SN odmówił przyjęcia skargi spółki o składki zleceniobiorcy z emeryturą

Wyrokiem z 23 kwietnia 2024 r., VII U 1655/23 Sąd Okręgowy w Poznaniu

oddalił odwołanie od decyzji z dnia 26 czerwca 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Poznaniu, stwierdzającej, że A.K. podlegał obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba wykonująca

pracę na podstawie umowy zlecenia w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia

2021 r. u płatnika składek H. sp. z o.o. Sp. k. oraz ustalającej podstawy wymiaru

składek (pkt 1 wyroku) oraz orzekł o kosztach procesu (pkt 2 wyroku).

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 października 2024 r., III AUa

727/24 oddalił apelację płatnika składek (pkt 1.) oraz zasądził od niego na rzecz

organu rentowego 240 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej,

I USK 237/26

2

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za

czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty

(pkt 2.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku płatnik składek zarzucił

naruszenie: 1. art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych; 2. art. 9 ust. 2c oraz ust. 43 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił potrzebą

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów oraz oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej.

Skarżący wskazał, iż brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska Sądu

Apelacyjnego w kwestii przyjęcia, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu

powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający

równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,

gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie

kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust.

4 pkt 5a powołanej ustawy).

Ponadto w ocenie skarżącego skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi

na rozbieżności w orzecznictwie, w szczególności występujące pomiędzy

stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym przez Sąd Okręgowy w Warszawie, a sądy w

apelacji poznańskiej. Te prezentują zgoła odmienną wykładnię w zakresie

interpretacji art. 9 ust. 2c oraz ust. 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych.

Za przyjęciem skargi przemawia też to, że stanowisko reprezentowane przez

odwołującego wydaje się mieć uzasadnienie w innych regulacjach dotyczących

emerytury, w szczególności art. 9 pkt 4c i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w całości i przekazanie sprawy do

I USK 237/26

3

ponownego rozpoznania w zmienionym składzie, z pozostawieniem temu Sądowi

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym oraz we

wszystkich instancjach, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, stosownie do art. 39816 k.p.c.,, a nadto o

zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów postępowania, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o

rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika odwołującego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Skarga kasacyjna służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu

wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że

wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny

koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności

przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4

k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za

pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba

rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej

merytorycznym rozpoznawaniu.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na

przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przesłanka ta nie została

jednak spełniona.

I USK 237/26

4

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu

do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 31/18, LEX nr

2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365). Powołanie się

na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko wskazanie przepisu prawa i

stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on wątpliwości. Konieczne jest

również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także wskazanie

rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do dotychczasowych

poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w

szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu

wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź

też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona

przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub

orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24

kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319). Wypada również dodać, że

podobnie jak w przypadku gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.), omawiana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie zachodzi, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach a brak nadto

okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 10

kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK

143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr

2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114).

I USK 237/26

5

Skarga nie spełnia tak określonych warunków omawianej powyżej przesłanki

przedsądu, ponieważ problem wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej w

kontekście ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej zleceniobiorcę

uprawnionego do emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku pracy, z

podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa. Przede

wszystkim wykładnia art. 9 ust. 4a ustawy systemowej została obszernie omówiona

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr

2638597), w którym stwierdzono, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej

zastrzeżenie "odsyłające" do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca

uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie

będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w

ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego

wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a tej ustawy). Co do zasady każdy

zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniony do emerytury

i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z

tego obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku

pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9

ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a). Dlatego właśnie emeryci i renciści, tak jak

pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z

tytułu wykonywania umów zlecenia, "jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku

pracy". Zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie "odsyłające" do

art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy zaś

rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy uprawnionego do

emerytury lub renty będącego równocześnie pracownikiem jest regulowana treścią

pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im jedynie z tytułu

stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy ust. 2a.

I USK 237/26

6

Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna omawianej

osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9

ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej

zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie uregulowana

wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje zasadę,

zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w

stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy

uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w stosunku pracy

dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna "wyprzedzać" ocenę

dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce z możliwością

zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub

renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do

czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z

tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt

5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje

brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież

wymienionych tam "innych tytułów", a zatem obejmuje także osoby pozostające w

stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w

stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę,

zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy

będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu

wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został zaakceptowany w kolejnych

wyrokach Sądu Najwyższego między innymi z dnia 20 kwietnia 2021 r., II USKP

38/21 (LEX nr 3358857), z dnia 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21 (LEX nr

3252364), z dnia 11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23 (LEX nr 3724656) czy w

postanowieniu z dnia 16 lutego 2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) i z dnia 8

maja 2024 r., II USK 64/24 (LEX nr 3712294).

Tak więc poruszony przez skarżącego problem na tle wykładni art. 9 ust. 4a

ustawy systemowej został już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy i przepis ten nie

wymaga obecnie wykładni we wskazanym w skardze kasacyjnej zakresie.

I USK 237/26

7

Z kolei odwołanie się do przesłanki oczywistej zasadności skargi (art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c.) wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący

powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC

2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9

marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK

104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej

rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w

sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne

jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji

jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym, że skarga jest

oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w

uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860).

Oceniany w tym kontekście wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie spełnia wyżej określonych kryteriów, ponieważ we wniosku tym

skarżący nie odwołuje się do żadnego konkretnego przepisu, ograniczając się

jedynie do twierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest natomiast stanowisko,

według którego dla stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła przesłanka oczywistej

zasadności skargi, skarżący powinien był wskazać konkretne, naruszone przez sąd

przepisy, a także przytoczyć odpowiednie argumenty wyjaśniające, dlaczego te

I USK 237/26

8

przepisy zostały, jego zdaniem, w tak ewidentny sposób naruszone (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr

2508120), zaś skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu

pozostałych elementów kreatywnych skargi ani tym bardziej się ich domyślać (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr

494134). Odnosi się to również do szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., która jako jedyna ma na uwadze indywidulany interes skarżącego w

przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne

mogą prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, to w przypadku podstawy

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. znaczenie ma dopiero oczywista zasadność

skargi, czyli samodzielne (odrębne od podstaw kasacyjnych) wskazanie i

wykazanie we wniosku naruszenia przepisów, które bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia, że objęty skargą wyrok, jest oczywiście wadliwy i dlatego skarga

powinna zostać przyjęta do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 26 maja 2020 r., I UK 250/19, LEX nr 3029692). Zauważyć jednak trzeba, co

wynika z rozważań dokonanych powyżej, że zaskarżony wyrok zgodny jest z

utrwaloną linią orzecznictwa, a okoliczność ta jednoznacznie dyskwalifikuje tezę o

oczywistej zasadności skargi.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[it]

[a.ł]