego

dnia 27 maja 2026 r.) wniósł o wyłącznie sędziego od rozpoznania sprawy na

podstawie art. 49 § 1 k.p.c. (w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. w uzasadnieniu).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I PSK 630/26

2

Wniosek nie jest zasadny. Pełnomocnik pozwanego wskazuje na art. 49 § 1

k.p.c., co kłóci się z powołanym jednocześnie art. 379 pkt 4 k.p.c., gdyż art. 49 § 1

k.p.c. ma na uwadze wyłączenie indywidualne, a więc nie z przyczyn ściśle

określonych w ustawie, czyli na podstawie art. 48 k.p.c. Do tego przepisu wniosek

nie odwołuje się, a powinien, jeśli spełniać ma się powołany we wniosku art. 379

pkt 4 k.p.c., który obejmuje bezwzględną podstawą nieważności i ma na uwadze

przypadki wyłączenia sędziego z mocy ustawy w świetle art. 48 k.p.c.

Argumentacja uzasadnienia wniosku przyjmuje, iż sędzia sprawozdawca miałby

być wyłączony - ogólnie rzecz biorąc tak, jak inni sędziowie powołani w określonym

czasie do Sądu Najwyższego. Istota zagadnienia sprowadza się jednak do tego, że

procedura nie przewiduje wyłączenia całej grupy sędziów. Oceny tej nie zmienia

odwołanie się do orzecznictwa, gdy źródłem prawa jest ustawa i tylko na podstawie

ustawy i w sytuacjach w niej określonych sędzia może być wyłączony od

rozpoznania sprawy. Powyższa konstatacja wynika z art. 176 ust. 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że ustrój i właściwość sądów oraz

postępowanie przed sądami określają ustawy. W tym zakresie szeroko rozumiane i

przytoczone orzecznictwo nie wyłącza stosowania prawa polskiego.

Art. 29 § 3 Ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym wprost

stanowi, że niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy, lub

inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego, lub wynikającego z

tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru

sprawiedliwości. Status sędziów Sądu Najwyższego zgodny jest z ustawą i

Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Kwestie sporne, jakie wystąpiły w tym

zakresie, rozstrzygnęły wyroki Trybunału Konstytucyjnego, w tym z dnia:

20 kwietnia 2020 r., U 2/20; 2 czerwca 2020 r., P 13/19; 7 października 2021 r.,

K 3/21; 24 listopada 2021 r., K 6/21; 23 stycznia 2022 r., P 10/19; 10 marca 2022 r.,

K 7/21. W literaturze przedmiotu M. Wiącek ((w:) M. Safjan, L. Bosek (red.),

Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87-243, Warszawa 2016, art. 87, IV.

Zasady systemu źródeł prawa w RP) wskazuje się, że: na poziomie Konstytucji

dokonano zamknięcia katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego;

stanowienie prawa powszechnie obowiązującego jest dopuszczalne tylko w

formach przewidzianych w Konstytucji i jedynie przez podmioty, którym Konstytucja

I PSK 630/26

3

powierza w tym zakresie kompetencję prawodawczą; jednoznacznie wskazano na

dopuszczalny zakres materii prawnych, jakie mogą stać się przedmiotem regulacji

w aktach prawa wewnętrznego; Konstytucja określiła miejsce aktów prawa

międzynarodowego w systemie źródeł prawa.

Uchwała Sądu Najwyższego w świetle art. 87 ust. 1, art. 176 ust. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie może być sprzeczna z ustawą. Sama w

sobie nie jest też źródłem prawa powszechnego i dlatego nie zastępuje ustawy. Za

właściwe należy przyjąć stanowisko, iż uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu

Najwyższego, natomiast zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w

praktyce orzeczniczej w granicach normalnych sposobów wykładni prawa

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; 8 maja

2024 r., III PSK 63/23). Ocena ta nie ulega zmianie w aspekcie wskazanej we

wniosku podstawy z art. 49 § 1 k.p.c., jako że i tę sytuację oceniono negatywnie.

Kwestia niewłaściwej obsady Sądu (iudex suspectus) ze względu na zarzuty

ustrojowe nie jest nowa. Otóż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 stycznia

2022 r., sygn. P 10/19, orzekł, że art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w

zakresie, w jakim za przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą

się do procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest

niezgodny zarówno z: art. 45 ust. 1, jak i art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 31 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym w

związku z art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za

przesłankę wyłączenia sędziego z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie

Najwyższym, na podstawie którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów,

stanowi akt wymagający dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, a

konsekwencją jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego

powołanego do pełnienia urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim

obwieszczeniem, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz

I PSK 630/26

4

art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 1 w związku z

art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy o Sądzie Najwyższym w zakresie, w

jakim stanowi normatywną podstawę rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie

osoby powołanej do sprawowania urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego

Sądu Najwyższego, i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz

związanej z tym statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej

osoby, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183

ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W wyroku z dnia 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, Trybunał

Konstytucyjny orzekł, że art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, w

jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu

podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny

z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy zwrócić też uwagę, że

nawiązując do uchwały połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20),

Trybunał Konstytucyjny orzekł o jej niezgodności z: art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17,

art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej; art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2.

Właściwe ukształtowanie składu orzeczniczego ma istotne znaczenie,

ponieważ w szerszej perspektywie wpisuje się w konstytucyjne (art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), konwencyjne (art. 6 ust. 1 Konwencji o

ochronie praw człowieka i podstawowych wolności), unijne (art. 47 Karty praw

podstawowych Unii Europejskiej) gwarancje dostępu jednostki do sądu właściwego,

prawidłowo umocowanego i bezstronnego. Nie oznacza to jednak, co powołano w

uzasadnieniu wniosku, że „nominacje sędziowskie w SN dokonane przy udziale

obecnej KRS są dotknięte wadą, której nie da się usunąć w drodze indywidualnej

oceny” a w konsekwencji każdy sędzia Sądu Najwyższego, który brał udział w

konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa, nie spełnia minimalnego standardu

bezstronności i w konsekwencji każdorazowo sąd z udziałem takiego sędziego jest

I PSK 630/26

5

nienależycie obsadzony. Wyłączenie sędziego bez względu na to, na jakiej

występuje ono podstawie, zawsze dotyczy jednak osądzenia konkretnej sprawy i

następuje na podstawie wszelkich istotnych aspektów, które rozważane z punktu

widzenia prawa oraz wiążących sędziego zasad etyki i ocen mogą wywoływać w

odbiorze zewnętrznym umotywowaną wątpliwość co do jego bezstronności, czy

istnieją choćby pozory osobistego zaangażowania. W badanej sprawie powyższe

okoliczności nie zostały wykazane. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji w

zakresie wniosku powódki o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziego.

[a.ł]