Sąd Najwyższy nie przyjął skargi pracownika o podstawę składek, zapłaci 240 zł

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 29 sierpnia 2024 r. zmienił wyrok

Sądu Okręgowego w Krakowie z 3 kwietnia 2023 r. w ten sposób, że oddalił

odwołania Ł.P. i sp. z o.o. P. Oddział K. od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w Krakowie z 7 maja 2020 r., stwierdzającej, że podstawa

I USK 123/26

2

wymiaru składek na ubezpieczenia Ł.P. podlegającego ubezpieczeniom jako

pracownik u płatnika składek P. Oddział K. spółka z o.o. w K. wynosi za okres:

listopad 2019 r. - 4918,17 zł, grudzień 2019 r. - 3688,63 zł, za styczeń 2020 r. -

2141,82 zł.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy przedsądu wskazano, że „skarga kasacyjna

zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, ponieważ w niniejszej sprawie istnieje istotne

zagadnienie prawne, (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). W związku z przedmiotowym

postępowaniem pojawiło się zagadnienie zastosowania wymogów zawartych w art.

328 § 2 k.p.c., który ma tylko odpowiednie zastosowanie w postępowaniu

apelacyjnym, co wynika z dyspozycji art. 391 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. wymaga

bowiem: ustalenia faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się

oparł i przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy

dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów

prawa. Na marginesie powyższych rozważań, należy zauważyć, iż niedopuszczalną

jest sytuacja, w której dochodzi do wyjaśniania podstawy prawnej przy jednoczesnym

braku wcześniej wymienionych elementów dotyczących stanu faktycznego, skoro w

takiej sytuacji w ogóle nie może być mowy o dokonaniu subsumcji przepisów prawa

materialnego do określonego stanu faktycznego. (…) Biorąc pod uwagę powyższe,

uzasadnionym jest postawienie pytania na ile przewidziana w art. 391 k.p.c.

„odpowiedniość” stosowania przepisu art. 328 § 2 k.p.c. pozwala sądowi drugiej

instancji zrezygnować z zawierania w uzasadnieniu swojego wyroku elementów

bezwzględnie wymaganych w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji”.

Skarżący wskazał ponadto, że „skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do

rozpoznania, ponieważ w niniejszej sprawie istnieje także kolejne istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). W związku z przedmiotowym

postępowaniem pojawiło się zagadnienie dotyczące tego, czy swoboda organu -

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie ustalania podstawy wymiaru składek

ubezpieczonych jest niczym nie ograniczona i czy na organie nie ciąży obowiązek

wykazania (udowodnienia) przesłanek prowadzących do uznania, iż podstawa

wymiaru składek - wynagrodzenie pracownicze jest nienależne - nieadekwatne do

zakresu obowiązków, rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanego stanowiska,

stopnia zaangażowania się w wykonywanie obowiązków pracowniczych. Praktycznie

I USK 123/26

3

sprowadza się to do ustalenia czy wynagrodzenie osiągane przez ubezpieczonego

nie zostało bezpodstawnie zawyżone przez jego pracodawcę (płatnika składek), a

jeżeli tak to o ile i na podstawie jakich to obiektywnych przesłanek można by

stwierdzić tego rodzaju działania po stronie pracodawcy”.

W dalszej kolejności skarżący wskazał, że „skarga kasacyjna zasługuje na

przyjęcie do rozpoznania, ponieważ skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c.). Niniejsza skarga zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, ponieważ

jest bezsprzecznie uzasadniona. Zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty

narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy procedury cywilnej wskazane jak

wyżej (...)”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o nieprzyjęcie jej do

rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi jako oczywiście nieuzasadnionej oraz

zasądzenie kosztów postępowania „wg wartości przedmiotu sporu”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.

Nie spełnia się pierwsza podstawa przedsądu, gdyż sformułowane kwestie

osobno ani razem nie składają się na istotne zagadnienie prawne, które ma na

uwadze art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., z tej zasadniczej przyczyny, że istotne zagadnienia

prawne nie zostały sformułowane.

Zgłoszone kwestie prawne nie wykraczają poza zwykłą wykładnię prawa.

Art. 328 § 2 k.p.c. pełni funkcję sprawozdawczą. Uzasadnienie sporządza się

po wydaniu wyroku, dlatego zgodnie przyjmuje się, iż nie jest płaszczyzną prawną

do podważania podstawy faktycznej lub materialnej zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy może wszak oddalić skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone

orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 39814 k.p.c. in fine).

