SN nie przyjął skargi ZUS, rekompensata dla pracownika kontroli skarbowej zostaje

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 28 czerwca 2024 r. (sygn. akt V U 312/24) wydanym w sprawie P.M., z

odwołania od decyzji z 9 lutego 2024 r. (Nr […]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ostrowie Wielkopolskim, o rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych

warunkach, oddalił odwołanie.

Na skutek apelacji odwołującego, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 24 lipca 2025 r. (sygn. akt III AUa 632/24),

zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i

przyznał P.M. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnym charakterze.

I USK 1036/26

2

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając

w całości wyrok Sadu Apelacyjnego w Łodzi, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie

prawa materialnego, tj.:

1. art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, § 2 ust. 1 , § 4 ust. 3 oraz

§ 11 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze oraz art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.

o służbie celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323), poprzez uznanie, że okres pracy

w korpusie służby cywilnej wykonywanej w Urzędzie Kontroli Skarbowej

należy traktować jako pracę w organach administracji celnej, o której mowa w

§ 11 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., a tym samym uznanie pracownika

urzędu kontroli skarbowej za pracownika zatrudnionego w szczególnym

charakterze;

2. art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, poprzez jego

błędne zastosowanie dla ustalenia praw ubezpieczonego, które nie wynikają

z przepisów tej ustawy.

Wskazując na powyższą podstawę skargi, skarżący organ rentowy wniósł o

przyjęcie do rozpoznania przedmiotowej skargi kasacyjnej na podstawie art. 3989 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego oraz na

potrzebę wykładni przepisów art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, § 2

ust. 1, § 4 ust. 3 oraz § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub szczególnym charakterze oraz art. 99 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia

2009 r. o służbie celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323), w zakresie zastosowania tychże

przepisów, a mianowicie wyjaśnienia: „czy okres pracy w korpusie służby cywilnej

wykonywanej w Urzędzie Kontroli Skarbowej należy traktować jako pracę w

organach administracji celnej, o której mowa w § 11 rozporządzenia z dnia 7 lutego

1983r. a zatem czy pracownika urzędu kontroli skarbowej można uznać za

pracownika zatrudnionego w szczególnym charakterze”, uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i wydanie rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, tj. zmianę wyroku Sądu II

instancji i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego,

za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia

zapłaty według norm prawem przepisanych. Ewentualnie, uchylenie zaskarżonego

I USK 1036/26

3

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w

Łodzi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona przez organ rentowy nie kwalifikuje się do

przyjęcia i merytorycznego rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W

związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi.

Strona skarżąca powołuje się na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), oraz potrzebę wykładni przepisów

prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Należy więc przypomnieć, że sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego,

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinno przybrać postać porównywalną z

formułowaniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym

stanowi na przykład art. 390 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych

wątpliwości, co do określonego przepisu lub zespołu przepisów, albo szerzej i

bardziej ogólnie – wątpliwości, co do pewnego uregulowania prawnego. Z

przedstawionych przez stronę wnoszącą skargę argumentów, w odniesieniu do

istotnego zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jakie są konkretne problemy

prawne, na czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne).

Sformułowane zagadnienie powinno zatem odwoływać się w sposób generalny i

abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego

wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa

pozytywnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99,

OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 czy z 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883).

I USK 1036/26

4

Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze

względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi problemu

prawnego dotychczas nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia Sądu

Najwyższego z 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114 i z 16 maja 2018 r.,

II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory

bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania

którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (tak w postanowieniu

Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639).

Natomiast odwołanie się do potrzeby wykładni przepisów prawnych,

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wykładni, albo niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie, w odniesieniu

do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr

127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r.,

I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242). Stronę skarżącą obciąża obowiązek

przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na

zaistnienie powołanej okoliczności, uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne

wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r.,

I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr

2790349). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów

prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w

dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej

wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe

wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich

rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia

wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej.

Strona skarżąca nie wykazała istnienia wskazywanych przez siebie

przesłanek przedsądu.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie przesądził, że dla ustalenia prawa do

rekompensaty podstawowym warunkiem jest wykonywanie pracy w szczególnych

I USK 1036/26

5

warunkach, rozumianej jako praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym

wymiarze czasu pracy. Z tych względów ocenę, czy ubezpieczony wykonywał w

spornym okresie prace w warunkach szczególnych muszą poprzedzać stanowcze

ustalenia faktyczne, które pozwolą na stwierdzenie, czy wnioskodawca te przesłanki

spełnił. Aby ocenić, czy odwołujący wykonywał stale i w pełnym wymiarze pracę w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, należało zbadać faktycznie

wykonywane przez odwołującego obowiązki i ich charakter. Nie jest natomiast

wystarczające oparcie się jedynie na fakcie zaliczania zajmowanego przez

pracownika stanowiska do stanowisk, na których praca jest wykonywana w

szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, przez zatrudniającego

pracodawcę. Kluczowe są bowiem faktycznie wykonywane przez pracownika

obowiązki, a nie jedynie nazwa stanowiska (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 23

kwietnia 2024 r., III USKP 58/23, Legalis nr 3071238).

