Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki i zasądził od niej 1920 zł kosztów zastępstwa

Wyrokiem z 19 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w R. oddalił apelację U. Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w R. od wyroku Sądu Okręgowego w

Rzeszowie z 29 sierpnia 2022 r., który oddalił odwołania Spółki od decyzji

pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z 21 i 30 czerwca

I USK 72/26

2

2021 r., stwierdzających, że I. M., D. Y., I. R., W. K., R. D., I. B., T. P. i V. R. nie

podlegali ubezpieczeniom społecznym – emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu

i wypadkowemu jako pracownicy skarżącej Spółki.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, analiza całokształtu materiału dowodowego

prawidłowo doprowadziła Sąd Okręgowy do wniosku, że celem zawartych umów

o pracę nie było rzeczywiste wykonywanie pracy na rzecz płatnika, ale uzyskanie

subwencji finansowych w ramach programów rządowych Tarcza Finansowa 1.0

i Tarcza Finansowa 2.0. Za takim wnioskiem przemawia przede wszystkim brak

wiarygodnych dowodów rzeczywistego wykonywania pracy przez poszczególnych

pracowników, sprzeczność wyjaśnień odwołującego się ze zgromadzonym

materiałem dowodowym oraz korelacja pomiędzy zgłoszeniami poszczególnych

pracowników do ubezpieczeń społecznych i wpływem tych zgłoszeń na pozyskanie

subwencji finansowych z P. S.A. przez U. sp. z o.o. Dodatkowo zauważyć należy,

że sytuacja finansowa odwołującego się przedsiębiorcy nie przemawiała za

potrzebą ani możliwościami zatrudniania nowych pracowników. Od 2018 r. spółka

sukcesywnie odnotowywała bowiem coraz większe straty. To właśnie analiza

materiału dowodowego pozwala uznać, pomimo formalnego podpisania umów

o pracę przez poszczególnych pracowników, podpisywania list obecności i list płac

czy zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych po terminie, w istocie praca nie była

wykonywana przez poszczególnych pracowników w czasie wynikającym

z formalnie zawartych umów o pracę i w zakresie powierzonych poszczególnym

pracownikom obowiązków.

Pozwany organ rentowy zasadnie przyjął, iż umowy o pracę zawarte między

ubezpieczonymi, a U. Spółką z o.o. nie mogą rodzić skutków w postaci

zastosowania przepisów o podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym

oraz wypadkowemu z tego tytułu, gdyż umowy te zostały zawarte dla pozoru,

a zatem były nieważne.

Wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną przez wnioskodawcę

U. Sp. z o.o. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano

na nieważność postępowania z art. 379 pkt 4 k.p.c., istotne zgadnienie prawne

oraz, że skarga jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu wniosku wskazano,

I USK 72/26

3

że „w sprawie zachodzą 3 podstawy do przyjęcia skargi kasacyjnej,

w tym dwie są ze sobą ściśle powiązane:

I. Zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania,

albowiem w sprawie zaistniały przesłanki, o których mowa w przepisie art. 379 pkt 4

k.p.c.: W przedmiotowej sprawie w sądzie II instancji, tj. Sądzie Apelacyjnym

w Rzeszowie sprawę sądziła sędzia X. Y., która w dniu 10 lipca 2019 r. uzyskała

nominację na sędziego Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie i powołał ją na to

stanowisko Prezydent RP. Nominacja ta zgodnie z obowiązującymi przepisami

prawa musiała być poprzedzona rekomendacją Krajowej Rady Sądownictwa, w tym

przypadku KRS (zwanej też neo-KRS), której legalność kwestionuje zarówno

orzecznictwo sądów europejskich, jak i orzecznictwo SN (np. TSUE z dnia 19

listopada 2019 r. w sprawach połączonych (C-585/18 A.K. przeciwko Krajowej

Radzie Sądownictwa), C-624/18 (C.P. przeciwko Sądowi Najwyższemu) i C-625/18

(D.O. przeciwko Sądowi Najwyższemu), ETPCz z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie

Reczkowicz przeciwko Polsce, uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020

r. sygn. BSA 1-4110-1/20, SN dnia 2 czerwiec 2022r.-1 KZP2/22).

