Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ubezpieczonej, która zapłaci ZUS 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 1 października 2024 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z

13 kwietnia 2023 r. w ten sposób, że oddalił odwołanie M.P. od decyzji ZUS z

1.08.2019 r. wydanej na podstawie: art. 80 pkt 2, 3 i 4 oraz art. 83 ust. 1 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity

Dz. U. z 2019r. poz. 300) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 300), w związku z

I USK 236/26

2

art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 17 ust. 1 i art. 59 ust. 1, 2, 3, 4,5 i 6 ustawy z dnia

25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (tekst jednolity Dz. U. z 2019.645), którą odmówiono

M.P.prawa do zasiłku chorobowego za okresy: od 26.10.2016 r. do 15.12.2016 r.,

od 4.01.2017 r. do 27.01.2017 r., od 4.02.2017 r. do 3.07.2017 r., od 10.07.2017 r.

do 7.01.2018 r., od 10.01.2018 r. do 9.07.2018 r., od 12.07.2018 r. do 9.01.2019 r.,

od 14.01.2019 r. do 13.05.2019 r., od 14.05.2019 r. do 17.05.2019 r. od 20.05.2019

r. do 26.05.2019 r., od 7.06.2019 r. do 5.07.2019 r. oraz zasiłku opiekuńczego za

okres od 28.01.2017 r. do 3.02.2017 r.

Jednocześnie ZUS wskazał, że w związku z pobraniem nienależnego zasiłku

chorobowego za okresy od 26.10.2016 r. do 15.12.2016 r., od 4.01.2017 r. do

27.01.2017 r., od 4.02.2017 r. do 3.07.2017 r., od 10.07.2017 r. do 7.01.2018 r., od

10.01.2018 r. do 9.07.2018 r., od 12.07.2018 r. do 9.01.2019 r., od 14.01.2019 r. do

12.03.2019 r. oraz zasiłku opiekuńczego za okres od 28.01.2017 r. do 3.02.2017 r.

działając na podstawie art. 80 pkt 2 i 4 oraz art. 84 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 1

ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 17 ust. 1 oraz art. 66 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa (tekst jednolity Dz.U. z 2019.645) zobowiązał M.P. do zwrotu

nienależnie pobranych świadczeń za wyżej wymienione okresy na fundusz

chorobowy w kwocie 134 493,45 zł wraz z odsetkami liczonymi od dnia doręczenia

niniejszej decyzji do dnia uregulowania należności.

W ocenie Sądu Okręgowego, materiał dowodowy zgromadzony przez sądy

powszechne jednoznacznie wskazuje na to, że czynności, jakie ubezpieczona

podejmowała w okresach pobierania zasiłków chorobowych i zasiłku opiekuńczego,

nie były czynnościami incydentalnymi, wymuszonymi oraz formalnoprawnymi, do

jakich ubezpieczony jest zobowiązany jedynie jako pracodawca. Całość bowiem

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła Sąd Okręgowy do

przekonania, że ubezpieczona w okresach pobierania zasiłków wskazanych w

zaskarżonej decyzji ZUS prowadziła działalność gospodarczą i podejmowała

czynności o charakterze zarobkowym i mające cel stricte zarobkowy.

I USK 236/26

3

Ubezpieczona prowadziła normalną działalność gospodarczą w okresach

pobierania zasiłków chorobowych. Wystawianie faktur w tym okresie przez firmę

ubezpieczonej nie miało charakteru incydentalnego, wymuszonego

okolicznościami. Nie uszło także uwadze Sądu Okręgowego i to, że samą umowę

ze spółką P. sp. z.o.o. z siedzibą w B., właścicielem portalu internetowego

www.[...].pl, na świadczenie usług wróżbiarskich, ubezpieczona zawarła w dniu 18

listopada 2016 r., w okresie przebywania na zwolnieniu chorobowym (a co wynika z

zestawienia zwolnień lekarskich ubezpieczonej znajdującego się w aktach sprawy).

Odnosząc się do kwestii problemów zdrowotnych ubezpieczonej w okresie

objętym zaskarżoną decyzją, sąd wskazał, że z dowodów w postaci dokumentacji

medycznej ubezpieczonej jednoznacznie wynika, że cierpiała ona w tym czasie na

depresję. Jakkolwiek jednak z jednej strony prowadzący leczenie ubezpieczonej

lekarz psychiatra wskazywał w tej dokumentacji, że ubezpieczona nie kwalifikuje

się do pracy zawodowej, to jednak pomimo takiego stwierdzenia lekarza,

ubezpieczona pracę tę wykonywała i prowadziła działalność zarobkową w okresach

pobierania zasiłków z ZUS. Dodatkowo w tym miejscu zauważyć należy, że

podczas wizyty lekarskiej u lekarza psychiatry W.L., w dniu 10 lipca 2017 r. lekarz

odnotował w dokumentacji medycznej, iż ubezpieczona poinformowała go, że:

„Stara się działać w nowo otwartej firmie.”

