Wtorek Wydanie nr 31

Sygnatura akt
I PUNP 6/26
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Wydział I
Rodzaj
Postanowienie
Data orzeczenia
3 sierpnia 2026 r.
Rozstrzygnięcie
Odrzucone
Żądanie pozwu
18 000 zł
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy nie przyjął skargi na karę umowną z przedwstępnej umowy o pracę

Przejdź do orzeczenia, 15 min czytania

Spór

Spółka G. domagała się od B. W. kary umownej z przedwstępnej umowy o pracę, a pozwany twierdził, że takie zastrzeżenie jest nieważne.

Ustalenia sądu

Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z 29 października 2024 r. zmniejszył karę z 18 000 zł do 9 000 zł. Według pozwanego zapłacił 9 000 zł kary, 500 zł kosztów i odsetki, a pieniądze pochodziły z pożyczki od obecnego pracodawcy.

Rozstrzygnięcie

Sąd Najwyższy odrzucił skargę w części dotyczącej kosztów procesu w kwocie 500 zł, w pozostałej części odmówił przyjęcia skargi i zasądził od pozwanego 675 zł kosztów postępowania.

Dlaczego

Sąd uznał, że kara umowna w umowie przedwstępnej o pracę nie narusza swobody zatrudnienia z art. 65 Konstytucji ani art. 11 k.p., a koszty procesu nie są szkodą w rozumieniu art. 4245 k.p.c.

Dla firm

Umowa przedwstępna o pracę może zawierać karę umowną na podstawie art. 300 k.p. w związku z art. 483 k.c., więc wyrok nie jest oczywiście niezgodny z prawem.

Więcej o sprawie

Sąd Okręgowy w Opolu obniżył karę z 18 000 do 9 000 zł. Pozwany twierdził, że zapłacił ją pożyczką od swojego nowego pracodawcy.

Wbrew twierdzeniu skarżącego, wskazane jako szkody uiszczone koszty procesu nie stanowi szkody w rozumieniu art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c., wobec czego skarga w tej części podlega, jako niedopuszczalna, odrzuceniu na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c.

Z uzasadnienia, Sąd Najwyższy
Rozstrzygnięcie
Odrzucone
Żądanie pozwu
18 000 zł
Sąd
Sąd Najwyższy, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Wydział I
Sygnatura
I PUNP 6/26

Treść orzeczenia około 15 minut czytania

I PUNP 6/26

POSTANOWIENIE

Dnia 3 sierpnia 2026 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Robert Stefanicki

w sprawie z powództwa G. sp. z o.o. w K.

przeciwko B. W.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w dniu 3 sierpnia 2026 r.,

na skutek skargi pozwanego o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 29 października 2024 r.,

sygn. akt V Pa 28/24,

1. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej kosztów

procesu w kwocie 500 (pięćset) złotych;

2. w pozostałej części odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania;

3. zasądza od B. W. na rzecz strony powodowej kwotę 675

(sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem kosztów

postępowania w związku z wniesieniem skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wraz z

odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od

dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia

pozwanemu odpisu postanowienia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

I PUNP 6/26

2

Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z 29 października 2024 r. sprawie z

powództwa G. sp. z o.o. w K. przeciwko B. W. o zasądzenie kary umownej

wynikającej z zawartej przedwstępnej umowy o pracę zmienił zaskarżony wyrok

Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 29 lutego 2024 r. w ten sposób, że zasądzoną

tytułem kary umownej kwotę 18.000 zł zmniejszył do kwoty 9.000 zł (pkt I), w

pozostałym zakresie apelację pozwanego oddalił (pkt II).

Pozwany B. W. wywiódł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

powyższego wyroku. W podstawach skargi powołał się na naruszenie przepisów

prawa materialnego: art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p., art. 11 k.p. i art. 65 ust. 1

Konstytucji RP przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zastrzeżenie

w umowie przedwstępnej o pracę kary umownej na wypadek niepodjęcia pracy

przez pracownika na podstawie umowy przyrzeczonej nie jest sprzeczne z

zasadami prawa pracy, podczas gdy instytucja kary umownej ma ściśle

cywilistyczny charakter i nie zachodzi możliwość jej zastosowania w stosunku do

pracownika w umowie przedwstępnej o pracę, bowiem stoi to w sprzeczności z

zasadą swobody zatrudnienia wyrażoną w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP i

skonkretyzowaną w art. 11 k.p., co czyni jej zastrzeżenie w rzeczonej umowie

nieważnym.

Mając powyższe na uwadze, podniósł, że zaskarżony wyrok Sądu

Okręgowego jest niezgodny z prawem - art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.,

art. 11 k.p. i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.

