Wtorek Wydanie nr 31

Sygnatura akt
I USK 814/26
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Wydział I
Rodzaj
Postanowienie
Data orzeczenia
2 czerwca 2026 r.
Rozstrzygnięcie
Zasądzono
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy
© autorzy OpenStreetMap

Sąd Najwyższy

SN odmówił przyjęcia skargi ZUS i zasądził 240 zł kosztów od organu rentowego

Przejdź do orzeczenia, 16 min czytania

Spór

Organ rentowy domagał się od wnioskodawczyni zwrotu zasiłku opiekuńczego i chorobowego, twierdząc, że zawyżyła podstawę wymiaru świadczeń przez pozorowane zatrudnienie.

Ustalenia sądu

Sądy meriti uznały, że wnioskodawczyni nie wprowadziła świadomie organu w błąd, a organ rentowy przez lata wypłacał świadczenia bez zastrzeżeń.

Rozstrzygnięcie

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej organu rentowego i zasądził od ZUS na rzecz wnioskodawczyni 240 zł kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami.

Dlaczego

Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji mogły inaczej ocenić dowody niż w innej sprawie, a skarga nie wykazała oczywistej zasadności. Brak świadomego wprowadzenia w błąd wykluczał zwrot na podstawie art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej.

Dla firm

Samo powołanie się na oczywistą zasadność skargi nie wystarcza. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej musi wykazać konkretną przesłankę z art. 3989 § 1 k.p.c.

Więcej o sprawie

Spór dotyczył zwrotu 45.938,88 zł zasiłków, których Sąd Rejonowy nie kazał oddać. ZUS powoływał się na wcześniejsze wyroki o pozorowaniu zatrudnienia.

Nie można jednak uznać, że skarżący organ rentowy wykazał istnienie tej przesłanki przedsądu.

Z uzasadnienia, Sąd Najwyższy
Rozstrzygnięcie
Zasądzono
Sąd
Sąd Najwyższy, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Wydział I
Sygnatura
I USK 814/26

Treść orzeczenia około 16 minut czytania

I USK 814/26

POSTANOWIENIE

Dnia 2 czerwca 2026 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jarosław Sobutka

w sprawie z odwołania B.W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie

o ustalenie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i zasiłku opiekuńczego

i zwrot nienależnie pobranego zasiłku opiekuńczego i chorobowego,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w dniu 2 czerwca 2026 r.,

na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego

w Rzeszowie z dnia 11 czerwca 2025 r., sygn. akt IV Ua 10/25,

I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Rzeszowie na rzecz B.W. kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści)

złotych, wraz z ustawowymi odsetkami za czas po upływie

tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia do dnia

zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

DS

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Rzeszowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

wyrokiem z 3 grudnia 2024 r. (sygn. akt IV U 156/20), wydanym w sprawie B.W., z

odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie, o

I USK 814/26

2

ustalenie podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i zasiłku opiekuńczego i zwrot

nienależnie pobranego zasiłku opiekuńczego i chorobowego, zmienił punkt 2 i 3

zaskarżonej decyzji w ten sposób, że ustalił, iż wnioskodawczyni B.W. nie jest

zobowiązana do zwrotu kwoty 45.938,88 zł wraz z odsetkami, tytułem wypłaconych

zasiłków opiekuńczego i chorobowego w okresach wymienionych w punkcie 2 i 3

zaskarżonej decyzji, oddalił odwołanie w pozostałym zakresie i zniósł wzajemnie

koszty zastępstwa procesowego.

Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Okręgowy w Rzeszowie IV

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 11 czerwca 2025 r. (sygn.

akt IV Ua 10/25), oddalił apelację i zasądził od organu rentowego na rzecz

odwołującej kwotę 120 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w

spełnieniu świadczenia, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach, do

dnia zapłaty.