Wadliwe uzasadnienie może uzasadniać uchylenie zaskarżonego wyroku,

jeśli nie pozwala na ustalenie podstawy rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

Stwierdzenie wadliwości w tym zakresie należy do stosowania prawa przez

sąd powszechny w indywidulanej sprawie. Ocena naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie

wykracza wówczas poza zwykłą wykładnię prawa, a ta nie jest podstawą przedsądu

(por. art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. a contrario – znaczenie mają dopiero poważne

I USK 123/26

4

wątpliwości w wykładni przepisów lub rozbieżności w orzecznictwie, przy czym

podstawa ta nie został zgłoszona we wniosku).

Konsekwentnie, również dalsze pytanie czy swoboda pozwanego organu

rentowego „w zakresie ustalania podstawy wymiaru składek Ubezpieczonych jest

niczym nieograniczona i czy na Organie nie ciąży obowiązek wykazania

(udowodnienia) przesłanek prowadzących do uznania, iż podstawa wymiaru składek

– wynagrodzenie pracownicze jest nienależne…” nie ma oparcia w art. 328 § 2 k.p.c.,

gdyż nie jest to przedmiotem regulacji tego przepisu. Jest to zagadnienie znacznie

wykraczające poza art. 328 § 2 k.p.c., które nie jest też nowe w orzecznictwie. Już

wcześniej zostało rozstrzygnięte. Na potwierdzenie wskazać można choćby na

ostatnią uchwałę Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (i powołane

w niej orzecznictwo), która potwierdziła uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych do kontroli i miarkowania podstawy wymiaru składek, nie tylko w

zatrudnieniu pracowniczym, ale także gdy tytułem podlegania ubezpieczeniom

społecznym jest prowadzenie działalności gospodarczej.

Sumując, pytania zgłoszone w zakresie pierwszej podstawy przedsądu (art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) w istocie żądają odpowiedzi dotyczącej oceny stosowania

prawa w konkretnej sprawie, gdyż są silnie uwarunkowane przedmiotem

rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie skarżącego, co nie jest właściwe, gdyż

istotne zagadnienie prawne ma na uwadze problem uniwersalny, rzeczywiście

istniejący i dotychczas nierozpoznany w orzecznictwie.

Negatywna ocena odnosi się również do podstawy przedsądu art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c. Jest to jedyna podstawa przedsądu, która ma na uwadze indywidualny

interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżący we wniosku

nie wykazuje, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Rzecz w tym, iż w

uzasadnieniu tej podstawy przedsądu odwołuje się do naruszenia przepisów prawa

materialnego oraz przepisów procedury cywilnej („wskazane jak wyżej”). Nie jest to

wystarczające do stwierdzenia oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z tej

przyczyny, że podstawy kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) stanowią odrębne

od podstaw przedsądu elementy skargi kasacyjnej. Zarzuty podstaw kasacyjnej

podlegają rozpoznania dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Oznacza to, że nie zastępują podstawy przedsądu, również tej szczególnej z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien samodzielnie, czyli odrębnie od zarzutów podstaw

I USK 123/26

5

kasacyjnych, wskazać i wykazać naruszenie prawa, które uzasadnienia

stwierdzenie, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, czyli że spełnia się

podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Brak jest tego we wniosku. O ile dla

uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa kasacyjna jest

usprawiedliwiona (a contrario art. 39814 k.p.c.), to dla przyjęcia skargi do rozpoznania

niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego, czyli oczywistej zasadności skargi widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia

w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów prawa i doszukiwania

się ich znaczenia.

Z tych względów, z braku zasadnej podstawy przedsądu, orzeczono jak w

sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu

kasacyjnym orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11, § 3, art. 99 w zw. z art. 39821

k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 22 października 2022 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych. W sprawie nie ma podstaw do

ustalenia kosztów zastępstwa procesowego „wg wartości przedmiotu sporu”. Sprawa

o wysokość podstawy wymiaru składek jest częścią szerszej sprawy o podleganie

ubezpieczeniom społecznym, dlatego punktem odniesienia dla ustalenia kosztów

zastępstwa prawnego powinien być § 9 ust. 2 wskazanego rozporządzenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 29 września 2025 r., III USKP 99/25, z 13

listopada 2012 r., I UZ 102/12, z 1 czerwca 2010 r., II UZ 11/10).

[SOP]