Sąd Najwyższy nie przyjął skargi mężczyzny o lekki stopień niepełnosprawności

Sąd Okręgowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 3 lipca 2025 r., oddalił apelację

J. G. od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z dnia 1

lipca 2024 r., oddalającego jego odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu

do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 20 czerwca 2023 r.,

utrzymującego w mocy decyzję Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o

Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2023 r., zaliczającego go do

lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Sąd Rejonowy przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych, a ich

wnioski były jednoznaczne, to znaczy odwołujący się osobą niepełnosprawną w

stopniu lekkim, a ten stan nie powoduje konieczności korzystania ze

I USK 952/26

2

środowiskowego systemu wsparcia w celu samodzielnej egzystencji czy opieki w

pełnieniu ról społecznych, a tylko te okoliczności pozwoliłyby na ustalenie

wyższego stopnia niepełnosprawności.

Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik odwołującego się, zaskarżając wyrok

Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazał na nieważność postępowania oraz oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania.

Nie sposób przyjąć, że w sprawie wystąpiła nieważność postępowania z

uwagi na pozbawienie odwołującego się możności obrony jego praw na skutek

oddalenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W orzecznictwie przyjmuje się, że strona zostaje pozbawiona możności

działania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. tylko wtedy, gdy doszło do całkowitego

pozbawienia jej możności obrony jej praw, a zatem w przypadku, gdy znalazła się w

sytuacji uniemożliwiającej, a nie tylko utrudniającej lub ograniczającej popieranie

przed sądem dochodzonych żądań (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

28 października 1999 r., II UKN 174/00, OSNP 2001 Nr 4, poz. 133; z dnia 25 lipca

2013 r., II CZ 19/13; z dnia 29 września 2023 r., I CSK 6833/22; z dnia 16 marca

2023 r., I CSK 3944/22). Oddalenie wniosku strony o ustanowienie dla niej

pełnomocnika z urzędu nie jest równoważne z pozbawieniem jej możliwości

działania w postępowaniu i samo w sobie nie usprawiedliwia zarzutu nieważności

postępowania (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2007 r., I CSK

199/07 i orzecznictwo powołane w uzasadnieniu).

Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi

kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz

szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają

uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną,

wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie.

I USK 952/26

3

Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa

materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.

Ustawodawca dokonuje szczegółowej charakterystyki zasad zaliczania do

poszczególnych stopni niepełnosprawności. I tak, zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy z

dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 884),

niepełnosprawność jest trwałą lub okresową niezdolnością do wypełniania ról

społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu,

w szczególności powodującą niezdolność do pracy. Ustawodawca charakteryzuje

zatem niepełnosprawność za pomocą trzech elementów: (-) biologicznego

(zdrowotnego) w postaci naruszenia sprawności organizmu; (-) społecznego,

pojmowanego jako niezdolność do wypełniania ról społecznych i ekonomicznego

(zawodowego), będącego szczególną postacią niezdolności do wypełniania ról

społecznych, jaką jest niezdolność do pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

6 czerwca 2018 r., I UK 255/17, LEX nr 2508633), ale nie chodzi o niezdolność do

pracy w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz.

199), lecz jako niezdolność do wykonywania zatrudnienia (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 20 sierpnia 2003 r., II UK 386/02, OSNP 2004 Nr 12, poz. 213

oraz z dnia 28 stycznia 2004 r., OSNP 2004 Nr 19, poz. 340). Oznacza to, że istotą

niepełnosprawności jest niezdolność do wypełniania ról społecznych. Niezdolność,

według potocznego rozumienia, oznacza brak siły umożliwiającej działanie lub brak

możliwości działania (zob. A. Żak: Prawne pojęcie niepełnosprawności: "Studia z

Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej" 2003-2004, s. 349 i cyt. tam

orzecznictwo). W dalszej kolejności niepełnosprawność oznacza niezdolność do

pracy.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej do realizacji celów

określonych tą ustawą ustalono trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny,

umiarkowany oraz lekki. Przesłanki wymagane do zakwalifikowania

zainteresowanego do każdego z tych stopni zawiera art. 4 tej ustawy. Stosownie do

art. 4 ust. 1 do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z

I USK 952/26

4

naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy

jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról

społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z

niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W myśl art. 4 ust. 2 do umiarkowanego

stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu,

niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub

wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról

społecznych. Natomiast według art. 4 ust. 3 do lekkiego stopnia

niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu,

powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w

porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach

zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną lub mająca ograniczenia w

pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w

przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

Analiza przesłanek określonych w każdym ze stopni niepełnosprawności

(art. 4 ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji zawodowej) wskazuje, że trzy elementy

chrakteryzujące niepełnosprawność, zawarte w definicji tego pojęcia (art. 2 ust. 10

