Umowa cywilna pracownika a składki spółki. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z dnia 18 czerwca 2024 r., IV U 57/24

oddalił odwołania Z. Sp. z o.o. o trzech decyzji z dnia 20 grudnia 2023 r. Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle, którymi ustalono podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i

zdrowotne ubezpieczonego M.R. z tytułu osiągania przychodów ze stosunku pracy

I USK 231/26

2

oraz przychodów z zawartych umów o świadczenie usług w ramach prowadzonej

działalności gospodarczej, z których realizacja była pracą świadczoną na rzecz

płatnika składek Z. spółka z o.o.; ustalono wysokość składki na Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz kwotę należnych składek na

Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy (pkt I), zasądzając jednocześnie od

odwołującego się Z. Sp. z o.o. kwotę 540 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego wraz z odsetkami (pkt II).

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2024 r., III AUa 390/24, III AUz 82/24, Sąd

Apelacyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy i zażalenia organu

rentowego oddalił apelację (pkt I.); zmienił punkt II zaskarżonego wyroku w ten

sposób, że zasądził od M.R. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami, w wysokości odsetek

ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po

upływie tygodnia od dnia ogłoszenia niniejszego wyroku do dnia zapłaty (pkt II.); w

pozostałym zakresie oddalił zażalenie (pkt III.) oraz zniósł wzajemnie pomiędzy

stronami koszty postępowania apelacyjnego i zażaleniowego (pkt IV.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku płatnik składek zarzucił

naruszenie: 1. art. 224 §1 w zw. z art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.; 2. art.8 ust.2a w zw.

z art.6ust. 1 pkt 1, 4 i 5, art.8 ust. 6, art. 9 i art. 13 pkt 1, 2 i 4 ustawy systemowej w

zw. z art. 3 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców oraz w zw. z art. 66

ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

finansowanych ze środków publicznych; 3. art. 83 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 8 ust.

2a w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1, 4 i 5, art. 8 ust. 6,art. 9 i art. 13 pkt 1,2 i 4 ustawy

systemowej.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

występowaniem istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego treści normy

prawnej art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, wymagającego wyjaśnienia granic

zakresu normatywnego treści wskazanej normy, a więc tego czy wskutek

zastosowania wymienionej normy granicę normatywną tzw. „rozszerzonej definicji

pracownika” wyznacza treść tytułu „wchłanianego” powołanego w istocie wyłącznie

i w całości w służbie bezwzględnego tytułu pracowniczego, wskutek czego tytuł

I USK 231/26

3

„wchłonięty” w całości nie pozostawia nic, co podlegałoby jakiejkolwiek kwalifikacji

prawnej, wyczerpując całkowicie problematykę podlegania ubezpieczeniom przez

danego ubezpieczonego, czy też granicę zakresu normatywnego tej normy prawnej

wyznacza jedynie treść stosunku cywilnoprawnego zawartego przez pracownika z

własnym pracodawcą, nie zaś samego „wchłanianego” tytułu ubezpieczenia, co

skutkowałoby w stanach faktycznych jak występujący w niniejszej sprawie i jej

podobnych, objęcie zakresem rozstrzygnięcia jedynie fragmentu aktywności w

ramach tytułu „wchłanianego”, pozostawiając jego znaczną część poza zakresem

regulacji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, nie wyczerpując tym samym

problematyki podlegania ubezpieczeniom przez danego ubezpieczonego.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w całości i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozstrzygnięcia, ewentualnie uchylenie zaskarżonego

wyroku, jak również wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji i

rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, poprzez zmianę zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzających go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle

oraz uwzględnienie odwołań w całości tj.: a) ustalenie podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe i zdrowotne

ubezpieczonego z tytułu osiągania przychodów ze stosunku pracy w okresach

wykazanych w zaskarżonej decyzji w kwotach pierwotnie zadeklarowanych przez

płatnika składek, b) ustalenie dla płatnika składek kwot należnych składek na

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na Fundusz Pracy i

Fundusz Solidarnościowy za ubezpieczonego za sporne okresy wykazane w

zaskarżonej decyzji w kwotach pierwotnie zadeklarowanych przez płatnika składek;

rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika płatnika oraz o

zasądzenie na rzecz płatnika kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w razie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania - jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

I USK 231/26

4

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu

wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny

koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności

przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4

k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za

pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba

rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej

merytorycznym rozpoznawaniu.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

I USK 231/26

5

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości.

