SN odmówił rozpoznania skargi ZUS w sprawie pracowników L. S.A., ZUS zapłaci 240 zł

Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z 5 lutego 2025 r., po rozpoznaniu

apelacji odwołującej się spółki L. S.A. w K. od wyroku Sądu Okręgowego w

Krakowie z 24 marca 2021 r. zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie i stwierdził, że A.O. w

okresie od 3 listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.; R.K. w okresie od 3 lutego

I USK 509/26

2

2014 r. do 31 grudnia 2014 r.; M.P. w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 grudnia

2014 r.; B.A. w okresach: od 2 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r. i od 3

listopada 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.; Z.C. w okresie od 2 stycznia 2014 r. do 31

grudnia 2014 r.; A.L. w okresie od 3 lutego 2014 r. do 31 grudnia 2014 r.; J.N. w

okresie od 3 lutego 2014 r. do 31 marca 2014 r. - nie podlegają obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowym, jako

pracownicy u płatnika składek L. S.A. w K.

Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Krakowie zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach

naruszenia prawa materialnego tj. błędnej wykładni art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U.

z 2026 r., poz. 199) w związku z art. 22 § 1 i 12 Kodeksu pracy, w rezultacie

błędnego niezastosowania tych przepisów, mimo że ubezpieczeni, pracując na

rzecz odwołującego się w spornym okresie faktycznie wykonywali czynności na

podstawie umowy o pracę; oraz błędnej wykładni zastosowania art. 627 Kodeksu

cywilnego, mimo że zawarte przez ubezpieczonych umowy za sporny okres nie

miały charakteru umowy o dzieło.

Mając na uwadze powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie; ewentualnie o uchylenie wyroku

Sądu Apelacyjnego w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, organ

rentowy powołał się na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne oraz

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący wniósł o odmowę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz

L. S.A., kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie spełniła ustawowych wymagań warunkujących

przyjęcie jej do merytorycznego rozpoznania.

I USK 509/26

3

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Nie

przysługuje od każdego orzeczenia sądu drugiej instancji, które nie satysfakcjonuje

strony skarżącej. Wnosi się ją do Sądu Najwyższego od prawomocnego wyroku

sądu drugiej instancji poza tokiem instancji. Jej przyjęcie do merytorycznego

rozpoznania musi być uzasadnione istotnym interesem publicznym, w

szczególności potrzebą dokonania wykładni przepisów, które nie zostały

dotychczas poddane sądowej interpretacji albo budzą poważne wątpliwości,

rozstrzygnięciem istotnych zagadnień prawnych, zwłaszcza o charakterze

precedensowym, dotychczas nierozważanych przez Sąd Najwyższy, wreszcie

wyeliminowaniem orzeczeń oczywiście i rażąco wadliwych.

Skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej doznaje istotnych ograniczeń, które

pozwalają Sądowi Najwyższemu na wstępną selekcję spraw w ramach tzw.

"przedsądu", które kierowane są do merytorycznego rozpoznania. Ustawodawca

uznaje za doniosłe zadania Sądu Najwyższego związane przede wszystkim z

doskonaleniem wykładni prawa i jego stosowania, ujednolicaniem orzecznictwa,

rozwojem jurysprudencji, a w dalszej kolejności zadania polegające na eliminacji w

dostępnych granicach orzeczeń niegodnych ochrony ze względu na oczywiste

naruszenie prawa lub wydanie ich w warunkach nieważności.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt

4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko

wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Należy w związku z tym podkreślić, że nie

występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jak

analogicznie nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia

I USK 509/26

4

prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych

orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego

poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK

36/19, LEX nr 3034647; z dnia 12 maja 2020 r. I UK 128/19, LEX nr 3026475; z

dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I

UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr

1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10

kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK

709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z

dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. Nr 13, poz. 5).

Z kolei przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów (na którą powołują się skarżący) występuje wtedy, gdy określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy

jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX

nr 424365, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 Nr 12, poz. 151 i

z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Należy zatem podkreślić, że o rzeczywistych

rozbieżnościach w judykaturze można mówić tylko wówczas, gdy brak zgodności

rozstrzygnięć dotyczy takich samych lub bardzo zbliżonych stanów faktycznych, co

skarżący powinien wykazać (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia

2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710).