II. W sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do

odpowiedzi na pytanie: czy sędzia mianowany na stanowisko sędziego Sądu

Apelacyjnego w Rzeszowie w oparciu o rekomendację tzw. neo-krs był uprawniony

do procedowania, gdyż powołanie go do służby przez Prezydenta RP sanuje braki

formalne, czy też nie, gdyż Prezydent RP nie może powoływać dowolnej osoby na

stanowisko sędziego, a tylko osobę, która uzyskała stosowną przewidzianą prawem

rekomendację Krajowej Rady Sądownictwa (której w Polsce od stycznia 2017 r. nie

ma), a więc czy doszło do naruszenia art. 379 pkt 4 k.p.c. Jest to zagadnienie

niezmiernie istotne dla rozstrzygnięcia i to nie tylko w przedmiotowej sprawie, ale

również w innych procesach toczących się przed sadami krajowymi.

Należy bowiem rozstrzygnąć nie tylko, czy zasada pierwszeństwa prawa Unii

Europejskiej wyklucza możliwość orzekania przez tak zwanych neo-sędziów, ale

również, czy wszystkich neo-sędziów (w sądach powszechnych i Sądzie

Najwyższym) należy wykluczyć od orzekania, czy tylko neo-sędziów zasiadających

I USK 72/26

4

w Sądzie Najwyższym, jak wskazuje uchwała tego sądu z dnia 23 stycznia 2020 r.

sygn. BSA I- 4110-1/20.

Za wykluczeniem wszystkich neo-sędziów przemawia fakt, że:

- po pierwsze tak stanowi orzecznictwo sądów europejskich, głównie ETPCz,

chociaż i TSUE do tego stanowiska się przychyla;

- po drugie neo-sędziowie posiadali wiedzę i mieli świadomość, że nominuje

ich do powołania nieuprawniona ku temu KRS i mimo tej wiedzy godzili się z tym

i wyrażali wolę objęcia stanowiska, a tym samym podważyli swoją wiarygodność,

jako osoby niezawisłej, nie ulegającej wpływom podmiotów trzecich i gotowej

ponieść „najwyższe ofiary" w celu ochrony praworządności i niezawisłości

sędziowskiej w rozumieniu art. 178 Konstytucji RP;

- po trzecie wydane przez nich wyroki będą podważone przez podsądnych

i Polska będzie musiała ponieść tego konsekwencje, zarówno prawne, jak

i finansowe.

Za ograniczeniem zaś odsunięcia neo-sędziów od orzekania i usunięcia ich

ze służby wyłącznie do sędziów Sądu Najwyższego przemawia bezpieczeństwo

obrotu prawnego polegające na fakcie, że neo-sędziowie, w sądach powszechnych,

orzekali w licznych sprawach i orzeczenia te należałoby uchylić i w sprawach tych

procedować od początku.

III. Skarga jest oczywiście uzasadniona.

W zaskarżonym wyroku Sądu Apelacyjnego bezsprzecznie naruszono:

- przepis art. 83 k.c., co zostało szczegółowo wykazane w uzasadnieniu

podstaw skargi kasacyjnej w pkt V uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej

(wywody te powódka powołuje również jako podstawę uzasadnienia przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania);

- przepis art. 267 TFUE, co zostało szczegółowo wykazane w uzasadnieniu

podstaw skargi kasacyjnej w pkt V uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej

(wywody te powódka powołuje również jako podstawę uzasadnienia przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania)”.

Pozwany Organ rentowy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł

o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie od Wnioskodawcy

I USK 72/26

5

na rzecz Organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.

I

Nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania – art. 379 pkt 4

k.p.c.