Skargę kasacyjną od wyroku Sadu Okręgowego w Rzeszowie do Sądu

Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w całości, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik

sprawy, a to:

1. art. 382 k.p.c., art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.,

przez pominięcie w rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy okoliczności

faktycznych ujawnionych w zebranym materiale dowodowym dopuszczonych

jako dowód w sprawie wyroków: Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 30

listopada 2022 r. (sygn. akt IV U 406/20) i Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z

11 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III AUa 298/23), z których wynika, że

wnioskodawczyni nie świadczyła pracy w spornym okresie w pełnym

wymiarze czasu pracy na warunkach wynikających z zawartych aneksów na

rzecz płatnika składek T. s.c. J.K., S.W. i zawarte między nimi aneksy do

umowy o pracę stanowiły w istocie czynności pozorne oraz ustalone

spornymi aneksami do umowy o pracę wysokość wynagrodzenia

wnioskodawczyni na poziomie 6.500 zł (przy jednoczesnej zmianie aneksami

wymiaru czasu pracy) od 1 lutego 2017 r. miało na celu wyłącznie stworzenie

I USK 814/26

3

warunków umożliwiających uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia

społecznego w zawyżonej wysokości;

2. art. 365 § 1 k.p.c. w związku art. 382 k.p.c., 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez pominięcie w rekonstrukcji stanu

faktycznego sprawy sentencji i kluczowych do sentencji ustaleń

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 30 listopada 2022

r. (sygn. akt IV U 406/20) i wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 11

kwietnia 2024 r. (sygn. akt III AUa 298/23), które wiążą Sąd Okręgowy, a

zakres związania wyznacza nie tylko rozstrzygnięcie, z którego wynika

niższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, z uwagi na

stwierdzoną nieważność warunków aneksu do umowy o pracę w części

podwyższającej wymiar czasu pracy ponad 1/8 etatu i wynagrodzenia ponad

812 zł, lecz równolegle ustalenia Sądu Okręgowego w Rzeszowie i Sądu

Apelacyjnego w Rzeszowie, które jako kluczowe stały się podstawą jego

rozstrzygnięcia, tj. przyjęcie, że wnioskodawczyni pozorowała zatrudnienie w

T. s.c. w wymiarze czasu pracy ponad 1/8 etatu za wynagrodzeniem

podniesionym do 6.500 zł, co miało wyłącznie na celu stworzenie warunków

umożliwiających uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w

zawyżonej wysokości, co wskazuje, że skarżony wyrok Sądu Okręgowego

narusza powagę rzeczy osądzonej prawomocnych ww. wyroków Sądu

Okręgowego w Rzeszowie i Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie;

3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 84 ust. 1 w zw. z art. 84 ust. 2 pkt 2

ustawy systemowej, poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało

przyjęciem, że zawyżony zasiłek chorobowy i opiekuńczy pobrany przez

wnioskodawczynię za sporne okresy nie stanowi nienależnie pobranego

świadczenia i tym samym nie podlega zwrotowi, podczas gdy z materiału

dowodowego wynika, że wnioskodawczyni pozorowała zatrudnienie w

wymiarze pełnego etatu za wynagrodzenie 6.500 zł brutto, świadomie

wprowadzając organ rentowy w błąd, co do przysługującej jej (wyższej)

podstawy wymiaru świadczeń.

Wskazując na powyższe skarżący organ rentowy wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

I USK 814/26

4

Rzeszowie do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (w tym kosztów zastępstwa

procesowego) według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i zmianę wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie w pkt I i III,

poprzez oddalenie odwołania i zasądzenie od odwołującej na rzecz organu

rentowego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za I i II

instancję oraz zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów

postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Skarżący organ rentowy wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazując na oczywistą zasadność skargi kasacyjne, która polega na

wydaniu przez Sąd rozstrzygnięcia, którego skutkiem jest brak obowiązku zwrotu

przez odwołującą nienależnie pobranych zasiłków: opiekuńczego i chorobowego w

łącznej kwocie 45.938,88 zł wraz z odsetkami, z uwagi na ustalenie przez Sąd, że

odwołująca pobrała ww. świadczenia w dobrej wierze, bez świadomości i

przekonania, iż pobrane zasiłki jej się nie należą w wysokości w jakiej zostały

wypłacone, a które to stwierdzenia pozostają w jaskrawej opozycji do rozstrzygnięć:

Sądu Okręgowego w Rzeszowie (wyrok z 30 listopada 2022 r., sygn. akt IV U

406/20) i Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie (wyrok z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III