Z niespornego stanu faktycznego ustalonego w sprawie wynika, że

odwołujący od 1 lipca 1993 r. do 30 grudnia 1998 r. zatrudniony był w Urzędzie

Kontroli Skarbowej w K., a od 31 grudnia 1998 r. do 31 sierpnia 2003 r. w Urzędzie

Kontroli Skarbowej w P. Ośrodek Zamiejscowy w K. Na podstawie art. 32 ust. 2 i 5

ustawy z dnia 27 sierpnia 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych

oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz

organizacji jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw

finansów publicznych (Dz. U. Nr. 137 poz. 1302) odwołujący został przeniesiony do

Izby Celnej w P., wykonując pracę w Urzędzie Celnym w K. W okresie od 1 września

2003 r. do 31 grudnia 2008 r. i dalej odwołujący wykonywał tę samą pracę, jak

poprzednio od 1 lipca 1993 r. do 31 sierpnia 2003 r. W całym okresie od 1 lipca 1993

r. do 31 grudnia 2008 r. odwołujący był członkiem korpusu służby cywilnej. Z dniem

1 lipca 2010 r. stosunek pracy odwołującego przekształcony został w stosunek

służbowy i z tym dniem odwołujący otrzymał akt mianowania do służby stałej w

Służbie Celnej. Organ rentowy zaliczył do pracy w szczególnym charakterze tylko

okres pracy w Izbie Celnej od 1 września 2003 r. do 31 grudnia 2008 r.

Zgodnie z art. 32 ust. 3 pkt 1, 2 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dla

celów ustalenia uprawnień emerytalnych, za pracowników zatrudnionych w

szczególnym charakterze uważa się: pracowników organów kontroli państwowej,

pracowników organów administracji celnej, żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy

Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji

I USK 1036/26

6

Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego,

Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu,

Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej i Państwowej Straży

Pożarnej. Zgodnie natomiast z ust. 4 tego przepisu, wiek emerytalny, rodzaje prac

lub stanowisk oraz warunki, na podstawie, których ww. osobom przysługuje prawo

do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Regulacje

Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (§ 11) wskazują, że funkcjonariusz celny nabywa prawo do

emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny

wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn w czasie zatrudnienia w organach

administracji celnej, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym, co najmniej 15 lat

pracy w organach administracji celnej. Do pracowników zatrudnionych w

szczególnym charakterze zalicza się również pracowników organów administracji

celnej. Przepis art. 32 pkt 4 ustawy odsyła w zakresie wieku emerytalnego, rodzajów

prac lub stanowisk oraz warunków, na podstawie których osobom wymienionym w

ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, do przepisów Rozporządzenia Rady

Ministrów z 7 lutego 1983 r. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 99 ust. 8 ustawy z

dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, członkowi korpusu służby cywilnej, który

stał się funkcjonariuszem, okres stażu pracy w służbie cywilnej lub jednostkach

organizacyjnych wlicza się do okresu służby w Służbie Celnej. Zatem Sądy meriti w

niniejszej sprawie słusznie oceniły, że odwołujący, na podstawie art. 32 ust. 3 pkt 2

ustawy emerytalnej, powinien zostać zakwalifikowany jako pracownik pracujący w

szczególnym charakterze.

Należy zwrócić uwagę, że w przypadku osób, które przechodziły z korpusu

służby cywilnej i podlegały przekształceniu w funkcjonariuszy Służby Celnej, na mocy

art. 99 ust. 8 ustawy o z 2009 r. o Służbie Celnej, okres stażu pracy w służbie cywilnej

lub jednostkach organizacyjnych wlicza się do okresu służby w Służbie Celnej. Okres

ten wlicza się całościowo, a więc zarówno w zakresie uprawnień emerytalnych, jak i

pozostałych. Zatem jeśli art. 99 ust. 8 ww. ustawy stanowi, że członkowi korpusu

służby cywilnej, który stał się funkcjonariuszem, okres stażu pracy w służbie cywilnej

lub jednostkach organizacyjnych wlicza się do okresu służby w Służbie Celnej, to

należy uznać, że również sporny okres należy zaliczyć, na mocy § 11 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników

I USK 1036/26

7

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, do

okresu zatrudnienia w Służbie Celnej w szczególnym charakterze (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 11 czerwca 2026 r., II USKP 469/26, niepubl.).

Z uwagi na powyższe, wobec nieziszczenia się przesłanek przedsądu, Sąd

Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

DS.

[a.ł]