Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi ubezpieczonej i zasądził od niej 240 zł kosztów dla ZUS

Sąd Okręgowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 29 września 2020 r., zmienił

decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Krakowie z dnia

14 września 2018 r., stwierdzając, że M. N. jako osoba prowadząca pozarolniczą

działalność gospodarczą podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym:

emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach od 1 czerwca 2014 r. do 3

listopada 2014 r. i od 3 listopada 2015 r. do 19 sierpnia 2018 r.,

a także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 czerwca 2014 r. do

I USK 880/26

2

3 listopada 2014 r. i od 3 listopada 2015 r. do 19 sierpnia 2018 r. (pkt I) oraz orzekł

o kosztach procesu (pkt II).

Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2025 r., zmienił

zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie, orzekając o kosztach postępowania.

Sąd odwoławczy podkreślił, że odwołująca się pozostawała w zatrudnieniu w

firmie „P.” (na część etatu z dochodem ok. 1.000 zł miesięcznie). Będąc już w ciąży

podjęła decyzję o założeniu działalności gospodarczej. Ta okoliczność – w ocenie

Sądu Apelacyjnego – sama w sobie nie stanowi podstawy do wyłączenia, o ile

dodatkowe szczegółowe okoliczności nie ujawniają innych przeszkód

wykluczających podstawy do ubezpieczenia społecznego. W tej mierze Sąd drugiej

instancji podniósł moment podjęcia działalności i zestawił go ze zdolnością do

prowadzenia działalności (obok zatrudnienia) w czasie zawansowanej ciąży w

kontekście zorganizowania tego przedsięwzięcia, budowania portfela klientów,

sposobu jej prowadzenia (dojazdy do ewentualnych klientów).

Sąd odwoławczy zauważył, że przesłuchani świadkowie w istocie rzeczy nie

potwierdzili wykonywania przez odwołującą się usług kosmetycznych w czerwcu

2014 r., a jej czynności były datowane w latach 2011-2013. Jeżeli zaś chodzi o

przedłożone rachunki, które miały potwierdzać wykonywanie przez odwołującą się

usług kosmetycznych, to trzeba zauważyć, że one dotyczą usług, które miały

zostać wykonane na rzecz innych osób, które wspólnie z odwołującą się były

zatrudnione w firmie „P.”, a poza nimi osób będących znajomymi odwołującej się,

co świadczy o tym, że ona nie pozyskała klientów na ogólnie dostępnym rynku

usług. Idąc dalej, w tych okolicznościach deklaracja maksymalnej podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i jednoczesne (od 1 lipca 2014 r.)

korzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zasiłek chorobowy) godzi

w zasady doświadczenia życiowego i kłóci się z zasadami rozrachunku

ekonomicznego. Odwołująca się działała więc ze świadomością spodziewanego, w

bardzo nieodległym czasie, nabycia uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego.

Usprawiedliwiony jest zatem wniosek, że nieracjonalne i sprzeczne z zasadami

rozrachunku ekonomicznego jej działania podejmowane były w celu

instrumentalnego wykorzystania systemu ubezpieczeń społecznych (dochód

z 2014 r. to 4.426 zł). Z drugiej strony sposób funkcjonowania tej działalności nie

I USK 880/26

3

wykazywał przesłanki zawodowego i stałego charakteru działalności, skoro jej

prowadzenie nie było nastawione na uzyskanie dochodu (por. wyrok Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., II GSK 1219/10, LEX nr

1102977). Przesłanka zarobkowego charakteru działalności zostaje zatem

spełniona wtedy, gdy jej prowadzenie przynosi rzeczywisty zysk, a także wówczas,

gdy mimo jego nieosiągnięcia, przedsiębiorca nastawiony był na uzyskanie

dochodu (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15,

LEX nr 2122404; z dnia 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127; z dnia 15

marca 2018 r., III UK 47/17, LEX nr 2497578). Generowanie strat przez osobę

prowadzącą działalność gospodarczą (zamiast spodziewanych zysków) z uwagi na

koszty działalności przewyższające dochód, nie przekreśla jej zarobkowego

charakteru. Z tego względu inaczej należy ocenić sytuację, w której od początku

wymiernym, stałym i założonym z góry kosztem, nieznajdującym pokrycia w

przewidywanych zyskach, staje się opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne

w wysokości znacznie przekraczającej obowiązujące minimum. Takie mnożenie

kosztów prowadzonej działalności nieuzasadnione jest bowiem potrzebą

inwestowania w podjęte przedsięwzięcie celem jego perspektywicznego rozwoju

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2017 r., I UK 395/16, LEX nr

2400313). Może to wskazywać na intencję (element subiektywny) nie tyle podjęcia i

wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej, lecz włączenia do systemu

ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania wysokich świadczeń.

W ocenie Sądu Apelującego, skarżący zasadnie zakwestionował istnienie

konstytutywnych cech prowadzenia działalności gospodarczej, jakimi są ciągłość

działalności i prowadzenie jej w sposób zorganizowany (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 10 lutego 2016 r., I UK 65/15, LEX nr 2118451; z dnia

16 lutego 2016 r., I UK 77/15, LEX nr 2000382 i z dnia 21 kwietnia 2021 r., II USKP

43/21). Tytułem przykładu można przytoczyć, że odwołująca się przedstawiła

rachunki potwierdzające zakup sześciu sztuk lakierów do paznokci i lampy UV; na

tym jednak zakończyły się jej udokumentowane działania w tym przedmiocie.

