Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS w sporze o umowy w T. S.A.

Decyzją z 19 lutego 2019 r. (nr […]), wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt

1 i 3, w zw. z art. 8 ust. 1, art. 38 ust. 1 i art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 6 ust. 1

pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1, art. 36 ust. 1, 2, 4 i 11 ustawy z dnia

12 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz.

I USK 320/26

2

1778) w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c., Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w

Warszawie stwierdził, że ubezpieczona M.G., w okresach wskazanych w

zaskarżonej decyzji, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek T. S.A.

Jednocześnie organ rentowy ustalił dla tej ubezpieczonej podstawy wymiaru

składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe,

wypadkowe i zdrowotne. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że na

podstawie dokumentów zgromadzonych w czasie kontroli, w szczególności umów

cywilnoprawnych, wydruków z kartami wynagrodzeń, zestawień wypłat z umów

cywilnoprawnych, faktur, nośnika pamięci USB z zestawieniem wypłat z umów

cywilnoprawnych, umów o współpracy, dowodów w postaci zeznań

ubezpieczonych, uwzględniając specyfikację powierzonych obowiązków, sposób

wykonywania pracy oraz cechy w łączącym stosunku prawnym, inspektorzy kontroli

stwierdzili, że zawierane umowy noszą cechy umów o pracę, a nie umów

cywilnoprawnych.

Decyzją z 19 lutego 2019 r. (nr […]), wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt

1 i 3, w zw. z art. 8 ust. 1, art. 38 ust. 1 i art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 6 ust. 1

pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1, art. 36 ust. 1, 2, 4 i 11 ustawy z dnia

12 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz.

1778) w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c., Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w

Warszawie stwierdził, że ubezpieczony P.P., w okresach wskazanych w

zaskarżonej decyzji, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu,

rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek T. S.A.

Jednocześnie, organ rentowy ustalił dla tego ubezpieczonego podstawy wymiaru

składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe,

wypadkowe i zdrowotne.

Sąd Okręgowy w Warszawie XIV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

wyrokiem z 24 listopada 2021 r. (sygn. akt XIV U 673/19), wydanym w sprawie T.

S.A. w W., z odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w

Warszawie w połączonych sprawach, z udziałem M.G. i P.P., o podleganie

ubezpieczeniom społecznym i podstawę wymiaru składek, zmienił zaskarżoną

decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż M.G. nie podlega obowiązkowo

I USK 320/26

3

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w

okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji, jako pracownik u płatnika składek T.

S.A. w W. (pkt 1 wyroku), zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż

P.P. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym,

chorobowemu i wypadkowemu w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji, jako

pracownik u płatnika składek T. S.A. w W. (pkt 2 wyroku) i zasądził od Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie na rzecz T. S.A. w W. kwotę

360 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3 wyroku).

Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Warszawie III

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 20 listopada 2024 r. (sygn.

akt III AUa 1198/22), oddalił apelację i zasądził od organu rentowego na rzecz

odwołującej kwotę 480 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu apelacyjnym, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu

tego świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,

którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wywiódł organ rentowy,

zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie, zarzucając:

1. naruszenia prawa procesowego, tj.:

1. art. 3271 § 1 k.p.c., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu czym różniła się

praca ubezpieczonych od pracy osób zatrudnionych na podstawie umowy o

pracę w zakresie sposobu jej wykonywania;

2. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przyjęcie że ubezpieczeni pracowali na

podstawie umowy o dzieło w sytuacji, gdy inni pracownicy wykonywali te

same czynności na podstawie umowy o pracę, dokonując w ten sposób

nieuprawnionego podziału zatrudnionych przez T. S.A. (dalej „T. S.A.”) osób,

na pracowników i współpracowników;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 627 k.c., przez błędną wykładnię polegającą na zastosowaniu

powyższego przepisu mimo tego, że zawarte umowy nie miały charakteru

umowy o dzieło;

I USK 320/26

4

2. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej w zw. z art. art. 22 § 1 k.p. i art. 22 § 12

k.p., przez błędną wykładnię polegającą na jego niezastosowaniu mimo

tego, że ubezpieczony pracując na rzecz T. S.A. faktycznie wykonywał te

same czynności, na tych samych zasadach jak pracownicy zatrudnieni na

podstawie umowy o pracę.

Mając na uwadze powyższe organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, a w sytuacji uznania przez Sąd Najwyższy, że podstawa naruszenia

prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona - uchylenie wyroku w zaskarżonej

części i orzeczenie, co do istoty sprawy, poprzez oddalenie odwołań odwołującej

spółki i zasądzenie od odwołującej spółki na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wskazując na powyższe podstawy organ rentowy wniósł o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt

1 k.p.c. z uwagi na fakt, iż skarga jest oczywiście uzasadniona.