Sędzia w sprawowaniu urzędu jest niezawisły i podlega tylko Konstytucji

oraz ustawom (art. 178 ust. 1 ustawy zasadniczej). Uchwała Sądu Najwyższego nie

może być sprzeczna z ustawą. Sama w sobie nie jest też źródłem prawa

powszechnego i dlatego nie zastępuje ustawy (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP).

W szczególności uchwała Sądu Najwyższego nie wyłącza indywidualnie sędziego

od orzekania ani tym bardziej całej grupy sędziów. Za właściwe należy przyjąć

stanowisko, iż uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSAI-4110-1/20, nie wiąże formalnie sędziów Sądu Najwyższego, natomiast

zawarte w niej myśli mogą być wykorzystywane w praktyce orzeczniczej w

granicach normalnych sposobów wykładni prawa (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21).

Organizacja własnego wymiaru sprawiedliwości należy do Rzeczypospolitej

Polskiej. Konstytucja RP i wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie mogą zatem tracić

swojego pierwszeństwa.

Prymat prawa unijnego nie obejmuje wymiaru sprawiedliwości. Kwestie

sporne jakie wystąpiły w tym zakresie rozstrzygnęły orzeczenia polskiego

Trybunału Konstytucyjnego, w tym wyroki: z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, z dnia

2 czerwca 2020 r., P 13/19; z dnia 7 października 2021 r., K 3/21; z dnia

24 listopada 2021 r., K 6/21; z dnia 23 stycznia 2022 r., P 10/19; z dnia

10 marca 2022 r., K 7/21.

I USK 72/26

6

Potwierdziła to ostatnia uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego Izby

Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych i Izby Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z 3 grudnia 2025 r., I NZP 7/25:

1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do

uznania orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet

jeśli miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej.

2. Rzeczpospolita Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub

jakiejkolwiek innej organizacji międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm

regulujących organizację i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani

do określania zakresu, w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te

przysługują wyłącznie konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie

podlegają przekazaniu na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji

nie znajduje w tym zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art.

87 Konstytucji RP.

Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania z art. 379

pkt 4 k.p.c. Nie jest nią powołanie sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (wskazane wyroki Trybunału

Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., P 22/19, z 2 czerwca 2020 r., P 13/19,

z 23 stycznia 2022 r., P 10/19).

Ustawa z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych wprost

stanowi, iż niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny lub

inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego

z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru

sprawiedliwości (art. 42a ust. 2).

II

Te same motywy składają się na negatywną ocenę podstawy przedsądu

z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie stanowi istotnego zagadnienia prawego

sformułowana kwestia ustrojowa dotycząca statusu sędziego i jego prawa do

sprawowania wymiaru sprawiedliwości zgodnie z Konstytucją RP i ustawą zwykłą

(art. 176 ust. 2 Konstytucji RP). Sędzia może być wyłączony od rozpoznania

I USK 72/26

7

sprawy tylko w przypadkach ściśle odkreślonych w ustawie (art. 48 k.p.c., art. 49

k.p.c., art. 42a ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych).

Wyroki ETPCz skierowane są do Państwa i nie zmieniają w tym zakresie

bezpośrednio prawa polskiego. Tak samo wyroki TSUE. Należy odróżnić sferę

prawa wspólnego unijnego oraz sprawy dotyczące niezależności sądów

i niezawisłości sędziów, ustroju sądów, które nie zostały przekazanie Unii

Europejskiej zgodnie z zasadą przyznania - art. 5 ust. 1 i ust. 2 Traktatu o Unii

Europejskiej.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził w szczególności, że ani art. 90 ust. 1, ani

też art. 91 ust. 3 Konstytucji RP nie mogą stanowić podstawy do przekazania

organizacji międzynarodowej (czy też jej organowi) upoważnienia do stanowienia

aktów prawnych lub podejmowania decyzji, które byłyby sprzeczne z Konstytucją

RP. W szczególności wskazane tu unormowania nie mogą posłużyć do

przekazania kompetencji w zakresie, który powodowałby, iż Rzeczpospolita Polska

nie może funkcjonować jako państwo suwerenne i demokratyczne (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., sygn. akt P 7/20).

