Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi prezesa fundacji w sporze o składki ZUS

Decyzją z 27 kwietnia 2021 r. (nr […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Kielcach stwierdził, że J.K., jako prezes zarządu fundacji „F.”, odpowiada

całym swoim majątkiem za należności z tytułu nieopłacania składek za

zatrudnionych pracowników na:

1. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, składki za okres: od listopada 2018 r.

do kwietnia 2019 r., od listopada 2019 r. do grudnia 2020 r. w łącznej kwocie

390.907,93 zł, w tym: należność główna – 341.379,93 zł, koszty egzekucyjne

I USK 357/26

2

– 5.123 zł oraz odsetki za zwłokę liczone na dzień 22 kwietnia 2021 r. –

44.405 zł;

2. Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, składki za okres: od listopada 2018 r.

do kwietnia 2019 r., od października 2019 r. do grudnia 2020 r. w łącznej

kwocie 143.767,60 zł, w tym: należność główna – 124.113,11 zł, koszty

egzekucyjne – 3.002,49 zł oraz odsetki za zwłokę liczone na dzień

22 kwietnia 2021 r. – 16.652 zł;

3. Fundusz P., Fundusz S. i Fundusz G., składki za okres: od listopada 2018 r.

do kwietnia 2019 r., od października 2019 r. do sierpnia 2020 r. w łącznej

kwocie 30.765,08 zł, w tym: należność główna – 26.452,13 zł, koszty

egzekucyjne - 743,95 zł oraz odsetki za zwłokę liczone na dzień 22 kwietnia

2021 r. – 3.569 zł.

Decyzją z 14 maja 2021 r. (nr […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Kielcach odmówił wznowienia postępowania w sprawie wydania decyzji z

27 kwietnia 2021 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 23 marca 2023 r. (sygn. akt V U 1258/21), wydanym w sprawie J.K., z

odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach, o

odpowiedzialność za należności z tytułu składek i wznowienie postępowania,

oddalił odwołania i zasądził od J.K. na rzecz organu rentowego kwotę 10.800 zł,

tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

Na skutek apelacji odwołującego, Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 7 stycznia 2025 r. (sygn. akt III AUa

603/23), oddalił apelację i zasądził od J.K. na rzecz organu rentowego kwotę 8.100

zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie do Sądu

Najwyższego wywiódł odwołujący, zaskarżając w całości ww. judykat, zarzucając

naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało wpływ na wynik

sprawy, a dotyczy naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 366 k.p.c. w związku z

art. 13 ust. 1 oraz art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego i art. 116 § 1 pkt 1a ustawy

ordynacja podatkowa oraz art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

I USK 357/26

3

społecznych przez uznanie, że przesłanki stanowiące podstawę oddalenia wniosku

o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe

prawomocnym orzeczeniem sądu i ustalenie w postępowaniu o ogłoszenie

upadłości, że wniosek został złożony w terminie wynikającym z art. 21 ust. 1 prawa

upadłościowego - w niezmienionym stanie faktycznym - nie wiążą Sądu przy

ustalaniu odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 pkt 1a

ordynacji podatkowej, w sytuacji, gdy przed złożeniem wniosku o ogłoszenie

upadłości podmiot był stroną układu ratalnego zawartego z Zakładem Ubezpieczeń

Społecznych na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, realizowanego włącznie do miesiąca, w którym został złożony

wniosek o ogłoszenie upadłości, a sąd orzekający w sprawie upadłościowej uznał

wniosek o ogłoszenie upadłości za złożony w terminie i uznanie przez Sąd

orzekający za datę, kiedy winien zostać złożony wniosek o ogłoszenie upadłości z

powodu niewypłacalności datę znacznie wcześniejszą - poprzedzającą datę

złożenia wniosku o zawarcie układu ratalnego z ZUS, bez uwzględnienia, że układ

ten został zawarty i był realizowany, a w konsekwencji uznanie przez Sąd

Apelacyjny, że złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości było spóźnione, pomimo

ustalenia przez sąd upadłościowy, że niewypłacalność powstała w miesiącu, w

którym wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony.

Na podstawie stawianego zarzutu, skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do dalszego

procedowania i pozostawienie temu Sądowi orzeczenia o kosztach.

