Spór o formę elektronicznego rozwiązania umowy. SN nie przyjął skargi pracownicy

Wyrokiem z dnia 1 lutego 2024 r., IV P 791/22, Sąd Rejonowy we Wrocławiu

w sprawie o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez

pracy, zasądził od strony pozwanej P. na rzecz powódki Z.C. kwotę 18.010,32 zł

tytułem odszkodowania (pkt I.); oddalił dalej idące powództwo, w tym roszczenie o

przywrócenie do pracy (pkt II.); nie obciążył powódki kosztami zastępstwa

procesowego na rzecz strony pozwanej (pkt III.); nieuiszczonymi kosztami

sądowymi obciążył Skarb Państwa (pkt IV.).

I PSK 79/26

2

Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 1 października 2024 r., VIII Pa

59/24 zmienił punkt I. zaskarżonego wyroku w ten sposób, że oddalił powództwo w

całości (pkt I.); oddalił apelację powódki (pkt II.); odstąpił od obciążenia powódki

kosztami zastępstwa procesowego należnymi stronie pozwanej w postępowaniu

apelacyjnym (pkt III.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powódka zarzuciła

naruszenie: 1. art. 30 § 3 k.p. w zw. z art. 781 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.; 2.

art. 61 § 1-2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.; 3. art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 651 k.c. w zw. z

art. 300 k.p.; 4. art. 53 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z § 3 k.p.; 5. art. 8 k.p. w zw. z art. 53 §

1 pkt 1 lit. b k.p.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła

występowaniem istotnego zagadnienia prawnego, potrzebą wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości oraz oczywistą zasadnością skargi

kasacyjnej.

Zdaniem powódki skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ponieważ

pogląd Sądu Okręgowego na temat formy elektronicznej oświadczenia o

rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia przeczy treści wyroku SN z 11

kwietnia 2024 r., II PSKP 86/22. Wykładnia odnośnych przepisów, autorstwa Sądu

Okręgowego, godzi w funkcję ochronną prawa pracy i stwarza niebezpieczny

precedens, umożliwiający pracodawcom niezgodne z prawem i bez poszanowania

praw pracowniczych rozwiązywanie z pracownikami umów o pracę bez zachowania

zwykłej formy pisemnej.

Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 30 § 3 k.p. w zw. z art.

781 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Kwestionowane i dyskusyjne poglądy Sądu

Okręgowego wymagają pogłębionej wypowiedzi Sądu Najwyższego, zwłaszcza

odnośnie do tego, kiedy mamy do czynienia z ustaleniem stron w przedmiocie

uznania komunikacji elektronicznej za wiążącą. Stosowanie formy elektronicznej

budzi rozbieżności w judykaturze. Istotne jest także, żeby Sąd Najwyższy odniósł

się do tego, jak należy ustalać termin doręczenia oświadczenia w formie

elektronicznej, jeśli przyjmie się, iż pracodawca nie powinien był stosować takiej

I PSK 79/26

3

formy - pożądane jest dokonanie wykładni art. 61 § 1-2 k.c. w zw. z art. 300 k.p.. W

ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd Najwyższy powinien także dokonać wykładni art.

53 § 3 k.p., tak aby wiadome było, czy poinformowanie pracodawcy o gotowości do

pracy mieści się w pojęciu stawiennictwa w pracy, co jest istotne, gdy zważy się na

to, iż obecnie praca niejednokrotnie świadczona jest w trybie zdalnym, zaś

wcześniej - w formie np. telepracy, toteż klasycznie rozumienie „stawiennictwo” jako

fizycznego przyjścia do pracy zdaje się nie przystawać do realiów gospodarczych.

W ocenie powódki zagadnieniem prawnym jest kwestia rozumienia

stawiennictwa w pracy stanowi, ponieważ jest ono doniosłe z punktu widzenia

rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, a którego

wyjaśnienie może się przyczynić do rozwoju prawa w obliczu nieuniknionej

informatyzacji zatrudnienia i stosunków pracy.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w zakresie, w jakim został zaskarżony (tj. w całości odnośnie do

rozstrzygnięć w sprawie roszczeń o przywrócenie do pracy na poprzednich

warunkach lub o odszkodowanie i o wynagrodzenie za czas pozostawania bez

pracy) i orzeczenie co do istoty sprawy przez Sąd Najwyższy w ten sposób, aby: 1)

zmienić wyrok Sądu Rejonowego we Wrocławiu przez przywrócenie powódki do

pracy na poprzednich warunkach w pozwanej P. i zasądzenie od strony pozwanej

na rzecz powódki kwoty 18.010,23 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy, pod warunkiem zgłoszenia przez powódkę gotowości niezwłocznego

podjęcia pracy w terminie siedmiu dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, z

odsetkami ustawowymi za opóźnienie od tej kwoty liczonymi od dnia następującego

po dniu doręczenia pozwanemu pozwu do dnia zapłaty, oraz 2) oddalić apelację

strony pozwanej. Ewentualnie uchylenie wyroku w zakresie, w jakim został

zaskarżony i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji oraz o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego, z kosztami zastępstwa procesowego i odsetkami

ustawowymi za opóźnienie, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

I PSK 79/26

4

oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz pozwanej kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem

zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze

skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości

odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.

3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie

okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu

katalogowi przesłanek.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną

powinna zatem sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz

ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

I PSK 79/26

5

rozpoznania powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z

okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno

zawierać argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

I PSK 79/26

6

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości.

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub

istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i

orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z

15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19

czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

Powołanie się natomiast we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od

skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w

czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawienia argumentów na poparcie tego

twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).

