Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawie emerytury za lata 2002-2008

W wyroku z 10 września 2025 r., sygn. akt III AUa 245/25, Sąd Apelacyjny w

Białymstoku – w sprawie z odwołania J.K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Płocku o prawo do emerytury – oddalił apelację odwołującej

się od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Ostrołęce z 27 marca 2025 r., sygn. akt III U 68/25, w którym Sąd Okręgowy oddalił

odwołanie J.K. od decyzji organu rentowego z 3 stycznia 2025 r., którą Zakład

Ubezpieczeń Społecznych Odział w Płocku - wykonując prawomocny wyrok Sądu

Okręgowego w Ostrołęce z 28 kwietnia 2023 r. - przyznał J.K. emeryturę z tytułu

opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki od 1 września 2002 r. do 29

grudnia 2008 r. Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji wskazał,

I USK 1015/26

2

że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce brak jest podstaw do

wypłaty emerytury za okres od 1 września 2002 r. do 29 grudnia 2008 r.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołująca się zaskarżyła skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne: - czy zostały

naruszone przepisy postępowania, które miały istotny wpływ na wynik w sprawie,

jeśli pomimo poddania apelacji na wokandę nie rozpoznano zarzutów zaskarżenia,

a wydany wyrok zapadł w oparciu o badanie zasadności nowo wydanej decyzji

organu rentowego, ponieważ uznano, że prawomocny wyrok uniemożliwił

rozpoznanie odwołania, chociaż dotyczył innej kwestii niż obecnie, bo uznania, że

Odwołująca się nabyła prawo do wcześniejszej emerytury, z tytułu opieki nad

dzieckiem szczególnej troski, a rozpoznanie z zaskarżenia nowej decyzji organu

rentowego, wydanej po prawomocnych wyrokach nie zostało dotąd rozpoznane, a

dotyczyło istotnej kwestii, bo odmowy wypłaty emerytury, którą organ rentowy de

facto przyznał, lecz odmówił wypłaty.

Wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Za uznaniem

skargi kasacyjnej za oczywiście uzasadnioną świadczy przede wszystkim decyzja

organu rentowego z 3 stycznia 2025 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych

przyznał emeryturę od 1 września 2002 r. Organ rentowy przyznał zatem emeryturę

od momentu, w którym odwołująca złożyła pierwotnie wniosek tj. za życia dziecka.

Fakt ten potwierdził sam organ rentowy - prawo do nabycia emerytury powstało z

dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia prawa, czyli w dniu złożenia

wniosku tj. od 12 września 2002 r. Zapadłe wyroki i decyzja organu rentowego z

dnia 3 stycznia 2025 r. potwierdzają ten fakt. O oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej świadczy także to, że w wyrokach prawomocnych III U 39/23 i III AUa

411/23 został przekroczony zakres zaskarżenia, natomiast w wyrokach III U 68/25 i

III AUa 245/25 Sąd wyrokował, co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem

strony. Powyższy fragment został przytoczony z wyroku Sądu Najwyższego z: 7

kwietnia 2011 r., II UK 357/10 i 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, który podkreślił,

że nie jest dopuszczalne, aby Sąd Ubezpieczeń Społecznych orzekał o czymś

innym, niż strona żąda.

I USK 1015/26

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W

związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie ma zawierać argumenty świadczące o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że

skarżąca wykazała istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania

określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego

przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi

kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne

polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego

przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym

także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten

powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (M. Manowska (w:)

Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025, art.

390). Na marginesie w literaturze prezentowane jest stanowisko (M. Matczak,

Teoria precedensu czy teoria cytowań? (w:) A. Śledzińska-Simon, M. Wyrzykowski

I USK 1015/26

4

(red.), Precedens w polskim systemie prawa, Warszawa 2010, s. 121), że praktyka

powoływania wcześniejszych orzeczeń poprzez ich cytowanie ma na celu także

kontrolowaną ewolucję znaczeń terminów prawnych.