Przedstawiane wątpliwości i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając

ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z dnia 18 lutego 2015

r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest też wskazanie argumentów,

I USK 509/26

5

które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej

propozycji interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia

2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą

przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,

których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania

na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w

orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak

też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

LEX nr 315351; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 12

grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK

692/15, LEX nr 2054493).

Organ rentowy oparł wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na występowanie istotnego zagadnienia

prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów dotyczących kwalifikacji prawnej

umów zawartych przez L. S.A. z ubezpieczonymi. Z uzasadnienia wniosku wynika

jednak, że skarżący nie sformułował abstrakcyjnego problemu prawnego

wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, lecz zmierza do

zakwestionowania oceny, czy w konkretnym stanie faktycznym wykonywanie przez

ubezpieczonych czynności na rzecz płatnika składek odpowiadało cechom

stosunku pracy. Tak postawiona argumentacja nie uzasadnia przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Problem odróżnienia stosunku pracy od stosunków

cywilnoprawnych był wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego i nie

wymaga ponownej wykładni w okolicznościach niniejszej sprawy. W orzecznictwie

utrwalone jest stanowisko, że decydujące znaczenie ma sposób faktycznego

wykonywania zobowiązania, a nie sama nazwa umowy. Jeżeli w stosunku prawnym

przeważają cechy określone w art. 22 § 1 k.p., tj. wykonywanie pracy określonego

rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie

I USK 509/26

6

przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem, mamy do czynienia ze stosunkiem

pracy bez względu na nazwę umowy. I odwrotnie, jeżeli cechy stosunku pracy nie

mają charakteru przeważającego, brak podstaw do kwalifikowania relacji prawnej

jako pracowniczej (wyr. Sądu Najwyższego: z 16 maja 2019 r., II PK 27/18, z 4

kwietnia 2019 r. I PK 101/18, z 3 kwietnia 2019 r., II PK 337/17).

Sąd Apelacyjny nie przyjął odmiennego rozumienia art. 22 § 1, § 1¹ i § 1² k.p.

ani art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przeciwnie,

odwołał się do kryteriów utrwalonych w orzecznictwie Sądu Najwyższego i ocenił,

czy w ustalonych okolicznościach faktycznych wystąpiły elementy

charakterystyczne dla zatrudnienia pracowniczego. Sąd drugiej instancji uznał, że

materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, iż pomiędzy ubezpieczonymi a L. S.A.

zostały nawiązane stosunki pracy. Podkreślił w szczególności brak wystarczających

ustaleń dotyczących ciągłości świadczenia pracy, wymiaru czasu pracy,

pracowniczego charakteru wynagrodzenia oraz podporządkowania właściwego

stosunkowi pracy, a także wskazał, że sam fakt wykonywania czynności górniczych

w warunkach wymagających przestrzegania przepisów bezpieczeństwa,

współpracy w zespole i dostosowania się do organizacji kopalni nie przesądza

jeszcze o istnieniu stosunku pracy z L. S.A.

Skarżący organ rentowy w istocie kwestionuje tę ocenę, twierdząc, że

okoliczności sprawy powinny prowadzić do odmiennego wniosku, a mianowicie do

uznania, iż ubezpieczeni świadczyli pracę w reżimie pracowniczym. Tak

skonstruowany wywód dotyczy jednak subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod

utrwalone kryteria prawne, nie zaś potrzeby wyjaśnienia nowego lub budzącego

poważne wątpliwości zagadnienia prawnego. Odmienna ocena znaczenia takich

okoliczności, jak praca w kopalni, organizacja zjazdów, nadzór wynikający z

wymogów bezpieczeństwa czy wypłata wynagrodzenia w miesięcznych ratach, nie

tworzy jeszcze zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.

Nie została także wykazana przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. Organ

rentowy nie wskazał rozbieżnych orzeczeń Sądu Najwyższego ani sądów

powszechnych, w których w porównywalnych stanach faktycznych przyjęto

odmienną wykładnię tych samych przepisów. Powołanie się na to, że w sprawie

występuje „sporna kwalifikacja umów”, nie jest wystarczające. Każda sprawa

I USK 509/26

7

dotycząca odróżnienia stosunku pracy od umów cywilnoprawnych wymaga oceny

konkretnego sposobu wykonywania zobowiązania.

W konsekwencji skarga kasacyjna organu rentowego nie spełnia przesłanek

przyjęcia jej do rozpoznania. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art.

398⁹ § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

M.G.

[SOP]