I PSK 79/26

7

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wypada stwierdzić, że

skarżąca nie wykazała spełnienia powołanych przez siebie przesłanek przedsądu.

Po pierwsze należy uznać, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania obarczony jest błędem konstrukcyjnym. Skarżąca łączy bowiem

przesłanki skargi kasacyjnej wskazane w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c., tymczasem

Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że to co ma świadczyć o oczywistej

zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu

z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne

albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można

jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście

uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje

wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą

podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na samym wstępie (zob.

postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21, LEX nr 3190957 ).

Ponadto sformułowane przez skarżącą problemy prawne, przedstawiane

jako zagadnienia prawne i uzasadniające twierdzenie o potrzebie wykładni

przepisów, nie mają przymiotu istotnych zagadnień prawnych i nie budzą

poważnych wątpliwości w zakresie wykładni wskazanych przepisów prawnych,

zauważyć bowiem należy, że podnoszona potrzeba wykładni przepisów prawa

pokrywa się z jednym ze sformułowanych zagadnień prawnych. W ocenie Sądu

Najwyższego sformułowane zagadnienia prawne mają charakter oczywisty i zostały

już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W wyroku z dnia 11 kwietnia 2024 r., II PSKP 86/22 (OSNP 2024, nr 9, poz.

91) – na który zresztą powołuje się skarżąca w skardze kasacyjnej - Sąd Najwyższy

wskazał, że rozwiązanie stosunku pracy przez wysłanie oświadczenia woli o

wypowiedzeniu umowy o pracę lub rozwiązaniu jej w trybie natychmiastowym - w

postaci elektronicznej, opatrzonej bezpiecznym podpisem elektronicznym

weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, nie narusza art.

30 § 3 k.p. w związku z art. 781 § 1 k.c. w stosunku do pracowników, którzy na co

dzień posługują się w relacjach pracowniczych (i biznesowych) komunikacją

I PSK 79/26

8

elektroniczną, korzystając ze sprzętu komputerowego dostarczonego przez

pracodawcę. W stosunku do pozostałych pracowników, z uwagi na ochronną rolę

prawa pracy, konieczne jest zastosowanej zwykłej (papierowej) formy pisemnej.

W przypadku pracowników, którzy na co dzień posługują się w relacjach

pracowniczych (i biznesowych) komunikacją elektroniczną, korzystając ze sprzętu

komputerowego dostarczonego przez pracodawcę, celowe jest przesłanie

oświadczenia woli w formie elektronicznej na służbowy adres mailowy pracownika.

Pracodawca jako administrator poczty może to zweryfikować. Ciężar dowodu, że

pracownik nie zapoznał się z takim oświadczeniem w godzinach jego pracy,

obciążać powinien pracownika. W przypadku wysłania wiadomości na prywatną

skrzynkę e-mailową pracownika nie ma on obowiązku otwierania wiadomości

służbowych, jeśli takiej praktyki nie uzgodniono między stronami ani obowiązku

potwierdzenia otrzymania elektronicznego oświadczenia woli pracodawcy o

rozwiązaniu stosunku pracy.

Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśniał także, że stawienie się pracownika

do pracy, o jakim mowa w art. 53 § 3 k.p. należy rozumieć, jako stawienie się

pracownika do pracy i świadczenie pracy, a więc wykonywanie obowiązków

wynikających z umowy o pracę lub też gotowość do ich wykonywania (wyrok Sądu

Najwyższego z 20 października 2015 r., I PK 287/14, LEX nr 1929074,

postanowienie Sądu Najwyższego z 3 października 2019 r., III PK 187/18, LEX nr

3552259).

Należy przy tym zwrócić uwagę, iż w świetle art. 53 § 3 k.p., jeżeli przyczyną

usprawiedliwionej nieobecności w pracy jest niezdolność do jej świadczenia

wskutek choroby, to stawienie się pracownika do pracy tylko wtedy aktualizuje dla

pracodawcy zakaz niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy, gdy stawienie się to

pozostaje w związku z odzyskaniem przez pracownika zdolności do pracy, czyli

powrotem do zdrowia. Wspomniany zakaz nie znajduje zatem zastosowania, jeżeli

pracownik pomimo tego, iż stawił się do pracy, jest nadal do niej niezdolny wskutek

choroby. W takim też kontekście należy interpretować art. 229 § 2 k.p., zgodnie z

którym pracownik, który był niezdolny do pracy przez okres dłuższy niż 30 dni,

podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do

I PSK 79/26

9

wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Przepis ten pozostaje w

ścisłym związku z art. 229 § 4 k.p., w myśl którego pracodawca nie może dopuścić

do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak

przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Oznacza to, że w razie

ustania przyczyny nieobecności w pracy spowodowanej chorobą, obowiązkiem

pracownika jest stawienie się do pracy oraz wykazanie zdolności do pracy. Dopiero

wówczas ustaje uprawnienie pracodawcy do rozwiązania stosunku pracy bez

wypowiedzenia, choćby okres nieobecności pracownika w pracy wskutek choroby

trwał dłużej niż okres przewidziany w art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. (wyrok Sądu

Najwyższego z 16 grudnia 1999 r., I PKN 415/99, OSNAPiUS 2001 Nr 10, poz. 342;

postanowienie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2019 r., III PK 68/18, LEX nr

2617277).

Przytoczone poglądy prawne, wbrew twierdzeniom skarżącej nie wymagają

ponownego rozważenia i zmiany.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie jest również oczywiście

uzasadniona. Pełnomocnik skarżącej nie przedstawił żadnej argumentacji prawnej,

która mogłaby wskazywać na rażące naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji,

w szczególności takie, które doprowadziłoby do wydania oczywiście

nieprawidłowego rozstrzygnięcia.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11

k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[a.ł]