Zdaniem skarżącego organu rentowego ubezpieczeni tak samo jak

pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, wykonywali pracę w zespole,

bez którego nie byliby w stanie wykonać swojej pracy, korzystali ze sprzętu T. S.A.,

wykonywali pracę pod nadzorem, nieprzerwanie, w miejscu i czasie wskazanym

przez T. S.A., efekt ich pracy musiał odpowiadać standardom technicznym,

jakościowym określonym przez T. S.A. Skarżący w uzasadnieniu wniosku wskazał

też, że pracodawca nie może w sposób dowolny kształtować więzi/stosunku

ubezpieczeniowego. O jego charakterze decyduje w pierwszej kolejności sposób

wykonywania umowy. W przedmiotowej sprawie nie sposób uznać, iż zachodzą

jakiekolwiek wątpliwości jaki był charakter pracy wykonywanej przez

ubezpieczonych. W ocenie organu rentowego powyższe okoliczności wyraźnie

wskazują na fakt, że ubezpieczeni wykonywali swoją prace na rzecz T. S.A. na

podstawie umowy o pracę, a nie umowy o dzieło.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną odwołująca spółka wniosła

o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania, oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku przyjęcia jej do

I USK 320/26

5

rozpoznania oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz płatnika składek

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przewidzianych prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do

dalszego przyjęcia i jej merytorycznego rozpoznania.

Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie

przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z

art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

I USK 320/26

6

Formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona

skarżąca wskazała, że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołano więc

przesłankę przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (błędnie przy tym wskazując na

pkt 1 art. 3989 § 1 k.p.c.). Z uzasadnienia wniosku nie wynika jednak, że w

niniejszej sprawie mamy rzeczywiście do czynienia z powyższą przesłanką

przedsądu – poza polemiką ze stanowiskiem Sądu II instancji skarżący organ

rentowy nie wykazał kwalifikowanego naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa.

Należy przypomnieć, że z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego

wynika, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość”

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie

prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego

lub procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75;

z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto,

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza

konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada

2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak

nie wykazała.

Podkreślenia wymaga także, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813

§ 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania

faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to

wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także

I USK 320/26

7

badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny.

Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający

naruszenia przepisów prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami

faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3

k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej

instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako

instrument pozwalający na kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.

Z tego powodu zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie

prawnym, nie może stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej. Przepis art. 3983 § 3

k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których

naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów,

nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną,

nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie

ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty

naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą być więc w ogóle podstawą skargi

kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie uprawnia również do kwestionowania

kompletności ustaleń faktycznych, niezbędnych dla prawidłowej subsumcji

przepisów prawa materialnego. Zarzut naruszenia tego przepisu nie może również

uzasadniać tezy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, skoro nawet w razie

przyjęcia jej do rozpoznania Sąd Najwyższy nie mógłby rozważać zasadności

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z

17 lipca 2025 r., I CSK 2569/24, Legalis nr 3245232; postanowienie Sądu

Najwyższego z 5 grudnia 2024 r., III USK 368/23, Legalis nr 3168652).

Także zarzut naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania

uzasadnienia orzeczenia, tj. art. 3271 k.p.c., jedynie wyjątkowo może stanowić

usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia

wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się

kontroli (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 czerwca 2025 r., I CSK

3994/24, Legalis nr 3239459). Z taką sytuacją jednak nie mamy do czynienia w

niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

ustosunkował się precyzyjnie do wszystkich zarzutów apelacyjnych. Zdaniem Sądu

I USK 320/26

8

Apelacyjnego - z czym należy się zgodzić - Sąd Okręgowy wydał w niniejszej

sprawie prawidłowe rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w okolicznościach

faktycznych sprawy oraz w obowiązujących przepisach prawa. W niniejszej sprawie

- biorąc pod uwagę ustalenia faktyczne - należało uznać, że nie zostało wykazane,

że sporne stosunki prawne wiążące ubezpieczonych z odwołująca spółką, były

faktycznie wykonywane w reżimie stosunków pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. -

ze względu na brak w tych przypadkach koniecznego elementu podporządkowania

pracowniczego. Ustalenia te, jak to już zostało wskazane wyżej, wiążą Sąd

Najwyższy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 §

2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach

postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w związku z

art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9

ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 118).

DS.

[SOP]