Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi w sporze o ubezpieczenie żony współpracującej z mężem

Decyzją z 11 czerwca 2019 r. (nr 7966/2019), na podstawie art. 83 ust. 1 pkt

1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 5, art.68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017 r.,

poz. 1778, z późn. zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie

I USK 312/26

2

stwierdził, że A.K., jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą

działalność u płatnika składek P.K., nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom:

emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i dobrowolnie ubezpieczeniu

chorobowemu od 1 listopada 2012 r. do 7 maja 2017 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 3 grudnia 2020 r. (sygn. akt VII U 3295/19), wydanym w sprawie A.K. i

P.K., z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Krakowie, o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia, zmienił zaskarżoną

decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż A.K. jako osoba współpracująca z osobą

prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składek P.K. podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnie

ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 1 listopada 2012 r. do 9 czerwca 2013 r.,

w pozostałym zakresie odwołanie oddalił zniósł wzajemnie koszty zastępstwa

procesowego między stronami.

Na skutek apelacji odwołujących, co do punktu drugiego zaskarżanego

wyroku, Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 9 stycznia 2025 r. (sygn. akt III AUa 138/21), oddalił apelację i zasądził

od A.K. i P.K. na rzecz organu rentowego kwoty po 120 zł, tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiedli odwołujący, zaskarżając w

całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ

na wynik sprawy, a to:

1. art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz 382 § 1 k.p.c.,

polegające na pominięciu przez Sąd Apelacyjny części materiału zebranego

w postępowaniu w pierwszej instancji, a to okoliczności, że fakty podniesione

przez skarżącą w odwołaniu od decyzji ZUS, w szczególności faktu

wykonywania przez skarżącą czynności jako osoba współpracująca, zeznań

skarżących oraz niewskazanie na jakich dowodach Sąd Apelacyjny wydał

swoje rozstrzygnięcie. Uchybienie to ma istotny wpływ na wynik

postępowania, gdyż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie dało się

I USK 312/26

3

odczytać, jaki stan faktyczny - jakie dowody - stanowiły podstawę i

rozstrzygnięcia, co uniemożliwia kontrolę kasacyjną - uniemożliwia

dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia;

2. art. 378 § 1 k.p.c. w zw. art. 3271 §1 pkt 1 k.p.c., polegające na

nierozpoznaniu zarzutów apelacji, tj. naruszenia art. 233 k.p.c. (punkty a do i

apelacji) i oparciu się jedynie na stwierdzeniu, że Sąd Okręgowy nie dopuścił

się ich naruszenia, podczas gdy sprzeczne z zasadami logiki i

doświadczenie wyprowadzanie wniosków doprowadziło do nieprawidłowo

ustalonego stanu faktycznego, a co za tym idzie oddalenia apelacji, a także

nierozpoznanie podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 473 k.p.c.,

co miało wpływ na rozpoznanie sprawy bowiem, to zasadniczo z zeznań

skarżących wynikała zasadnicza część materiału dowodowego;

3. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c., polegające na oparciu się przy

rozpoznawaniu apelacji na zeznaniach skarżących z postępowania

administracyjnego podczas, gdy dyspozycja art. 382 k.p.c. wskazuje jasno,

że Sąd II instancji powinien się oprzeć na dowodach zgromadzonych przed

Sądem I i II instancji, co miało wpływ na wynik postępowania, bowiem Sąd

Apelacyjny przyznał walor wiarygodności tylko tym zeznaniom skarżących,

pomijając ich obszerne zeznania złożone na etapie postępowania sądowego

przed Sądem I instancji;

4. naruszenie prawa materialnego, a to przepisów:

1. art. 8 ust. 11 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię przepisów i mylne uznanie,

że dla przyjęcia statusu osoby współpracującej jest stałe i zorganizowane

współdziałanie z płatnikiem składek, czego konsekwencją powinien być

rozwój firmy i wzrost przychodów, w sytuacji gdy dla uznania osoby za

współpracującą, zgodnie z art. 8 ust. 11 u.s.u.s. wymagane jest

pozostawanie z krewnymi lub powinowatymi we wspólnym gospodarstwie

domowym i współpracowania przy prowadzeniu tej działalności;