Odwołująca nie zorganizowała żadnego lokalu, w którym mogłaby świadczyć

usługi, tłumacząc to zamiarem wykonywania usług wyłącznie w domach klientów,

nie wykazała również, aby podjęła jakąś realną akcję reklamową informującą o jej

usługach, a przecież przy tak wysokiej podstawie wymiaru składek nie mogła liczyć

na to, że klienci z kręgu jej znajomych zapewnią stałe przychody z tej aktywności.

I USK 880/26

4

Sumując powyższe, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

odwołanie ubezpieczonej od decyzji organu rentowego.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik odwołującej się, zaskarżając wyrok

Sądu Apelacyjnego w całości. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie jej do

rozpoznania wskazał na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, w zakresie w

jakim Sąd Apelacyjny odmówił skarżącej prawa do wykonywania działalności

gospodarczej twierdząc, że jej aktywność nie wypełniała definicji działalności

gospodarczej, pomimo spełnienia przesłanek formalnych, organizacyjnych. Jednak

argumentacja zaskarżonego wyroku nie wytrzymuje konfrontacji ze stanowiskiem

doktryny i orzecznictwa, które wyczerpująco wyjaśniło przesłanki dotyczące

zawodowego prowadzenia działalności. Tym samym nie przedstawiono zasadnych

powodów wyłączenia ubezpieczonej z systemu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie orzeczenia

odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania i orzeczenie na jego rzecz kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania.

Zarzut oczywistej zasadności skargi kasacyjnej jest chybiony. Ujęta

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność

podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.

Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego,

zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym polegających w

szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście

sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i

nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na

oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie

faktycznym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r.,

IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Chodzi zatem o taką sytuację, gdy nie tylko

zgłoszony zarzut jest słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego

rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15,

LEX nr 2057365). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność nie miała

miejsca.

Wskazać należy, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania stanowi polemikę z dokonanymi przez Sąd Apelacyjny ustaleniami

I USK 880/26

5

faktycznymi i oceną dowodów. Zdaniem skarżącej, spełniła ona wszelkie przesłanki

do wykazania tytułu ubezpieczenia społecznego. Tymczasem o nim nie decydują

aspekty formalne, organizacyjne, lecz rzeczywiste prowadzenie działalności, która

niesie za sobą typowe cechy tego rodzaju aktywności zarobkowej. Sąd Apelacyjny

wskazał przesłanki, które uznał za wiodące i nie wykluczył odwołującej się z

ubezpieczenia tylko dlatego, że była w ciąży. Ten stan nie znosi możliwości

badania, czy ubezpieczona ujawnia ustawowe przesłanki działalności gospodarczej,

zwłaszcza gdy okoliczności jej rozpoczęcia są dalekie od typowych i racjonalnych

działań przedsiębiorcy (brak struktury organizacyjnej, incydentalne zakupy środków

niezbędnych do wykonywania usług). Zatem inne rozłożenie ciężarów i akcentów

przez skarżącego nie dowodzi o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, bowiem

rezultat zaskarżonego orzeczenia jest nie tylko możliwy, ale i w ustalonych w

sprawie okolicznościach faktycznych usprawiedliwiony, zwłaszcza w odniesieniu do

stanowiska judykatury (co Sąd drugiej instancji szczegółowo opisał). Przyjmując za

wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2021 r., II USKP 21/21 (LEX nr

3119631) należy dostrzec, że w judykaturze utrwala się w ostatnim czasie pogląd,

zgodnie z którym zarejestrowanie działalności gospodarczej i towarzyszące temu

zadeklarowanie nieznajdującej pokrycia w przewidywanych zyskach wysokiej

podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne, a przy tym ze

świadomością istnienia przeszkód do prowadzenia tej działalności (np.

spodziewane w nieodległym czasie urodzenie dziecka i związana z tym planowana

przerwa w prowadzeniu działalności) może wskazywać na intencję (element

subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej

o charakterze ciągłym, lecz włączenia się do systemu ubezpieczeń społecznych w

celu uzyskania wysokich świadczeń (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 września

2016 r., I UK 455/15, LEX nr 2122404; z dnia 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16,

LEX nr 2307127 i z dnia 18 grudnia 2018 r., II UK 413/17, LEX nr 2609126).

W konsekwencji przyjmuje się, że ktoś, kto prowadzi działalność gospodarczą tylko

po to, aby uzyskać świadczenia z ubezpieczenia społecznego, w istocie stwarza

pozory tej działalności, bowiem nie zmierza do pozyskania zarobku z działalności,

co wypacza sens ustawowy tej instytucji prawa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6

kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127).

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczono w myśl art. 98 § 1 w związku

z art. 39821 k.p.c.

AGM

[a.ł]

I USK 880/26

6