Sąd Najwyższy wielokrotnie potwierdzał, że dla zastosowania konstrukcji

uznania za pracownika nie ma znaczenia to, że dodatkowa umowa cywilna została

zawarta w ramach prowadzonej przez pracownika działalności gospodarczej. W

postanowieniu z dnia 25 maja 2018 r., I UK 475/17 (LEX nr 2559396) Sąd

Najwyższy stwierdził, że za błędne należy uznać założenie, że działalność

gospodarcza (praca na własny rachunek, samozatrudnienie) jest wyłączona z art. 8

ust. 2a ustawy systemowej, ponieważ przepis ten podmiotowo odnosi się tylko do

ubezpieczonych z art. 6 ust. 1 pkt 4 (zleceniobiorców), a nie do ubezpieczonych z

I USK 231/26

6

art. 6 ust. 1 pkt 5 (prowadzących działalność gospodarczą). Dla sformułowania

takiego wniosku nie miał znaczenia fakt, czy usługi w ramach dodatkowej umowy

są tożsame rodzajowo z treścią stosunku pracy. Stosowanie art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej również względem prowadzących działalność gospodarczą zostało

potwierdzone w szeregu nowszych orzeczeń Sądu Najwyższego (por.

postanowienia: z dnia 23 czerwca 2022 r., I USK 472/21, LEX nr 3455690; z dnia

14 września 2022 r., III USK 549/21, LEX nr 3487779; z dnia 19 października 2022

r., III USK 540/21, LEX nr 3512560; z dnia 25 kwietnia 2023 r., II USK 309/22, LEX

nr 3578437; z dnia 9 stycznia 2024 r., I USK 321/22, LEX nr 3652145; z dnia 11

stycznia.2024 r., III USK 101/23, LEX nr 3654414).

W wyroku z dnia 27 czerwca 2023 r., III USKP 77/22 (LEX nr 3575795) Sąd

Najwyższy dodatkowo podkreślił, że artykuł 8 ust. 2a ustawy systemowej rozszerza

pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy,

w tym na wykonywanie pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która

wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje

pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Praca

wykonywana na rzecz pracodawcy to praca, której rzeczywistym beneficjentem jest

pracodawca, niezależnie od formalnej więzi prawnej łączącej pracownika z osobą

trzecią. Oznacza to, że bez względu na rodzaj wykonywanych czynności przez

pracownika wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od

tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią,

wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest

korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika,

wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na

podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią. Z punku widzenia

przepływów finansowych, to pracodawca przekazuje osobie trzeciej środki na

sfinansowanie określonego zadania, stanowiącego przedmiot swojej własnej

działalności, a osoba trzecia, wywiązując się z przyjętego zobowiązania, zatrudnia

pracowników pracodawcy.

W postanowieniu z dnia 11 stycznia 2024 r., III USK 101/23 (LEX nr

3654414) Sąd Najwyższy zastrzegł, że zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej nie wykracza poza sferę ubezpieczeń społecznych i ustaw do nich się

I USK 231/26

7

odwołujących. Innymi słowy, umowa cywilna tworząca tytuł pracowniczy na

podstawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej pozostaje w obrocie prawnym i jako

taka wywołuje skutki w stosunkach cywilnych (jeśli została zawarta między

przedsiębiorcami nie będzie dotyczył jej np. reżym konsumencki) czy podatkowych

(przychody z takiej umowy mogą być uznane za przychody z działalności

gospodarczej).

Wiążące ustalenia faktyczne sprawy jednoznacznie wskazują, że praca

powierzona ubezpieczonemu poza stosunkiem pracy stanowiła kontynuację pracy

świadczonej w oparciu o umowę o pracę w godzinach pracy na rzecz płatnika. Sąd

drugiej instancji uwzględnił w swojej ocenie prezentowane wyżej stanowisko Sądu

Najwyższego w zakresie analizy interpretacyjnej przepisu art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej.

Skarżący nie przedstawił w uzasadnieniu wniosku przekonującej

argumentacji polemicznej, którą zakwestionowałby prawidłowość przedstawionego

wyżej stanowiska w zakresie omawianej kwestii - w kontekście próby wykazania

przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.

3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11

k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[a.ł]