Konkludując, Sąd II instancji doszedł do przekonania, że zebrany materiał

dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż odwołująca się w spornym okresie

uzyskiwała przychody, wystawiała faktury, zatrudniała zleceniobiorców, zawarła

umowę na prowadzenie usług poprzez portal „magiczne wrota”, ponadto sama

wykonywała czynności w związku z prowadzoną przez siebie działalnością

gospodarczą i nie ograniczyła prowadzenia tej działalności w okresach korzystania

z zasiłków chorobowych i zasiłku opiekuńczego.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez

ubezpieczoną, w której zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, a dokładnie art. 17 ust. 1 i art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (tekst jednolity Dz. U. z 2019.645) na skutek uznania, że

I USK 236/26

4

wykonywanie określonych czynności związanych z wystawianiem kilku faktury,

podpisaniem umowy zlecenia przez ubezpieczoną w wymiarze ograniczonym

czasowo w sytuacji, gdy stan zdrowia psychicznego ubezpieczonej uniemożliwiał jej

rozpoznania konsekwencji prawnych skutków tego rodzaju czynności dla

ubezpieczenia stanowi wykonywanie pracy zarobkowej w rozumieniu

wymienionego przepisu skutkujące utratą prawa do zasiłku chorobowego za cały

okres zwolnienia od pracy, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi

do wniosku, że świadczenie w wymiarze ograniczonym czasowo uzasadnione

zaburzeniami psychicznymi nie jest świadczeniem pracy zarobkowej w rozumieniu

tego przepisu, choćby następowało odpłatnie,

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,

a dokładnie art. 233 § 1 i 2 k.p.c., art. 227 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. poprzez

bezpodstawne pominięcie przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego psychiatry

oraz bezpodstawne przyjęcie, że „iv okresie niezdolności do pracy wykonywaniem

samych usług ezoterycznych - wróżbiarskich, z tytułu których te faktury były

wystawiane, zajmowała się osobiście ubezpieczona M.P. Usługi te ubezpieczona

wykonywała również w trakcie swoich zwolnień lekarskich, za które pobrała zasiłki

chorobowe i opiekuńczy.

W skardze kasacyjnej wniesiono o jej przyjęcie do rozpoznania, ponieważ

„jest ona oczywiście uzasadniona, bowiem Sąd Okręgowy do oceny zachowania

ubezpieczonej - wykonywującej niektóre czynności zawodowych w trakcie

niezdolności do pracy zarobkowej - jako osoby chorej psychicznie ze

zdiagnozowanym rozpoznaniem ciężkiej depresji skutkującej osłabieniem (lub i

zniesieniem) rozumienia konsekwencji swych działań, zaburzeniem procesów

motywacyjnych, wolicjonalnych i podatnością na wpływy i sugestie otoczenia

zastosował wzorzec oceny adekwatny do oceny osoby zdrowej psychicznie

zdającej sobie sprawę z konsekwencji prawnych swych działań, co skutkuje

uznaniem sankcji wskazanej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa za zbyt drastyczną i

dolegliwą”.

Dodatkowo wskazano, że „przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

uzasadnione, bowiem w związku z rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawy

I USK 236/26

5

istnieje potrzeba wykładni art. 17 ust. 1 i art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 ustawy o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (tekst jednolity Dz. U. z 2019.645) w kontekście oceny wpływu

choroby psychicznej osoby ubezpieczonej na jej ocenę skutków prawnych

podejmowanych przez nią działań w sytuacji, gdy choroba wpływa na jej funkcje

kognitywne i wolicjonalne, przez pryzmat orzeczonej niezdolności do pracy.

Skutkiem tego zaburzenia funkcji poznawczych ubezpieczona nie spełniła

przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, gdy

czynności wykonywane przez ubezpieczoną miały charakter znikomy i

incydentalny, a nadto wymuszony przez osoby trzecie. Ubezpieczona przy tym nie

zdawała sobie sprawy z konsekwencji prawnych swoich działań”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na

brak spełnienia ustawowych przesłanek określonych przepisem art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli (1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, (2) istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność

postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Ponadto

zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest oczywiście

uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy

I USK 236/26

6

zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,

względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym

stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV

CSK 263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność

nie miała miejsca.