Ponadto skarżący wskazał, że nie jest i nie było możliwe wzruszenie wyroku

Sądu drugiej instancji w drodze innych środków prawnych, albowiem prawomocny

wyrok Sądu drugiej instancji nie podlegał zaskarżeniu w drodze zażalenia, skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna, nie zachodzą podstawy do wniesienia skargi o

wznowienie postępowania i nie zachodziły inne podstawy do unieważnienia

prawomocnego orzeczenia.

Według skarżącego wskutek wydanego orzeczenia pozwany poniósł szkodę

w wysokości 11.124,69 zł. Uzasadniając poniesioną szkodę, podniósł, że na skutek

wydanego orzeczenia, powód już poniósł w dniu 8 listopada 2024 r. szkodę

majątkową w wysokości 11.124,69 zł. Poniesiona przez pozwanego szkoda jest

sumą środków pieniężnych uiszczonych przez pozwanego na rzecz powoda na

I PUNP 6/26

3

skutek wydanego orzeczenia i składa się na nią kwota 9.000 zł należności głównej,

500 zł kosztów postępowania oraz 1.624,69 zł odsetek ustawowych za opóźnienie

liczonych od kwoty 9.000 zł, od dnia 13 kwietnia 2023 r. do dnia 8 listopada 2024 r.

Szkoda powstała w dniu zrealizowania przez pozwanego płatności, to jest w dniu 8

listopada 2024 r. Gdyby Sąd nie wydał zaskarżonego orzeczenia, powód nie byłby

zobowiązany do płatności nienależnych świadczeń. Między szkodą a orzeczeniem

istnieje jasny związek przyczynowo - skutkowy, spełniony jest warunek sine qua

non.

Kwota powyższa została wpłacona przez obecnego pracodawcę pozwanego

– H. Sp. z o.o. D. Sp. k. na podstawie zawartej z pozwanym umowy pożyczki z dnia

5 listopada 2024 r. Na dowód twierdzonych okoliczności pozwany dołączył

potwierdzenie przelewu z 8 listopada 2024 r. i umowę pożyczki.

Wniósł o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów

procesu według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa

adwokackiego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na skargę G. sp. z o.o. w K. wniosła o odrzucenie skargi bądź

o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie w całości z

uwagi na brak niezgodności z prawem zakwestionowanego orzeczenia. Nadto

wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia przysługujący poza tokiem instancji

odwoławczej wywiedziony od prawomocnego orzeczenia. Jest środkiem prawnym

służącym niewzruszeniu prawomocnego orzeczenia, które pozostaje w mocy,

choćby było wadliwe, lecz wyłącznie kontroli legalności zaskarżonego nią

orzeczenia w kontekście możliwości ubiegania się o przyznanie od Państwa

(Skarbu Państwa) odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem

prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.). Skarga o stwierdzenie niezgodności

I PUNP 6/26

4

z prawem jest jednym ze środków, obok skargi kasacyjnej, w ramach systemu

nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego nad kontrolą legalności wydawanych

orzeczeń (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08,

OSNP 2010, nr 1-2, poz. 13; 9 czerwca 2026 r., I CNP 4/26, LEX nr 4106017).

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w

sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana

lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe. Postępowanie wszczynane skargą o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ma na celu wykazanie, że

orzeczenie poddane raz kontroli jurysdykcyjnej jest mimo to niezgodne z prawem.

Do konstrukcyjnych elementów skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c., należy oznaczenie

wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w

całości lub w części, przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie, wskazanie

przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny, uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy,

wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności

orzeczenia z prawem. Wymagania, jakie musi spełnić, wynikają z charakteru skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jako

nadzwyczajnego środka prawnego, który nie służy uchyleniu lub zmianie

prawomocnego orzeczenia, lecz inicjuje pierwszą fazę postępowania,

zmierzającego do realizacji odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa z

tytułu wydania niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia sądu (art. 4171 §

2 k.c. w związku z art. 77 Konstytucji RP).

W przedmiocie przyjęcia (odmowy przyjęcia) skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sąd Najwyższy orzeka w

ramach tzw. przesądu, którego celem jest wyeliminowanie takich skarg, które są

oczywiście bezzasadne (art. 4249 w związku z art. 3989 § 2 i art. 42412 k.p.c.).

