Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS w sporze o zwrot zasiłków od ubezpieczonej

Sąd Rejonowy w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2024 r., VII U 26/22,

zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi z dnia 23

listopada 2021 r. w ten sposób, iż stwierdził, że ubezpieczona M.P. nie jest

zobowiązana do zwrotu kwoty zasiłku chorobowego i macierzyńskiego oraz odsetek

od nich w kwocie 120.315,62 zł (pkt 1.); w pozostałym zakresie oddalił odwołanie (pkt

2.); zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kwotę 100 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3.).

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2024 r. XIII Ua 17/24 Sąd Okręgowy w

Warszawie oddalił apelację organu rentowego (pkt I.) oraz zasądził od Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi na rzecz ubezpieczonej kwotę 120 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz

I USK 408/26

2

z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do

dnia zapłaty (pkt II.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił

naruszenie: 1. art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; 2.

art. 4779 § 1 k.p.c. i art. 47714 § 2 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił jej

oczywistą zasadnością.

W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący wskazał, że istotne jest

rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy w jakich przypadkach uzyskania przez osobę

ubezpieczoną świadczenia z tytułu ubezpieczenia chorobowego w związku z

podpisanym aneksem do umowy o pracę, nieważnym ze względu na jego

sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, można mówić o nienależnie

pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej.

Czy takie elementy jak: - ustalenie wynagrodzenia wielokrotnie wyższego niż

uzyskiwane przez inne zatrudnione osoby, - zadłużenie pracodawcy z tytułu składek,

- brak dowodów na wypłatę wynagrodzenia w zawyżonej wysokości, - wpływ aneksu

na wysokość uzyskanych świadczeń zasiłkowych, może przemawiać za uznaniem,

że spełniona została przesłanka innych przypadków świadomego wprowadzania w

błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia ?

Dodatkowo skarżący podniósł, że wskazane jest udzielenie przez Sąd

Najwyższy wskazówek, które wyznaczą ramy działań ubezpieczonych zawierających

aneks do umowy o pracy wykazujący znacznie wyższe wynagrodzenie niż ustalone

przez organ rentowy, które pozwolą na przyjęcie, że doszło do współdziałania

ubezpieczonego z innymi podmiotami we wprowadzeniu w błąd organu rentowego.

Mając na uwadze powyższe organ rentowy wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie Sądowi Okręgowemu w Warszawie sprawy do ponownego

rozpatrzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 408/26

3

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej celem merytorycznego

rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a

jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i

procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w

takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej

wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca

2022 r., II USK 549/21, LEX nr 3453130; z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16,

LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1

grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ale skarżący nie zdołał wykazać jej występowania.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że jeżeli strona skarżąca powołuje się na

oczywistą zasadność skargi, to powinna zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta

oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., V CSK 263/09, LEX nr 1431073 czy z dnia 3

lipca 2008 r., IV CZ 43/08, LEX nr 794013). Wobec tego odwołanie się do przesłanki

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

I USK 408/26

4

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi, czego w przedmiotowym wniosku zdecydowanie zabrakło.

Skarżący musi też wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się

"oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście

skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do

oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w

wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 Nr 4, poz. 75; z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV

CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie tylko nie wskazuje w jaki sposób Sąd drugiej instancji naruszył

wskazany przez niego przepis w sposób kwalifikowany, ale też podnosi szereg

zagadnień, które powinny podlegać ocenie przez Sąd Najwyższy. Taki zabieg nie

może odnieść skutku. Łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z

występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego lub potrzebą wykładni

przepisów jest wykluczone. Jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi

(zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza przyjęcie,

że skarga jest oczywiście uzasadniona. Nie jest bowiem możliwa sytuacja, w której

wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna

wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.

Przy czym należy podkreślić, że sposób ujęcia kwestii wskazywanych we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie odpowiada również

konstrukcji zagadnienia prawnego. Istotne zagadnienie prawne musi zostać ujęte w

I USK 408/26

5

postaci precyzyjnego pytania, osadzonego w konkretnym przepisie prawa,

zawierającego możliwe alternatywne odpowiedzi oraz wskazującego na rzeczywiste

wątpliwości interpretacyjne. Skarżący nie spełnił żadnego z tych wymogów. Nie

przedstawił również żadnej argumentacji prawnej, która wykazywałaby istotność

wskazanych kwestii, ich nowość, abstrakcyjny charakter lub istnienie rozbieżności w

orzecznictwie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy w oparciu o art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

[it]

[SOP]