Głównym zadaniem omawianej instytucji jest zapewnienie prawidłowej

wykładni i doprowadzenie do jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych, czyli

tych działań sądu, które wymagają dokonania oceny prawnej, tzn. wykładni

przepisów prawa procesowego i materialnego, subsumpcji zbieżnych stanów

faktycznych pod normę prawa i określenia skutków zastosowania tej normy w

badanym stanie faktycznym (B. Janiszewska, O jednolitości orzecznictwa jako

wartości systemowej, Przegląd Sądowy 2018, nr 11-12, s. 149; K. Osajda,

Przesłanki odmowy podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy w postępowaniu

cywilnym, (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea praxis aurea theoria. Księga

pamiątkowa ku czci profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1, Warszawa 2011, s. 427

i n.; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa 2013, s. 383).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, zgodnie z

którym oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance

z art. 3989 § 1 pkt 2 wymaga wykazania, że niejednolita wykładnia określonego

przepisu prawa, będącego źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych,

wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów

faktycznych, które należy przytoczyć wraz z podaniem doktrynalnego lub

orzeczniczego źródła tych wątpliwości (M. Dziurda, T. Ereciński, B. Wołodkiewicz

(w:) M. Dziurda, T. Ereciński, B. Wołodkiewicz, Apelacja i kasacja w postępowaniu

cywilnym. Komentarz do art. 367-3911 i 3981-39821 k.p.c., Warszawa 2023, art. 3989;

por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX

nr 424365; 15 lutego 2017 r., II CSK 529/16, LEX nr 3542764; 4 stycznia 2019 r., II

CSK 330/18, LEX nr 2602098; 29 grudnia 2021 r., V CSK 325/21, Legalis nr

2938381; 9 czerwca 2026 r., I CSK 547/26, LEX nr 4104479).

Zagadnienia faktyczne nie podlegają ocenie na podstawie tego przepisu,

gdyż jest to sfera zastrzeżona do wyłącznej kompetencji sądu orzekającego co do

istoty sprawy (w tym mieszane, a więc sformułowane w aspekcie prawnym, ale

jednocześnie w faktycznym T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I.

Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T.

I USK 1015/26

5

Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II.

Artykuły 367–50539, Warszawa 2021, art. 390; zob. też P. Osowy, Możność obrony

jako ciężar procesowy - zagadnienia wybrane, Europejski Przegląd Prawa i

Stosunków Międzynarodowych 2025, nr 4, s. 74 i n.). Analogicznie należy

traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w

ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą

kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie

prawne powinno: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w

stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z

rozpoznawaną sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym,

że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju

prawa i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami

rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez

skarżącego do pytania nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego,

jeżeli nie zostało one oderwane od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych

oraz przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów interpretacyjnych

celem służenia wyjaśnieniu prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 lutego

2017 r., I CSK 555/16, LEX nr 2255332; 12 marca 2025 r., I USK 345/23, Lex nr

3845591; 24 września 2025 r., I CSK 2125/25, LEX nr 3916284; 20 stycznia 2026 r.,

I USK 49/26, LEX nr 4014736).

Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne, trzeba

stwierdzić, że skarżąca nie przedstawia istotnego zagadnienia prawnego sprawy w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przede wszystkim przedstawiona w

uzasadnieniu wniosku kwestia – chociaż dotyczy przepisów prawa procesowego –

nie została sprecyzowana we wskazaniu konkretnego przepisu, z którym skarżąca

wiązałaby przedstawiony problem. Dodatkowo poza prostym zaprzeczeniem

stanowisku zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, w

uzasadnieniu wniosku nie określono przekonującej argumentacji polemicznej, którą

I USK 1015/26

6

skarżąca wykazałaby, że w sprawie rzeczywiście występuje istotne zagadnienie

prawne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Odwołanie skarżącej dotyczy decyzji z 3 stycznia 2025 r., która została

wydana wskutek wykonania prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce

z 28 kwietnia 2023 r. w sprawie III U 39/23, którym to wyrokiem zmieniono decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 grudnia 2022 r. w ten sposób, że J.K. była

uprawniona do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki

w okresie od 1 września 2002 r. do 29 grudnia 2008 r. i jednocześnie stwierdzono

brak podstaw do wypłaty emerytury za powyższy okres i w pozostałym zakresie

odwołanie zostało oddalone. Apelacja J.K. od tego wyroku została oddalona

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 6 grudnia 2023 r., III AUa 411/23.