ustawy), występują także w ramach poszczególnych stopni niepełnosprawności

(zob. B. Korczyńska: Nowy system orzekania o niezdolności do pracy i stopniu

niepełnosprawności, Kontrola Państwowa 1999, nr 4, s. 75). I tak: (-) element

biologiczny (medyczny) występuje w stopniach znacznym i umiarkowanym, gdzie

jest mowa o osobie "z naruszoną sprawnością organizmu" (art. 4 ust. 1 i 2) i w

stopniu lekkim, gdzie mowa o osobie "o naruszonej sprawności organizmu (art. 4

ust. 3); (-) element ekonomiczny określony został przez zaliczenie do stopnia

znacznego i umiarkowanego osoby "niezdolnej do pracy albo zdolnej do pracy

jedynie w warunkach pracy chronionej" (art. 4 ust. 1 i 2), a do lekkiego osoby o

"obniżonej zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką

wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością

psychiczną i fizyczną" (art. 4 ust. 3); (-) element socjalny przez zaliczenie do

znacznego stopnia osoby "wymagającej, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub

długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do

samodzielnej egzystencji" (art. 4 ust. 1), do stopnia umiarkowanego osoby

I USK 952/26

5

"wymagającej czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról

społecznych" (art. 4 ust. 2), a do lekkiego osoby "mającej ograniczenia w pełnieniu

ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty

ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne" (art. 4 ust. 3). Co istotne,

elementy te występują w każdym ze stopni niepełnosprawności z różnym

nasileniem i w różnych konfiguracjach, aby w ten sposób wyodrębnić cechy

odróżniające poszczególne stopnie od siebie i aby nadać im odpowiednią gradację.

Innymi słowy, poszczególne stopnie niepełnosprawności wymienione w art. 4

ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji zawodowej różnią się między sobą konfiguracją

trzech elementów (biologicznego, ekonomicznego i socjalnego) oraz ich

natężeniem, czemu ustawodawca dał wyraz między innymi za pomocą spójników

(funktorów), użytych w poszczególnych ustępach art. 4.

Uwzględniwszy powyższe uwagi ogólne na temat elementów składowych

ustawowego pojęcia niepełnosprawności należy podkreślić, że Sąd drugiej instancji

uznał, że w przypadku skarżącego nie spełnione zostały przesłanki społeczno-

ekonomiczne, pozwalające na uznanie go za osobę niepełnosprawną z powodów

występujących dysfunkcji. Odwołujący się nie ma zniesionej zdolności do

samodzielnej egzystencji, nie wymaga wsparcia osoby trzeciej w uczestnictwie w

życiu społecznym, nie potrzebuje pomocy innej osoby, aby dokonać określonych

czynności w sprawach urzędowych, handlowych oraz w innych aspektach życia

społecznego. Z tych powodów nie mógł być on uznany za osobę, nawet częściowo

lub okresowo, zależną od otoczenia, w stopniu uzasadniającym zaliczenie go do

umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie wspominając już o znacznym

stopniu niepełnosprawności.

Na marginesie można dodać, że współczesnym zadaniem polityki społecznej

państwa wobec niepełnosprawnych obywateli jest stwarzanie warunków

uczestnictwa we wszystkich aspektach życia społecznego i gospodarczego. Celem

nadrzędnym jest tutaj włączenie do społeczeństwa przez usamodzielnienie osób

niepełnosprawnych, zapewnienie dostępu do instytucji publicznych i stworzenie

możliwości korzystania z wszelkich uprawnień oraz realizacji obowiązków na równi

z pozostałymi członkami społeczeństwa (zob. A. Kurzynowski: Osoby

niepełnosprawne w polityce społecznej (w:) Polityka społeczna wobec osób

I USK 952/26

6

niepełnosprawnych. Drogi do integracji (red.) J. Mikulski, J. Auleytner, Warszawa

1996, cyt. za: B. Kołaczek: Polityka społeczna wobec osób niepełnosprawnych,

Warszawa 2010, s. 29).

W podsumowaniu należy podkreślić, że dokonane przez Sąd Okręgowy

mechanizmy wykładni prawa nie odbiegają od przedstawionego standardu.

Oznacza to, że skarga nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną, bowiem w

wnioskowaniu Sądu, opartym na wiedzy medycznej (dowód z opinii biegłych), nie

dopuszczono się naruszeń, a tym bardziej naruszeń kwalifikowanych. Po wtóre, w

sprawie nie wyjawiło się nowe, istotne zagadnienie prawne, co wyjaśnia powyżej

przytoczony wywód, jaki wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Z tych

względów nie można doszukać się wskazanej podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania, niezależnie od sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje odwołujący się

i dozy współczucia, jaką należy obdarzyć osobę dotkniętą określonym schorzeniem

i ograniczeniami wynikającymi z tego tytułu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

AGM

[a.ł]