AUa 298/23), w sprawie o wysokość podstawy wymiaru składek, u podstaw których

legło ustalenie, że odwołująca i zatrudniający ją podmiot (powiązany rodzinnie z

odwołującą) pozorowały zatrudnienie odwołującej ponad wymiar 1/8 etatu za

wynagrodzeniem ponad 812 zł, co miało na celu wyłącznie stworzenie warunków

umożliwiających uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w zawyżonej

wysokości. Zestawienie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i wyroków Sądu

Okręgowego i Sądu Apelacyjnego w sprawie o podstawę wymiaru składek prowadzi

do ich sprzeczności i kolizji zaskarżonego wyroku z prawomocnymi wyrokami Sądu

Okręgowego i Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, co obniża zdaniem organu

rentowego zaufanie do wymiaru sprawiedliwości.

W odpowiedzi na wywiedzioną skargę kasacyjną odwołująca wniosła o

odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zasądzenie od organu

rentowego na rzecz odwołującej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

I USK 814/26

5

procesowego według norm przepisanych, ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej i

zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów postępowania,w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych

w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o

tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września 2016

r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr

2069457 czy z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1

I USK 814/26

6

pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący organ rentowy wykazał istnienie

tej przesłanki przedsądu.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta

rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego

ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty

wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać

kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającą na jej oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca

2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06,

LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 oraz z 10 stycznia

2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej

instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu,

niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu

drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym,

że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta

w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 kwietnia

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Z tego względu przyjmuje się, że nie spełnia

tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam

zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub

„oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość

wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego

2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr

1511117 i z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Do przyjęcia skargi

I USK 814/26

7

do rozpoznania nie jest wystarczające samo kwalifikowane naruszenie prawa przez

sąd drugiej instancji. W art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. mowa bowiem o oczywistej

zasadności skargi, a nie o trafności zarzutu. Przytoczone przez skarżącego we

wniosku okoliczności powinny zatem jednoznacznie wskazywać – czego w

rozpoznawanej sprawie zabrakło - że w zasadniczym postępowaniu skarga

kasacyjna zostanie rozstrzygnięta na korzyść strony, która ją wniosła.

Materia podnoszona przez organ rentowy była już przedmiotem analizy Sądu

Najwyższego, którego stanowisko należy uznać za ugruntowane. Przykładowo w

wyroku Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r. (III USKP 44/22, LEX nr 3569503)

wskazano, że wynikające z art. 365 k.p.c. związanie wyrokiem sądu cywilnego

zobowiązuje do respektowania zarówno ustaleń faktycznych stanowiących

bezpośrednio podstawę rozstrzygnięcia, jak i podstawy prawnej. Dotyczy to jednak

tylko tych ustaleń faktycznych, które w związku z podstawą sporu stanowiły

przedmiot rozstrzygnięcia. Należy bowiem pamiętać, że omawiane związanie

ograniczone jest do sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Z tego

względu dominuje stanowisko, że sąd nie jest związany ustaleniami i oceną

dowodów dokonanymi w innej sprawie. Zwraca się przy tym uwagę, że - dokonując

samodzielnych ustaleń - sąd nie może ignorować stanowiska zajętego w innej

sprawie, w której stan faktyczny był konstruowany na podstawie tego samego

zdarzenia, lecz biorąc je pod uwagę, obowiązany jest dokonać własnych,

wszechstronnych ustaleń i samodzielnych ocen, które w rezultacie mogą

doprowadzić do odmiennych konkluzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia

2017 r., V CSK 197/17, LEX nr 2434726).

Sąd Najwyższy wielokrotnie stwierdzał, że o tożsamości roszczeń można

mówić, gdy identyczne są nie tylko przedmiot, lecz także podstawa sporu. Dla

tożsamości podstaw sporu niezbędna jest natomiast tożsamość podstawy

faktycznej i prawnej roszczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 czerwca

1971 r., II CZ 59/71, OSNCP 1971 nr 12, poz. 226; z 22 kwietnia 1967 r., I CR

570/66, OSPiKA 1968 nr 7-8, poz. 158; z 21 stycznia 1999 r., I PKN 474/98,

OSNAPiUS 2000 nr 5, poz. 177; z 23 marca 2006 r., IV CSK 89/05, OSNC 2007 nr

1, poz. 15; Przegląd Sądowy 2007 nr 5, s. 122, z glosą P. Drapały; OSP 2007 nr 6,

poz. 66, z glosą K. Zagrobelnego; z 24 lutego 2009 r., I UK 239/08, LEX nr 736714;

