Sąd Najwyższy nie przyjął skargi płatników i zostawił wyrok oddalający odwołanie M.N.

Decyzją z 21 września 2023 r. (Nr […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że M.N., jako pracownik u płatnika

składek L. s.c., nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom pracowniczym. W

ocenie organu rentowego umowa o pracę zawarta przez M.N. i spółkę L. s.c. jest

nieważna, z powodu pozorności oświadczeń woli stron. Organ rentowy stwierdził,

że wolą stron nie był zamiar realizacji wynikających z umowy o pracę praw i

obowiązków, a wykreowanie tytułu ubezpieczeń społecznych dla osiągnięcia

własnych korzyści, w postaci świadczeń na okres zbliżającego się M.N.

macierzyństwa.

I USK 298/26

2

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 17 maja 2024 r. (sygn. akt V U 904/23), wydanym w sprawie M.N., z

odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie

Wielkopolskim, przy udziale M.P. i D.P., o ustalenie ubezpieczenia, zmienił

zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż odwołująca M.N. z tytułu

zatrudnienia w L. s.c. D.P., M.P. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 8 marca 2023 r. oraz

zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę 180 zł, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami w wysokości ustawowych

odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 17 stycznia 2025 r. (sygn. akt III

AUa 554/24), zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, do Sadu

Najwyższego wywiedli zainteresowani płatnicy D.P. i M.P., zaskarżając judykat w

całości, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego polegające na

niewłaściwym zastosowaniu:

1. art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1,

art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 u.s.u.s., polegające na uznaniu, że umowa o

pracę z 7 marca 2023 r. została zawarta dla pozoru, bez zamiaru jej

świadczenia i z tego powodu odwołująca nie podlega ubezpieczeniom

społecznym jako pracownik płatników od 8 marca 2023 r.;

2. art. 22 § 1 k.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13

pkt 1 u.s.u.s., polegające na uznaniu, że praca odwołującej nie była

wykonywana w reżimie pracowniczym, czyli że nie była wykonywana na

rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie

wyznaczonym przez pracodawcę.

Z uwagi na tak stawiane zarzuty, skarżący wnieśli o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji organu rentowego oraz

zasądzenie na rzecz płatników zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych;

I USK 298/26

3

2. ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego

w Łodzi i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz

zasadzenie na rzecz płatników zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Skarżący wnieśli także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazując, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu

wniosku skarżący stwierdzili, że Sąd II instancji dokonał nieuprawnionej

nadinterpretacji faktów, uznając realnie wykonywane obowiązki pracownicze za

nieodpłatną pomoc rodzinną, jedynie ze względu na stopień pokrewieństwa stron.

W uzasadnieniu podkreślono, że dyskryminacja pracowników będących członkami

rodziny oraz automatyczne odmawianie wiarygodności ich zeznaniom narusza

przepisy prawa materialnego, zwłaszcza gdy dowody potwierdzają wykonywanie

pracy w reżimie podporządkowania. Zdaniem skarżących argumenty te nie

stanowią polemiki z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów przez Sąd II

instancji, a mają na celu wykazanie oczywistych nadinterpretacji i przeinaczania

faktów oraz odmowy wiarygodności dowodów tylko z powodu tego, że mamy do

czynienia z członkami rodziny oraz z całkowitym pominięciem istotnych dowodów

przemawiających za tym, że umowa o pracę nie była pozorna, ponieważ praca była

faktycznie świadczona (i jest nadal).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.

Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać: (1)

oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono

zaskarżone w całości czy w części, (2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienie, (3) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z

oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.

przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy

dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem

I USK 298/26

4

Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej.

W razie spełnienia, co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na

skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że

skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do

czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,

nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy

wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, w

przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom

sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w

judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym - jego

zdaniem - polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem

przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na

to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa

materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało

I USK 298/26

5

wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, LEX nr 1844092 i

przywołane tam orzecznictwo). Skarżąca, przedstawiając - jako okoliczność

uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa” -

powinna zatem wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004,

Nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, Nr 3, poz. 49; z 15

kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20, LEX nr 3225316).

Strona skarżąca nie skonstruowała uzasadnienia wniosku, w którym zawarty

byłby wywód zawierający przytoczenie przepisów, których naruszenie spowodowało

oczywistą zasadność skargi oraz argumentacji wskazującej na to, dlaczego opisane

naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Uzasadnienie wniosku, wbrew zapewnieniom strony skarżącej, stanowi polemikę z

ustaleniami dokonanymi przez Sąd II instancji. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3

k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie

dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic

swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet

zarzucający naruszenia przepisów prawa materialnego, który ma na celu polemikę

z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność

z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni

bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być

wykorzystywana jako instrument pozwalający na kwestionowanie

niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

Sąd Apelacyjny nie miał zastrzeżeń, co do poczynionych przez Sąd I

instancji ustaleń w zakresie charakteru działalności płatnika, stanu zatrudnienia w

spornym okresie, wykształcenia i doświadczenia zawodowego M.N., okoliczności

podpisania umowy, formalnych kwestii wynikających z treści zawartej umowy o

pracę, w tym ustalonego zakresu obowiązków pracownika, faktu niemal

natychmiastowej niezdolności do pracy z powodu ciąży, a także funkcjonowania

I USK 298/26

6

płatnika w czasie nieobecności odwołującej. Ustalenia w tej części Sąd II instancji w

pełni podzielił i przyjął za własne. Natomiast dokonał, do czego miał prawo,

odmiennej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zwrócić w

tym miejscu należy uwagę, że strona skarżąca w pełni zaakceptowała ustalony w

sprawie stan faktyczny – o czym świadczy brak w skardze kasacyjnej zarzutów

naruszenia przez Sąd II instancji przepisów proceduralnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 §

2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

DS.

[a.ł]