Oceny, czy skarga jest "oczywiście bezzasadna", należy dokonywać w powiązaniu

z pojęciem "niezgodności orzeczenia z prawem", skoro jest ono elementem

I PUNP 6/26

5

konstrukcyjnym skargi (art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.). Orzeczenie niezgodne z

prawem - w rozumieniu art. 4241 k.p.c. w związku z art. 4171 § 2 k.c. - to orzeczenie,

które jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami

i z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku

szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które

jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Takie definiowanie pojęcia

"orzeczenie niezgodne z prawem" wynika ze specyfiki władzy sądowniczej oraz jej

ustroju i w konsekwencji konieczności formułowania autonomicznej, swoistej

definicji bezprawności jako przesłanki odpowiedzialności państwa za szkodę

wyrządzoną orzeczeniem sądowym.

Podnosi się również, że znaczenie pojęcia "niezgodność z prawem" nie

zostało dookreślone w art. 4244 ani w art. 4245 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c., z których wynika,

że niezgodność, może być zarówno skutkiem naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, jak i naruszenia przepisów

postępowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2016 r., II BU 7/15, LEX nr

2056861). Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że niezgodne z prawem w ujęciu

art. 4244 k.p.c., a przez to pociągające za sobą obowiązek naprawienia przez Skarb

Państwa wyrządzonej szkody, uważa się orzeczenie krzywdzące stronę przez

rozstrzygnięcie sprzeczne z rozumianym jednoznacznie przepisem prawa

regulującym określone uprawnienie (wyroki Sądu Najwyższego z: 18 maja 2007 r.,

I BU 13/06, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 201; z 19 czerwca 2018 r., II BP 5/17, LEX

nr 2508534; 16 stycznia 2024 r., I PUNPP 2/22, LEX nr 3716644, 6 lutego 2025 r.,

I PUNPP 1/24, LEX nr 3831654) lub orzeczenie wydane w następstwie oczywistych

błędów sądu, spowodowanych rażącym naruszeniem zasad wykładni lub

stosowania prawa, co można stwierdzić na "pierwszy rzut oka" bez wnikania w

szczegóły sprawy i bez potrzeby prowadzenia głębszej analizy prawniczej (wyroki

Sądu Najwyższego z: 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17;

5 października 2006 r., I BP 10/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 274; 23 września

2014 r., II BP 18/13, LEX nr 1537556; 17 lipca 2025 r., II CNPP 41/22, LEX nr

3891711, a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 września 2012 r., SK 4/11,

OTK-A 2012 nr 8, poz. 97 i postanowienie z 26 listopada 2012 r., SK 6/11, OTK-A

2012, nr 10, poz. 130). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2006 r.

I PUNP 6/26

6

(I CNP 33/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 35 z glosą Ł. Kozłowskiego, Przegląd

Sądowy 2008 nr 7-8, s. 184 i n.), uwypuklił, "że mimo braku wyraźnych podstaw

normatywnych, niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność

odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny

i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać

cechy bezprawności. Sędzia, poruszający się na obszarze przyznanej mu swobody

i nieprzekraczający jej granic, pozostający w zgodzie z własnym sumieniem, jak też

prawidłowo dobierający standardy orzeczenia, działa w ramach porządku prawnego

nawet wtedy, gdy wydane przez niego orzeczenie - ocenione a posteriori - jest

'obiektywnie' niezgodne z prawem". Traktowanie jako niezgodnego z prawem w

rozumieniu art. 4244 k.p.c. każdego orzeczenia sądowego ocenionego jako wadliwe

niesie zagrożenie dla porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, swobody

sądu w stosowaniu prawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001

r. (SK 18/00, OTK-A 2001, nr 8, poz. 256) stwierdził, że stan prawny wynikający z

wykładni art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie może być

interpretowany jako stworzenie podstawy prawnej do dochodzenia roszczeń

odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia sądowego.

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości podkreśla się, że

szczególne funkcje wypełniane w państwie przez sądy oraz zasada pewności

prawa powodują, że państwo może ponieść odpowiedzialność za szkodę

wyrządzoną orzeczeniem sądowym tylko wtedy, gdy sąd naruszył prawo w sposób

oczywisty, w przypadku bowiem wykonywania władzy dyskrecjonalnej niezbędny

jest pewien margines błędu, którego popełnienie nie może rodzić odpowiedzialności

odszkodowawczej państwa (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 30 września

2003 r., w sprawie C-224/01, Gerhard Koebler przeciwko Austrii, C. D. Classen,

Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 września 2003 r., C-224/01,

Common Market Law Review 2004, nr 3, s. 813, N. Półtorak, Glosa do wyroku

Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 września 2003 r., C-224/01, Kwartalnik Prawa

Publicznego 2003, nr 4, s. 175). Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4

grudnia 2001 r. (SK 18/00, OTK 2001, nr 8, poz. 256, por. P. Granecki, Glosa do

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Palestra

2002, nr 11-12, s. 215; M. Haczkowska, Kwestia konstytucyjności art. 417 kodeksu

I PUNP 6/26

7

cywilnego. Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r.,

SK 18/00, PiP 2002, nr 8, s. 100 i n.), zwrócił uwagę, że stan prawny wynikający z

wykładni art. 77 ust. 1 Konstytucji nie może być rozumiany jako stworzenie

podstawy prawnej do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do

każdego wadliwego orzeczenia sądowego.