Skarżący wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

podstawie na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania skarżący wskazał, że problem zakresu związania sądu orzeczeniem

innego sądu jest znany w orzecznictwie i w doktrynie. Skarżący zaznaczył, że

dostrzec można kilka wariantów zakresu związania wyrokiem w rozumieniu art. 365

§ 1 k.p.c., które pojawiają się w orzecznictwie, a procedowanie według każdego z

tych wariantów wiąże się z różnymi dla stron konsekwencjami. Dlatego też zasadne

jest zatem w ocenie skarżącego ustalenie jednolitych reguł stosowania i wykładni

art. 365 § 1 k.p.c., poprzez przesądzenie, czy w niezmienionym stanie faktycznym

I USK 357/26

4

ustalenia stanowiące podstawę wydania orzeczenia przez sąd w jednej sprawie,

mogą prowadzić do odmiennych wniosków w innej sprawie, a w konsekwencji

orzeczeń o odmiennych dla stron skutkach prawnych.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o

wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako bezzasadnej (w przypadku

przyjęcia jej do rozpoznania) i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu

rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych, stosownie do wartości przedmiotu

zaskarżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie sformułowana została w

sposób, który uniemożliwia jej przyjęcie do dalszego, merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna podlega badaniu

(na etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,

ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.

Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w

konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i

procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem

wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej

I USK 357/26

5

sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w

warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga

kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd

Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a

jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w

zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.

Podkreślenia wymaga także, że ustawodawca konstruując wymagania skargi

kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c.

nie wystarczy więc odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo

choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy, w

ramach przedsądu, bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające

przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana,

aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga

kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia realizującym przede

wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na

wykazaniu, że takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca

I USK 357/26

6

2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr

404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).

Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazała, że w niniejszej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne - odwołała

się więc do przesłanki przedsądu wskazanej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Nie uzasadniła jednak w sposób wystarczający swojego stanowiska w tym

zakresie. Tym bardziej, że w uzasadnieniu wniosku wskazującego na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, winno zostać

sformułowane zagadnienie prawne oraz powinny zostać przedstawione argumenty

prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie

obowiązek wywiedzenia i uzasadnienia występującego w sprawie problemu

prawnego w sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 marca 2012 r., II PK 296/11, LEX nr

1214580; 11 czerwca 2013 r., II UK 71/13, LEX nr 1331300; 16 maja 2018 r., III UK

151/17, LEX nr 2553867; 12 maja 2021 r., I USK 163/21, LEX nr 3252537).

Oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym

wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności

mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd

ustaleń (wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS

1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP

33/01, LEX nr 52571, z 5 lipca 2023 r., I CSK 6182/22, LEX nr 3578533), 2) być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. A. Góra-Błaszczykowska,

Środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367-42412 k.p.c.,

Warszawa 2014, komentarz do art. 3989 wraz z przytoczonym orzecznictwem;

postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr

57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r.,

III CZP 119/08, LEX nr 478179, z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, LEX nr

3582702), 3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć

I USK 357/26

7

zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości.

Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie

występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub funkcje

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub gdy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468, z 7 lutego

2019 r., I UK 29/18, LEX nr 2617355 i z 27 kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr

3252281). Tego w niniejszym przypadku zabrakło. Zwłaszcza, że Sąd Najwyższy

zajmował się już wielokrotnie problemem zasygnalizowanym przez stronę skarżącą

– co podkreśla sama strona skarżąca w uzasadnieniu swojego wniosku,

przywołując szereg orzeczeń w tej kwestii. Nie wykazano przy tym, aby zaistniała

konieczność zmiany dotychczas prezentowanego stanowiska. Wynikające z

art. 365 k.p.c. związanie wyrokiem sądu cywilnego zobowiązuje do respektowania

zarówno ustaleń faktycznych stanowiących bezpośrednio podstawę

rozstrzygnięcia, jak i podstawy prawnej. Dotyczy to jednak tylko tych ustaleń

faktycznych, które w związku z podstawą sporu stanowiły przedmiot

rozstrzygnięcia. Należy pamiętać, że omawiane związanie ograniczone jest do

sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Z tego względu dominuje

stanowisko, że sąd nie jest związany ustaleniami i oceną dowodów dokonanymi w

innej sprawie. Zwraca się przy tym uwagę, że - czyniąc samodzielne ustalenia - sąd

nie może ignorować stanowiska zajętego w innej sprawie, w której stan faktyczny

był konstruowany na podstawie tego samego zdarzenia, lecz biorąc je pod uwagę,

obowiązany jest dokonać własnych, wszechstronnych ustaleń i samodzielnych

ocen, które w rezultacie mogą doprowadzić do odmiennych konkluzji (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z 18 września 2025 r., III USKP 59/25, Legalis nr 3265427). Nie

może więc być mowy o spełnieniu się w tym przypadku przesłanki przedsądu z

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Wskazać także należy, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2

k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów

I USK 357/26

8

lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko

przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd

drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu

widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów

prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu

drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine

niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a

skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na

kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 §

2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach

sądowych orzekł zgodnie z art. 102 k.p.c.

DS.

[SOP]