I USK 814/26

8

z 9 października 2014 r., IV CSK 37/14, LEX nr 1544215; z 7 marca 2013 r., I PK

181/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 277; z 14 marca 2014 r., III CSK 124/13, LEX nr

1463866; z 21 listopada 2013 r., III CSK 43/13, LEX nr 1427740 oraz wyroki Sądu

Najwyższego: z 29 marca 2006 r., II PK 163/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 71; z 13

kwietnia 2007 r., I CSK 479/06, LEX nr 253401; z 6 marca 2008 r., II UK 144/07,

LEX nr 420911; z 15 listopada 2012 r., V CSK 515/11, LEX nr 1276233; z 4 lipca

2013 r., II UK 410/12, LEX nr 1375198; z 4 listopada 2016 r., I CSK 736/15, LEX nr

2156645; z 22 lutego 2017 r., IV CSK 316/16, LEX nr 2309600; z 14 września 2017

r., V CSK 673/16, LEX nr 2428282, a także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21

listopada 2013 r., III CZP 67/13, OSNC 2014 nr 7-8, poz. 73). Podsumowanie

dotychczasowego orzecznictwa nastąpiło w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8

listopada 2019 r. (III CZP 27/19, OSNC 2020 nr 6, poz. 48) przyjmującej, że

wykładnia umowy, na podstawie której powód dochodził wynagrodzenia za

świadczenie usług, nie jest objęta mocą wiążącą wyroku (art. 365 § 1 k.p.c.) w

sprawie o inną część przewidzianego tą umową wynagrodzenia za świadczenie

usług. Po omówieniu pełnego zakresu dotychczasowego orzecznictwa w

uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że w kontekście art. 178 ust. 1

Konstytucji RP oraz zasady bezpośredniości i swobodnej oceny dowodów nie

sposób jest odmówić sądowi, gdy przytoczy za tym poważne argumenty,

uprawnienia do innej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, mogącej

prowadzić do innych ustaleń o faktach, a w konsekwencji i innej oceny kwestii,

która waży na wyniku postępowania, od oceny, którą przyjął inny sąd w odrębnie

rozpoznawanej sprawie, zwłaszcza że art. 365 § 1 k.p.c. dotyczy verba legis

związania orzeczeniem, nie zaś ustaleniami faktycznymi, w obrębie których lokuje

się także zrekonstruowanie treści umowy łączącej strony. W uchwale z dnia 27

października 2021 r. (III CZP 109/20, OSNC 2022 nr 4 poz. 38) Sąd Najwyższy

przyjął, że wykładnia prawa, która legła u podstaw rozstrzygnięcia w zakończonej

prawomocnie sprawie, w której powód dochodził części świadczenia, nie jest objęta

mocą wiążącą wyroku - w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. - w innej sprawie o dalszą

część tego świadczenia, pomiędzy tymi samymi stronami, w tym samym stanie

faktycznym i prawnym, jeśli jest rażąco sprzeczna z prawem. Należy także zwrócić

uwagę, na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 18 listopada 2021

I USK 814/26

9

r. (III PSKP 44/21, OSNP 2022 nr 8, poz. 75) stanowiące kontynuację wyżej

wyznaczonej linii orzeczniczej, z którego wynika, że sąd nie jest związany

prawomocnym orzeczeniem w nowej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami o

dalszą część uprzednio dochodzonego świadczenia, jeżeli zmianie uległ stan

faktyczny sprawy (choćby wskutek odmiennej oceny dowodów) lub sąd przyjął

odmienną, dotychczas nieuwzględnioną kwalifikację prawną (art. 365 § 1 k.p.c.).

W rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej błąd stanowi

następstwo świadomego działania pobierającego świadczenie, determinowanego

wolą wywołania przekonania po stronie organu rentowego, że zostały spełnione

warunki nabycia prawa do świadczenia lub świadczenia o określonej wysokości.

