Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ZUS na wyrok w sprawie emerytury J.H.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z 21 października 2024 r., VI U

1424/24 oddalił odwołanie J.H. od decyzji z dnia 30 lipca 2024 r odmawiającej

ponownego ustalenia wysokości emerytury.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2025 r., III AUa 1320/24 Sąd Apelacyjny w

Gdańsku zmienił częściowo zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i

zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy do ponownego

ustalenia wysokości emerytury J.H., przyznanej decyzją z dnia 12 grudnia 2018 r., z

pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1631) począwszy

od 1 lipca 2024 r. (pkt 1.); oddalił apelację w pozostałym zakresie 9pkt 2.); nie

I USK 488/26

2

stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności

niezbędnej do wydania decyzji 9pkt 3.).

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną,

zarzucając naruszenie: 1. art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz.

1631) w zw. z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2. art. 100 ust. 1

w związku z art. 116 ust. 1, art. 129 ust. 1 i art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ponieważ Sąd Apelacyjny

nie dostrzegł, że przywołany przez niego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6

marca 2019 r., P 20/16, ma charakter zakresowy i dotyczył tylko kobiet urodzonych

w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na

podstawie art. 46 ustawy emerytalnej. Wobec tego nie doszło do naruszenia zasady

równości wobec prawa w stosunku do ubezpieczonego. Ponadto Sąd Apelacyjny nie

dostrzegł także różnicy między prawem do emerytury a prawem do jej wysokości.

Stąd brak przepisów intertemporalnych w odniesieniu do normy z art. 25 ust. 1b

ustawy emerytalnej nakazuje jej stosowanie do ubezpieczonego, który wniosek o

emeryturę w wieku powszechnym złożył w 2018 r. Pominięcie przez Sąd Apelacyjny

art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej doprowadziło bezsprzecznie do wydania

wadliwego rozstrzygnięcia, co jest widoczne na pierwszy rzut oka, bez konieczności

przeprowadzania bardzie szczegółowej analizy.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w punkcie I. i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest oddalenie apelacji w

całości, a przy braku podstaw do zastosowania art. 39816 k.p.c., o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w

Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od J.H. na rzecz organu

rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w

postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I USK 488/26

3

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września

2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,

LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost

do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc

w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa

I USK 488/26

4

materialnego lub procesowego polegającą na jej oczywistości, widocznej prima facie,

przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11,

LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto

przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której

zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne

przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak

i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z

którymi wyrok Sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr

1675171).

Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować

argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu

przyjmuje się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i

opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem "rażącego",

"ewidentnego", "kwalifikowanego" lub "oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w

czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20

sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK

98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi do rozpoznania nie jest wystarczające

samo kwalifikowane naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu.

Przytoczone przez skarżącego we wniosku okoliczności powinny zatem

jednoznacznie wskazywać na to, że w zasadniczym postępowaniu skarga kasacyjna

zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła.

Wobec powyższego wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia

warunków właściwych dla przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W uzasadnieniu tego wniosku skarżący zarzuca Sądowi Apelacyjnemu

niezastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który wszedł w życie z dniem 1

stycznia 2013 r. na podstawie ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych

I USK 488/26

5

ustaw i błędne odwołanie się do zakresowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, co - zdaniem skarżącego - ma świadczyć o wydaniu

oczywiście wadliwego orzeczenia.

Skarżący pomija jednak, że Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu w trybie

art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie

postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), na

posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2024 r., skargi konstytucyjnej T.K. o

zbadanie zgodności: art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.)

w zakresie, w jakim „dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do

emerytury na podstawie art. 32 ustawy”, z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji,

orzekł, że: ,,Art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w

jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa

w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z

art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok TK z dnia 24 czerwca 2024 r. w

sprawie, sygn.. akt SK 140/20).”

Stosownie do art. 190 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu

ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt

nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej

Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z

dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty

mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć

osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny -

dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi

nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin

utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady

Ministrów.

W niniejszej sprawie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało

ogłoszone przez władzę wykonawczą.

I USK 488/26

6

Sąd Najwyższy podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2024 r., w sprawie, I SA/Wr 653/24 wskazujące, że

zgodnie z przepisem art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), przymioty powszechnej

mocy obowiązującej i ostateczności przysługują orzeczeniom Trybunału

Konstytucyjnego jeszcze przed ich opublikowaniem i bez względu na to czy zostaną

opublikowane stosownie do przepisu ust. 2 ww. artykułu. W przeciwnym bowiem

razie, w związku z decyzją władzy wykonawczej o wstrzymaniu publikacji orzeczeń

Trybunału, system konstytucyjnej i sądowej ochrony praw i wolności obywatelskich

oraz praw człowieka w Polsce przestałby w praktyce funkcjonować.

Wyposażenie orzeczeń w moc powszechnie obowiązującą oznacza związanie

ich treścią nie tylko uczestników konkretnego postępowania zakończonego

wydaniem przez sąd konstytucyjny rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ale również

wszystkich innych podmiotów prawa (wyrok SN z dnia 22 sierpnia 2018 r., III PK

71/17). Powoduje to również, że nikt – a w szczególności żaden organ władzy

publicznej – nie może w kwestii rozstrzygniętej przez Trybunał Konstytucyjny zająć

stanowiska odmiennego niż wyrażone w orzeczeniu sądu konstytucyjnego (uchwała

NSA z dnia 4 grudnia 2009r.,I OPS 9/09). W doktrynie dominuje pogląd, że moc

powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego powoduje, iż

wszystkie inne organy władzy publicznej, również organy władzy sądowniczej, mają

obowiązek przestrzegania i stosowania tych orzeczeń.

W ocenie Sądu Najwyższego, ogłaszanie orzeczeń Trybunału

Konstytucyjnego nie ma wpływu na to od kiedy orzeczenia TK mają moc

obowiązującą. Ogłaszanie orzeczeń jest jedynie czynnością techniczną władzy

wykonawczej i środkiem rozpowszechnienia treści orzeczenia. Treść normatywna

art. 190 ust. 2 Konstytucji RP jest związana z przyjętym w Konstytucji RP sposobem

ogłaszania zmian prawa i skutkami takiej zmiany dla obywateli. Ma to stwarzać fikcję

prawną podania orzeczenia do publicznej wiadomości i związanej z tym zasady

domniemania znajomości obowiązującego prawa przez wszystkich jego adresatów.

Podsumowując powyższe, nie można podzielić stanowiska skarżącego o

oczywistej zasadności skargi, ponieważ wyrok Sądu Apelacyjnego odpowiada

prawu.

I USK 488/26

7

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[it]

[SOP]