2. art. 8 ust. 11 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 11 ust. 2 u.s.u.s., przez ich

błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca nie współpracowała ze swoim

mężem przy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, gdyż

czynności wykonywane przez nią w ramach współpracy miały jedynie

I USK 312/26

4

charakter pomocniczy i okazjonalny, a przy tym brak im waloru

ekonomicznego, co doprowadziło do odmowy objęcia jej ubezpieczeniami

społecznymi, podczas gdy kryteria ciężaru gatunkowego wykonywanych

obowiązków, ich częstotliwości przemawiały za uznaniem skarżącej za

osobę współpracującą w spornym okresie;

3. art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 11, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 u.s.u.s. w związku

z art. 23 i 27 k.r.o., przez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca nie

podlega ubezpieczeniom społecznym w spornym okresie jako osoba

współpracująca przy prowadzeniu działalności jej męża, podczas gdy

czynności skarżącej miały istotny dla działalności gospodarczej męża ciężar

gatunkowy, nie były wtórne w stosunku do działań przedsiębiorcy a zatem

wypełniały dyspozycję powołanych przepisów.

W związku z podniesionymi zarzutami, skarżący wnieśli o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzającego go wyroku

Sądu Okręgowego w Krakowie w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego;

2. ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;

3. ewentualnie, w przypadku gdy Sąd Najwyższy uzna zarzut naruszenia

przepisów postępowania podniesiony w niniejszej skardze za

nieuzasadniony oraz jeżeli podstawa naruszenia prawa materialnego okaże

się oczywiście uzasadniona - uchylenie przez Sąd Najwyższy zaskarżonego

wyroku w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy w ten sposób, że Sąd

Najwyższy:

1. zmieni wyroku Sądu I instancji — Sądu Okręgowego w Krakowie i uzna, że

A.K., jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność

gospodarczą - płatnikiem składek – P.K. podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowym oraz dobrowolnie

ubezpieczeniu chorobowemu od 1 listopada 2012 r. do 7 maja 2017 r.;

2. zasądzi od organu rentowego na rzecz odwołujących koszty postępowania

apelacyjnego, w tym koszty zastępstwa procesowego wg norm prawem

przepisanych;

I USK 312/26

5

3. zasądzi od organu rentowego na rzecz odwołujących koszty postępowania

kasacyjnego, w tym koszty zastępstwa procesowego wg norm prawem

przepisanych;

4. zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżących kosztów procesu, w

tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych,

wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia

pieniężnego.

Skarżący wnieśli także o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - w związku z okolicznością, że zachodzi oczywista

zasadność skargi kasacyjnej w zakresie podniesionego zarzutu naruszenia

przepisów prawa materialnego. Zdaniem skarżących Sąd Apelacyjny naruszył

zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego, przy

czym oczywistość naruszenia przepisu prawa materialnego, uwidacznia się w

dokonaniu przez Sąd Apelacyjny całkowicie błędnej wykładni art. 8 ust. 11 u.s.u.s.

oraz art. 8 ust. 11 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 11 ust. 2 u.s.u.s., które w

konsekwencji doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego wyroku, w tym

także naruszenie przepisów postępowania art. 378 § 1 k.p.c. w zw. art. 3271 § 1 pkt

1 k.p.c. W ocenie skarżących naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 8 ust. 11

u.s.u.s., poprzez ich błędną wykładnię, ma znaczący, negatywny wpływ na wynik

niniejszej sprawy. Poczynienie przez Sąd Apelacyjny błędnej wykładni przepisów,

doprowadziło do wydania wyroku oddalającego odwołanie od decyzji. Gdyby jednak

Sąd Apelacyjny dokonał prawidłowej wykładni ww. przepisów, wówczas z

pewnością apelacje skarżących zostałyby uwzględnione.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o

wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku jej przyjęcia do rozpoznania

i w każdym przypadku zasądzenie od skarżących na rzecz organu rentowego

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 312/26

6

Skarga kasacyjna powoda nie mogła zostać przyjęta do merytorycznego

rozpoznania.

Skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie przedsądu) w zakresie

spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.,

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek

wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że

skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych

orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek,

wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie

uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym

w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w

której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji,

czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do

rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew

obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest

przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy

też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca powołała się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej słusznie

wskazując, że w takim przypadku należy zawrzeć wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi. Pomimo jednak słusznych

uwag teoretycznych strona skarżąca nie wykazała, że w rozpoznawanej sprawie

rzeczywiście mamy do czynienia z oczywistą zasadnością wywiedzionej skargi

kasacyjnej – w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie

I USK 312/26

7

się do oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga bowiem nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie

prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego

lub procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto,

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak

nie wykazała – nie wykazała bowiem naruszenia przez Sąd odwoławczy (a tym

bardziej naruszenia kwalifikowanego) wskazywanych przepisów prawa.

Zwrócić także należy uwagę, że argumenty przywoływane przez stronę

skarżącą w znacznej części stanowią polemikę z ustaleniami poczynionymi w

sprawie przez Sąd II instancji. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art.

39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to

wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także

badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny.

Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający

naruszenia przepisów prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami

faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3

k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej

I USK 312/26

8

instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako

instrument pozwalający na kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w

granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w

uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Przeciwnie, dopuszczalne jest

zbiorcze wyrażenie oceny zgłoszonych zarzutów, tyle że przedstawienie wyników

dokonanej przez sąd oceny podstaw i wniosków złożonego środka zaskarżenia

powinno wskazywać na to, że zostały one przez ten sąd w całości rozważone przed

wydaniem orzeczenia – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd II

instancji podkreślił, że w rozpatrywanym przypadku, wymóg pozostawania przez

odwołujących się we wspólnym gospodarstwie domowym nie był negowany, zaś

spór koncentrował się na przesłance związanej ze współpracą przy prowadzeniu

działalności gospodarczej. Dokonując ustaleń w tej kwestii Sąd Okręgowy oparł się

na dowodach z dokumentów oraz zeznaniach odwołujących się w części, w jakiej

znalazły potwierdzenie w zeznaniach świadków (zob. m. in. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 czerwca 2025 r., I CSK 893/24, Legalis nr 3228813 czy

postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2025 r., II PSK 76/24, Legalis nr

3201525).

Zdaniem Sądu II instancji - w świetle pisemnych motywów zaskarżonego

wyroku - brak jest uzasadnionych powodów, aby podważyć istnienie logicznego

związku pomiędzy treścią przeprowadzonych dowodów, a ustalonymi na ich

podstawie w drodze wnioskowania faktami, stanowiącymi podstawę

rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy nie tylko wskazał konkretne środki dowodowe, które

legły u podstaw poczynionych ustaleń faktycznych, ale także wyjaśnił, w jakim

zakresie obdarzono je przymiotem wiarygodności i jakie przesłanki zadecydowały o

odmowie przyznania tego waloru części zeznań odwołujących. W nawiązaniu do

mocy dowodowej i wiarygodności zeznań odwołujących się warto zauważyć brak

korelacji pomiędzy treścią depozycji stron pochodzących z procesu sądowego oraz

postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ rentowy.

I USK 312/26

9

Także naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania

uzasadnienia orzeczenia (aktualnie uregulowanych w art. 3271 k.p.c. oraz art. 387 §

21 k.p.c.) jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną,

co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu

zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli. Taka sytuacja w rozpoznawanej

sprawie jednak również nie miała miejsca. Wbrew ocenie skarżących analiza

uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wskazuje na istnienie uchybień

konstrukcyjnych, które uniemożliwiają jednoznaczne określenie podstawy

faktycznej sprawy i stanowiska prawnego przyjętego w sprawie przez Sąd

Apelacyjny (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2025 r.,

I CSK 3994/24, Legalis nr 3239459).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 108 § 1, art. 98 § 1, 11 k.p.c. w związku z

art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 i w związku z § 9 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 215).

DS.

[SOP]