Nie może być pomijane orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego

bezpośrednio dotyczące wyłączenia sędziego z przyczyn ustrojowych.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19,

orzekł:

1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, z późn. zm.) w zakresie, w jakim za

przesłankę mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

sędziego w danej sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do

procedury powoływania tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z:

a) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji.

2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z

2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks

postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego

z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej

I USK 72/26

8

Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie

którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla

swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją

jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia

urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest

niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji.

3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę

rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania

urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego,

i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym

statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest

niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2

Konstytucji.

Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca

2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że: art. 49 § 1 ustawy z dnia

17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460,

z późn. zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest

niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny

orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.

z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z

I USK 72/26

9

2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

III

Negatywna ocena odnosi się też do ostatniej podstawy przedsądu. Strona

skarżąca w ogóle nie wskazała, na czym miałaby polegać oczywista zasadność

skargi kasacyjnej, powołując się jedynie ogólnie na przepisy prawa materialnego,

które miały zostać naruszone przez Sąd drugiej instancji i odwołując się w zakresie

ich uzasadnienia do uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przesłanka oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) spełniona jest wówczas,

gdy zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności

głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi

różnej wykładni (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r.,

I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02,

OSNC 2004, nr 3, poz. 49). Musi być zatem oczywiste, że ma miejsce

kwalifikowana postać naruszenia prawa, zauważalna prima facie przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, która przesądza o wadliwości

zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 24 lutego 2012 r., II CSK 225/11, niepubl.;

z 23 listopada 2011 r., III PK 44/11, niepubl.).

Wniosek powołuje art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., a to sytuacja inna niż tylko samo

naruszenie przepisów w przypadku podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c.). O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do uwzględnienia

skargi (art. 39814 k.p.c. a contrario), to szczególna podstawa przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. spełnia się dopiero wtedy, gdy samodzielnie wykazuje, że

skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna. Na etapie przedsądu skarżący powinien

wskazać i wykazać naruszenie przepisów, które w sposób oczywisty prowadzi do

stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest oczywiście wadliwy. Brak jest tego we

wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i w jego uzasadnieniu.

Należy dodać, że na etapie przedsądu Sąd Najwyższy nie rozpoznaje

ponownie sprawy tak jak sąd powszechny. Sąd Najwyższy związany jest

ustaleniami stanu fatycznego stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku

I USK 72/26

10

(art. 39813 § 2 k.p.c.). Odwołanie się do „wywodów powódki” w kontekście

wskazanych art. 83 k.c. oraz 267 TFUE nie ma we wniosku zasadnych podstaw

faktycznych i materialnoprawnych.

O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do uwzględnienia skargi

kasacyjnej (art. 39814 k.p.c. a contrario), to w wypadku podstawy przedsądu z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. znaczenie ma dopiero samodzielne, czyli odrębne od zarzutów

podstaw kasacyjnych, wskazanie i wykazanie naruszenia przepisów prawa, które

bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia nie tylko naruszenia określnych

przepisów, ale także oczywistych wadliwości rozstrzygnięcia, składających się na

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Brak jest tego we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania. Innymi słowy na etapie przedsądu Sąd

Najwyższy nie rozpoznaje sprawy jako kolejna instancja, a tylko zarzuty wskazane

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i w jego uzasadnieniu.

Oczywiście skoro punktem odniesienia dla zarzutów podstaw kasacyjnych są

określone przepisy prawa materialnego i procesowego (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c.), to wymagane jest to tym bardziej w odniesieniu do zarzutów podstawy

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarga jednak nie kwestionuje stanu

faktycznego, który wiąże na etapie kasacyjnym, dlatego też w sprawie decyduje

ustalenie o pozorności umów o pracę, a zatem nie było tytułu podlegania

ubezpieczeniom społecznym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2

k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c. w zw. z art.

99 k.p. i art. 39821 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

[r.g.]

I USK 72/26

11