Orzeczenie niezgodne z prawem powinno być sprzeczne z zasadniczymi i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami

rozstrzygnięć, bądź wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub

niewłaściwego zastosowania prawa. Bezprawność orzeczenia sądowego w

rozumieniu powyższego przepisu ma charakter bezprawności kwalifikowanej, a

jego niezgodność z prawem musi polegać na elementarnej i oczywistej obrazie

prawa przez sąd, a więc takiej, która polega na rażących i oczywistych błędach w

wykładni lub subsumcji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 15 lutego 2018 r.,

IV CNP 7/17, LEX nr 2497604; postanowienia Sądu Najwyższego z 16 kwietnia

2026 r., I CNP 96/25, LEX nr 4091238). W świetle tych kryteriów bezzasadność

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest

oczywista (art. 4249 k.p.c.), gdy już z jej treści, bez głębszej analizy i jurydycznych

dociekań, wynika, że nie zostałaby uwzględniona w razie przyjęcia jej do

rozpoznania (postanowienia Sądu Najwyższego z: 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08,

OSNP 2010, nr 1-2, poz. 13; 29 czerwca 2022 r., I CNP 35/22, LEX nr 3410922).

Nie jest niezgodne z prawem orzeczenie Sądu oparte na dominującej

wykładni kwestionowanego przepisu. A tak przedstawia się ocena zarzutu

podniesiony przez skarżącego. Prawidłowo wywiódł Sąd Okręgowy, że bezzasadny

był zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest: art. 483 § 1 k.c. w zw.

z art. 300 k.p., art. 11 k.p. i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną

wykładnię.

Przepisy kodeksu pracy nie przewidują umowy przedwstępnej dotyczącej

zawarcia w przyszłości umowy o pracę, ale też nie wyłączają dopuszczalności jej

zawarcia. W judykaturze Sądu Najwyższego zostało przesądzone, że jest

dopuszczalne zawarcie umowy, przez którą strony zobowiązują się do zawarcia

umowy o pracę, tj. umowy przedwstępnej (uchwały Sądu Najwyższego z:

21 czerwca 1972 r., III PZP 13/72, OSNC 1972, nr 11, poz. 201, 26 lipca 1974 r.

I PUNP 6/26

8

III PZP 22/74, OSNC 1975, nr 2, poz. 23, wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca

2009 r., I PK 26/09, OSNP 2011, nr 5-6, poz. 73). Ze względu na zobowiązaniowy

charakter stosunku pracy oraz brak wyczerpującego unormowania określonych

kwestii niezbędne jest sięganie przez art. 300 k.p. do Kodeksu cywilnego w

sprawach nieuregulowanych, w tym właśnie - w zakresie umowy przedwstępnej -

do regulacji z art. 389 i 390 k.c. Na podstawie art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w

umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego

wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy

(kara umowna).

Bazując na powołanym orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie ulega

wątpliwości, iż zawarcie umowy przedwstępnej obejmującej umowę o pracę nie jest

sprzeczne z zasadami prawa pracy. Przepis art. 300 kodeksu pracy pozwala na

stosowanie przepisów kodeksu cywilnego w sprawach nieuregulowanych w

przepisach prawa pracy w takim zakresie, w jakim nie pozostają one w

sprzeczności z zasadami prawa pracy.

Umowa przedwstępna jest zobowiązaniem w pewnym, znaczeniu

niesamoistnym, pomocniczym, jest środkiem prawnym wiodącym do celu, jakim jest

przygotowanie umowy przyrzeczonej. Ma zastosowanie w tych przypadkach, w

których strony nie chcą lub też nie mogą - w chwili zawierania umowy

przedwstępnej - zawrzeć umowy przyrzeczonej, zamierzają one jednak

zagwarantować sobie jej zawarcie w przyszłości. Za dominujący w doktrynie należy

uznać pogląd, zgodnie z którym umowa przedwstępna może zobowiązywać do

zawarcia wszelkiego rodzaju umów prawa prywatnego w tym poprzedzać umowę z

prawa pracy (w szczególności umowę o pracę, A. Zbiegień-Turzańska (w:) W.

Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2026, art. 389).

Sankcją za niedochowanie zobowiązania z umowy przyrzeczonej jest co do

zasady (cywilistycznie) roszczenie odszkodowawcze lub roszczenie o zawarcie

umowy przyrzeczonej (art. 390 k.c.). Przepis ten będzie miał odpowiednie

zastosowanie przez art. 300 k.p. w sprawach nieuregulowanych w przepisach

prawa pracy w takim zakresie, w jakim nie pozostają one w sprzeczności z

zasadami prawa pracy. Jedną z najważniejszych zasad prawa pracy jest swoboda

nawiązania pracy, która znajduje gwarancję w Konstytucji (art. 65) i w kodeksie

I PUNP 6/26

9

pracy (art. 11). Zgodnie z art. 65 ust. 2 Konstytucji obowiązek pracy może być

nałożony tylko przez ustawę. Pracodawcy nie przysługuje zatem roszczenie o

zawarcie umowy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1997 r.,

I PZP 5/77, OSNC 1977, nr 10, poz. 180) natomiast pracownikowi - przysługuje

zarówno roszczenie, o zawarcie umowy przyrzeczonej, jak również żądanie

odszkodowania, w razie uchylenia się przez pracodawcę od zawarcia umowy.

Jeżeli (przyszły) pracodawca uchyla się od zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę,

to (przyszłemu) pracownikowi przysługuje albo roszczenie o zawarcie umowy

przyrzeczonej (art. 390 § 2 k.c.), albo roszczenie o naprawienie szkody, którą

poniósł przez to, że liczył na zawarcie umowy przyrzeczonej (art. 390 § 1 k.c.,

wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2009 r., I PK 26/09, OSNP 2011, nr 5-6, poz.

73). Nie ulega wątpliwości, że bezpośrednie stosowanie przepisów Kodeksu

cywilnego w stosunkach pracy przy mechanizmie kary umownej powodowałoby

ograniczenie swobody wyboru pracy, wbrew zasadom art. 65 Konstytucji.

Pracodawcy bezwzględnie nie przysługuje roszczenie o zawarcie umowy, nie może

on bowiem na drodze procesu sądowego nikogo przymusić, aby zawarł z nim

przyrzeczoną umowę o pracę i przystąpił na jej podstawie do pracy. Czym innym

jest jednak kara umowna przewidziana w umowie przedwstępnej pracy.

Z tego też względu Sąd Okręgowy w pełni podzielił ocenę Sądu pierwszej

instancji, że mechanizm kary umownej z art. 484 k.c. będzie mógł znaleźć

zastosowanie w umowie przedwstępnej pracy przez art. 300 k.p., także do osoby,

która miała stać się przyszłym pracownikiem, ale tego zobowiązania nie dotrzymała

i że - z opisanych wyżej względów - nie narusza to dyspozycji art. 10 § 1 k.p.,

zgodnie z którym każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy, jak i tej samej

gwarancji wyrażonej w art. 65 Konstytucji. Swoboda zawarcia umowy o pracę nie

ulega bowiem ograniczeniu wyłącznie przez sam fakt, iż strona umowy

przyrzeczonej musi w pewnych okolicznościach ponieść określone w niej

konsekwencje niedochowania warunków tego rodzaju dobrowolnie przecież

zawartej umowy (zob. też w szerszym kontekście Z. Kubot: Znaczenie zakresu

czynności pracownika, "Praca i Zabezpieczenie Społeczne" 1998, nr 12, s. 29;

Z. Kubot, Czynności upoważniające w zakresie gospodarki finansowej, FK 2006,

nr 7-8, s. 13 i n.).

I PUNP 6/26

10

Wobec przyjętych powyżej wywodów nie zostało wykazane, że zawarcie

umowy przedwstępnej stanowiło naruszenie przepisów wytkniętych w ramach

powołanej podstawy.

Wbrew twierdzeniu skarżącego, wskazane jako szkody uiszczone koszty

procesu nie stanowi szkody w rozumieniu art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c., wobec czego

skarga w tej części podlega, jako niedopuszczalna, odrzuceniu na podstawie

art. 4248 § 1 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 marca 2018 r., V CNP

43/17, LEX nr 2499906).

W pozostałej części ze wskazanych wyżej względów wobec oczywistej

bezzasadności skargi pozwanego Sąd Najwyższy na podstawie art. 4249 k.p.c.

odmówił przyjęcia jej do rozpoznania.

O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 w związku z

art. 99 k.p.c. i § 9 ust. 1 pkt 2 w związku z § 2 pkt 4 i § 10 ust. 5 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

(J.K.)

[r.g.]

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.