Sąd Najwyższy postanowieniem z 6 listopada 2024 r. w sprawie II USK 97/24

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej odwołującej się do rozpoznania. W sytuacji,

gdy prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce z 28 kwietnia 2023 r.

ustalono, że J.K. przysługiwało prawo do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem

wymagającym stałej opieki w okresie od 1 września 2002 r. do 29 grudnia 2008 r. i

brak było podstaw do wypłaty emerytury za powyższy okres, to tym samym

ustalenie to było wiążące zarówno dla Sądu Okręgowego, jak i Sądu Apelacyjnego

w niniejszym postępowaniu. Ani Sąd Apelacyjny, ani Sąd Okręgowy nie mogły

rozstrzygać odnośnie tego, czy organ rentowy zasadnie odmówił wypłaty należnego

odwołującej się świadczenia emerytalnego za okres od 1 września 2002 r. do 29

grudnia 2008 r. Ta kwestia została prawomocnie przesądzona i do czasu

skutecznego wzruszenia przez odwołującą się rozstrzygnięcia w tym przedmiocie

nie mogła ona podlegać ponownemu badaniu w niniejszym postępowaniu, w

którym należało jedynie ocenić, czy organ rentowy prawidłowo wykonał wyrok z

dnia 28 kwietnia 2023 r. w sprawie III U 39/23. Według Sądu drugiej instancji

analiza zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości, że organ rentowy sprostał

temu obowiązkowi.

Ocena zastosowania prawa w indywidualnej sprawie to domena podstawy

przedsądu, wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż jako jedyna podstawa ma

na uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi

I USK 1015/26

7

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z

20 stycznia 2026 r., I USK 49/26, LEX nr 4014736). W judykaturze podkreśla się,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,

LEX nr 3570640; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wykazuje

także, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w

rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Nie przedstawiono w uzasadnieniu

wniosku rzeczowej argumentacji wykazującej twierdzoną oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej. Nie przekonuje argumentacja skarżącej, oparta na powoływaniu

się na inne postępowania sądowe, bez odniesienia przedstawionych w

uzasadnieniu twierdzeń do podstaw zaskarżonego rozpatrywaną skargą kasacyjną

wyroku Sądu drugiej instancji. Dodać wypada, że Sąd Najwyższy w powołanym już

wyżej postanowieniu z 6 listopada 2024 r., II USK 97/24, odmawiającym przyjęcia

do rozpoznania skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III AUa 411/23, stwierdził, że odnosząc

się do wykładni art. 133 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, warto wskazać, że przepis ten określa terminy wypłat

I USK 1015/26

8

świadczeń emerytalno-rentowych w razie ponownego ustalenia prawa do nich lub

ich wysokości. W razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do

świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się,

poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich

podwyższenia, jednak nie wcześniej niż: 1) od miesiąca, w którym zgłoszono

wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z

zastrzeżeniem art. 107a ust. 3; 2) za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio

miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń

były następstwem błędu organu rentowego, lub odwoławczego. Przepis ust. 1

stosuje się odpowiednio również w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń

lub ich wysokości wskutek wznowienia postępowania przed organami

odwoławczymi albo wskutek kasacji, z tym że za miesiąc zgłoszenia wniosku

przyjmuje się miesiąc wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub o

kasację (art. 133 ust. 2).

Skoro decyzja organu rentowego w niniejszej sprawie (II USK 97/24) została

wydana wskutek wznowienia postępowania przed organem odwoławczym, to

miesiącem, od którego przysługuje wypłata albo od którego liczy się okres 3 lat

wstecz, jest miesiąc zgłoszenia wniosku o wznowienie postępowania, czyli w tym

przypadku - 5 grudnia 2019 r. Wypłata świadczenia powinna zatem nastąpić od 1

grudnia 2016 r., przy czym z uwagi na treść przywołanych przepisów nie było to

możliwe. Sąd drugiej instancji stosując przepis art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy

emerytalnej, uznał, że nie można przyznać świadczenia od daty powstania prawa

do niego, jeżeli prawo to powstało wcześniej niż trzy lata przed zgłoszeniem

wniosku, nawet w przypadku, gdy niezrealizowanie tego prawa było następstwem

błędu organu rentowego.

Konstatując, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.

[SOP]

I USK 1015/26

9