Odnosząc się do wskazanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania okoliczności przemawiających za naruszeniem przez

Sąd odwoławczy prawa materialnego zauważyć należy, że argumentacja skarżącej

sprowadza się do kwestionowania poczynionych ustaleń faktycznych oraz oceny

dowodów. Warto przypomnieć, że w wyroku w sprawie III USKP 38/22, Sąd

Najwyższy dokonując wykładni art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, przypomniał, że

wymieniona w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej praca zarobkowa jako negatywna

przesłanka prawa do zasiłku chorobowego nie może być utożsamiana z każdą

aktywnością ludzką zmierzającą do osiągnięcia zarobku realizowana na każdej

podstawie prawnej. W przypadkach sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych

okolicznościami przejawów aktywności zawodowej przyjmuje się możliwość

wyłączenia stosowania tego przepisu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5

kwietnia 2005 r., I UK 370/04, OSNP 2005 Nr 21, poz. 342; z dnia 12 maja 2005 r.,

I UK 275/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 59; z dnia 5 października 2005 r., I UK 44/05,

OSNP nr 17-18, poz. 279; z dnia 15 czerwca 2007 r., II UK 223/06, OSNP nr 15-16,

poz. 231; z dnia 4 kwietnia 2012 r., II UK 186/11, LEX nr 1216851). Przy

stosowaniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej należy zatem odróżnić "pracę

zarobkową" wykonywaną w ramach działalności gospodarczej przez osobę

jednoosobowo prowadzącą tę działalność (w ramach handlu, świadczenia usług lub

produkcji), od czynności formalno-prawnych, do jakich jest ona zobowiązana jako

pracodawca, podatnik i płatnik składek (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6

maja 2009 r., II UK 359/08, OSNP 2011 nr 1-2, poz. 16).

I USK 236/26

7

Argumentacja skarżącej sprowadza się jednak do dokonania innej oceny

zgromadzonego materiału dowodowego niż dokonał tego Sąd Okręgowy. Skarżąca

polemizuje z oceną środków dowodowych, nadając im inny charakter w kontekście

przesłanek zastosowania art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, oceniając inaczej niż

Sąd, że ubezpieczona nie udowodniła, że pracę w rzeczywistości wykonywały inne

osoby, a nie ona – z uwagi na jej jednostkę chorobową. Jednakże, skoro w myśl

art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów, nie mogą one przemawiać również za

oczywistą zasadnością skargi. Polemika skarżącej z oceną dowodów dokonaną

przez Sąd Okręgowy, prowadząca do zakwestionowania ustalonego przez ten sąd

stanu faktycznego sprawy nie uzasadnia, w świetle art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.,

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie można uznać za zasadne zarzutów

sformułowanych jako zarzuty naruszenia prawa materialnego, które jednak w

istocie sprowadzają się do polemiki z ustaleniami poczynionymi przez sąd drugiej

instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2013 r., III CSK 190/12,

LEX nr 1324295).

Skarżąca nie wykazała także, że w sprawie występuje powołana w skardze

kasacyjnej przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych.

Przypomnienia wymaga, że potrzeba wykładni przepisów prawnych

występuje, jeżeli co do konkretnego przepisu prawnego brak jednolitej lub

utrwalonej judykatury, zwłaszcza judykatury Sądu Najwyższego albo też przyjęta i

dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna. Skarżący

powinien bądź to wskazać argumentację przemawiającą za zmianą dotychczasowej

wykładni, bądź też wykazać, że dany przepis prawny, chociaż budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wyjaśnienia i powinien zostać zinterpretowany przez

Sąd Najwyższy. Inaczej rzecz ujmując, potrzeba wykładni przepisu budzącego

poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów (art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) zachodzi wtedy, kiedy jego niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie bądź kiedy

przepis ten nie doczekał się wykładni w kierunku wskazywanym przez skarżącego

(postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr

42436; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231).

I USK 236/26

8

Nie można uznać, że w przedstawionym przez skarżącą zakresie występuje

potrzeba wykładni wskazanych przepisów, ponieważ Sąd Najwyższy już wyjaśnił

ich wykładnię, na co wskazywano powyżej, a skarżący nie wykazał ostatecznie

istnienia poważnych wątpliwości, które przemawiałyby za koniecznością dokonania

ponownej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

M.G.

[a.ł]