Sąd Najwyższy nie przyjął skargi ubezpieczonej, zapłaci ZUS 2700 zł kosztów

Po rozpoznaniu odwołania ubezpieczonej od decyzji z dnia 3 października

2019 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Olsztynie odmawiającej M.S.

prawa do zasiłku macierzyńskiego za wskazane okresy oraz zobowiązującej do

zwrotu nienależnie pobranego zasiłku macierzyńskiego wraz z odsetkami, Sąd

Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 31 lipca 2024r., IV U 700/19 umorzył

postępowanie w zakresie prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 3

października 2015 r. września 2016 r. i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku

I USK 438/26

2

macierzyńskiego za ok 3 października 2015 r. do 30 września 2016 r. (pkt I), a w

pozostałym zakresie odwołanie oddalił (pkt II.).

Wyrokiem z dnia 6 marca 2025 r., IV Ua 42/24 Sąd Okręgowy w Olsztynie

oddalił apelację wnioskodawczyni oraz zasądził od niej na rzecz organu rentowego

kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za instancję

odwoławczą z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się

rozstrzygnięcia w tym przedmiocie do dnia zapłaty.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczona zarzuciła

naruszenie: 1. art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c.; 2. art. 6 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego

w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 501; dalej: ustawa

zasiłkowa) w zw. z art. 66 ust. 2 i 3 ustawy zasiłkowej i art. 84 ust. 1 i 2 (tekst jedn.:

Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej: ustawa systemowa); 3. art. 66 ust. 2 ustawy

zasiłkowej i art. 84 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy systemowej; 4. art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy

systemowej; 5. art. 84 ust. 2 pkt. 2 ustawy systemowej; 5. art. 66 ust. 2 ustawy

zasiłkowej.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca uzasadniła

oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej.

Ubezpieczona podniosła, że w niniejszej sprawie nie doszło do zaistnienia

okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia lub obowiązek zwrotu

nienależnie pobranych świadczeń. Warunkiem uznania, że skarżącej nie przysługuje

świadczenie na podstawie art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej jest brak prawa do

tego świadczenia (uzyskanie świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub

dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd

instytucji ubezpieczeniowej) oraz świadomość tego (zła wiara) świadczeniobiorcy

wynikająca z jego zachowania. Ustalenie braku prawa do świadczenia i świadomości

tego u świadczeniobiorcy, a także ustalenie braku złej woli w ubieganiu się o

świadczenia u świadczeniobiorcy świadczą o tym, że nie powstają nienależnie

pobrane świadczenia. Skarżąca pozostawała tymczasem w usprawiedliwionym

przekonaniu takim, że podlega ubezpieczeniom społecznym, to przekonanie zaś było

również potwierdzone faktem, iż na początku działalności, pod koniec 2015 r., organ

rentowy weryfikował działalność gospodarczą skarżącej i jej nie zakwestionował.

I USK 438/26

3

Ponadto, w ocenie skarżącej, Sąd drugiej instancji bezzasadnie przyjął

związanie ustaleniami faktycznymi i prawnymi dokonanymi w sprawie o ustalenie

tytułu do ubezpieczeń społecznych. Sąd ten powinien dokonać własnych ustaleń

faktycznych i prawnych zachowań skarżącej, a nie bezrefleksyjnie przyjmować, że

zachowania te jedynie pozorowały prowadzenie działalności gospodarczej i, w tym

kształcie, świadczą bezspornie o złej woli oraz podawaniu świadomie

nieprawdziwych informacji w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem apelacji oraz

zasądzenie kosztów postępowania od organu rentowego na rzecz skarżącej,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w innym

składzie oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym o kosztach

zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz o wstrzymanie

wykonania wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 6 marca 2025 r. do czasu

ukończenia postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

oddalenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 39814 k.p.c. - w przypadku przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania; zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego od

odwołującego na rzecz organu rentowego w związku ze sporządzeniem i

wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz ewentualnymi innymi

czynnościami procesowymi według norm przepisanych wraz z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Istotnym

elementem skargi kasacyjnej (art. 3984 § 2 k.p.c.) jest wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Spełnienie tego warunku prowadzi do

uruchomienia procedury tzw. "przedsądu", w czasie którego badaniu podlegają

I USK 438/26

4

wyłącznie enumeratywnie wymienione przesłanki z art. 3989 § 1 k.p.c. Wystąpienie

choćby jednej z nich prowadzi do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Skarżąca wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania lokuje w treści art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c., czyli opiera się na konkluzji, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

Przystępując do oceny zawartego wniosku, nie sposób pominąć, że o ile dla

uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej podstawa jest usprawiedliwiona, to

dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Dane naruszenie

powinno być oczywiste, widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej

wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003

r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 14 maja 2015 r., II CSK 611/14, LEX nr

3525233). Dla uznania, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona nie jest

zatem wystarczające twierdzenie skarżącego, że tak jest, ani zarzucenie naruszenia

przepisów postępowania i prawa materialnego w taki sam sposób, jak wykazano w

podstawach skargi. Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika bowiem konieczność nie tylko

powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale

również wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że

skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się "oczywistość"

zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest

uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne "na pierwszy

rzut oka" i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za błędny

i jego wzruszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2016 r.,

II UK 2928/15, LEX nr 2026233).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

przedstawiono jakiejkolwiek argumentacji, która mogłaby uzasadniać stwierdzenie,

że Sąd drugiej instancji dopuścił się oczywistego i rażącego naruszenia prawa, które

doprowadziło do wydania oczywiście niesłusznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się do polemiki z

oceną stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i przedstawienia przez organ

rentowy, wybiórczej oceny elementów stanu faktycznego, dotyczącej świadomości

ubezpieczonej w kwestii pobierania nienależnego świadczenia.

I USK 438/26

5

Należy podkreślić, że sądy obu instancji przedstawiły argumentację leżącą u

podstaw przyjętego rozstrzygnięcia i dokonały kompleksowej oceny dowodów

zebranych w sprawie, zaś skarżąca nie przedstawiła argumentów prawnych, które

mogłyby wykazać, że Sąd drugiej instancji dopuścił się kwalifikowanego naruszenia

prawa. Strona skarżąca stara się podważyć ocenę stanu faktycznego niniejszej

sprawy pod pozorem zarzutów naruszenia prawa materialnego, co na tym etapie

postępowania jest niedopuszczalne. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c.,

jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w

jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie

przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi

kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej

instancji, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego

zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego

sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18, LEX nr 2645127).

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy w oparciu o art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 11 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391

§ 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

[it]

[SOP]