Ów błąd wiąże się zawsze z pierwotną wadliwością rozstrzygnięć organu

rentowego lub odwoławczego, z etapem ustalania prawa do świadczeń, a jego

istotną cechą konstrukcyjną, odróżniającą od innych uchybień, jest istnienie

fałszywego wyobrażenia organu o stanie uprawnień ubezpieczonego, wywołanego

na skutek świadomego zachowania osoby pobierającej świadczenie (tak wyrok

Sądu Najwyższego z 17 marca 2021 r., II USKP 30/21, OSNP 2022 nr 1, poz. 9). W

konkluzji Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd rozpoznający sprawę o zwrot

nienależnie pobranego świadczenia nie jest związany oceną stanu faktycznego

przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie dotyczącej podlegania

ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu chorobowemu.

Z kolei w wyroku z 15 czerwca 2023 r. (III USKP 87/22, LEX nr 3569771)

Sąd Najwyższy stwierdził, że wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca wyroku

dotyczy związania sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku innego sądu, czyli

przesłankami faktycznymi i prawnymi przyjętymi za jego podstawę, gdyż zakresem

prawomocności materialnej jest objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie

jego przesłanki (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z 16 lutego 1937 r., C.II.

2507/36, OSP 1937, poz. 727; z 13 stycznia 2000 r., II CKN 655/98, LEX nr 51062;

z 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00, LEX nr 55501; z 8 czerwca 2005 r., V CK

702/04, LEX nr 402284; z 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, LEX nr 345525 i z 22

czerwca 2010 r., IV CSK 359/09, OSNC 2011 nr 2, poz. 16). Sąd Rejonowy w

niniejszej sprawie, w zaskarżonym wyroku dokonał, odmiennej oceny

zgromadzonych w sprawie dowodów i orzekając o braku obowiązku zwrotu przez

I USK 814/26

10

odwołującą zasiłków: chorobowego i opiekuńczego ustalił, ze nie doszło do

„świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenia przez

osobę pobierającą świadczenia. Ocenę tę potwierdził także Sąd Okręgowy w

Rzeszowie.

Sądy meriti uznały, że odwołującej nie można przypisać świadomego

wprowadzenia w błąd organu rentowego. Od czasu kontroli organu rentowego w

2014 r., przez kolejne lata odwołująca pozostawała w przekonaniu, że nie ma w

kwestii podlegania przez nią ubezpieczeniom i związanym z tym uprawnieniem do

korzystania ze świadczeń z funduszu chorobowego, żadnych uchybień z jej strony.

Wypłata świadczeń przez organ rentowy kolejne lata dodatkowo mogła wzmacniać

przekonanie odwołującej, że nie zachodzą żadne nieprawidłowości z tym związane.

Postępowanie organu rentowego, który przez długi czas dokonywał wypłaty

świadczeń ubezpieczeniowych, mogło wywoływać u odwołującej przekonanie, że

jest ona do tych świadczeń uprawniona i to w wysokości w jakiej były one

wypłacane. W razie występowania okoliczności budzących wątpliwości, to organ

rentowy powinien odmawiać wypłaty świadczeń ze spornych ubezpieczeń

społecznych, a nie wypłacać świadczenia i dopiero wskutek spóźnionych refleksji,

co do zasadności zrealizowanych kontrowersyjnie wysokich świadczeń

kontestować legalność wypłaty.

Nie bez znaczenia pozostawała w sprawie również okoliczność, że

odwołującej następczo zmieniono podstawę wymiaru składek ubezpieczeniowych.

Uznano, że mimo iż zostało już prawomocnie przesądzone bezpodstawne

wypłacenie odwołującej zawyżonych zasiłków chorobowego i opiekuńczego, nie

zaistniały przesłanki wymienione w art. 84 ust. 2 ustawy systemowej do żądania ich

zwrotu. Organ rentowy nie wykazał świadomego wprowadzenia go w błąd przez

odwołującą.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego oparto na art. 108 § 1 i art. 98 § 1,11 k.p.c. w związku

art. 39821 k.p.c. i w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

I USK 814/26

11

radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2026 r., poz. 118).

DS.

[a.ł]

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Sąd Najwyższy, repozytorium2.sn.pl. Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.