Sąd Najwyższy odrzucił wniosek o wyłączenie sędzi Marii Szczepaniec z sprawy dyscyplinarnej

Pismem z dnia 10 lipca 2023 r., które wpłynęło do Sądu Najwyższego w dniu

17 lipca 2023 r., pełnomocnik Sędzi X. Y. na podstawie art. 29 § 5 i 6 ustawy z dnia

8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym wniósł o:

1) stwierdzenie, że zachodzą przesłanki z art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym wobec sędziego Marii Szczepaniec,

a w szczególności o stwierdzenie, że sędzia Maria Szczepaniec nie spełnia

wymogów niezawisłości i bezstronności, przy uwzględnieniu okoliczności

towarzyszących jej powołaniu i postępowania po powołaniu, co w okolicznościach

sprawy może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub

I ZB 56/23

2

bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji wyłączenie

sędziego Marii Szczepaniec od rozpoznania sprawy dyscyplinarnej zarejestrowanej

pod sygnaturą I ZSK 12/23;

zaś przed wydaniem orzeczenia, o którym mowa w punkcie 1) o:

2) wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na podstawie

art. 267 ust.1 lit. a) i ust.3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: TFUE)

o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie wykładni art. 47 Karty

Praw Podstawowych Unii Europejskiej: czy badanie spełnienia przez sędziego

wymogów niezawisłości i bezstronności na podstawie art. 29 § 5 i 6 ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym zapewnia stronie prawo do skutecznego

środka prawnego przed niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym na mocy

ustawy, w rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej:

KPP) i art.19 ust.1 Traktatu o Unii Europejskiej (dalej: TUE) ustanawiających

zasadę skutecznej ochrony sądowej, w sytuacji gdy:

- podstawą wniosku nie mogą być wyłącznie okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego(art. 29 § 4 i 5);

- prawo do złożenia wniosku wygasa po upływie tygodnia od dnia

zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym

sprawę (art.29 § 8);

- warunkiem formalnym wniosku jest wymóg wskazania okoliczności

dotyczących postępowania sędziego po powołaniu (art. 29 § 5 i 9);

- odrzucenie wniosku nie jest zaskarżalne(art. 29 § 10).

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Wniosek obrońcy Sędzi X. Y. o wyłączenie Sędzi SN Marii Szczepaniec od

udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt I ZSK 12/23 nie zasługuje na

uwzględnienie.

I ZB 56/23

3

Odnosząc się do merytorycznej argumentacji zawartej we wniosku zauważyć

należy, iż wątpliwość co do bezstronności Sędzia SN Marii Szczepaniec wynika

z faktu, że została ona powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), a zatem - w ocenie wnioskodawcy - w procedurze

wadliwej, naznaczonej naruszeniem standardów niezawisłości i bezstronności.

Warunkiem dopuszczalności wniosku o tzw. test bezstronności sędziego jest

wskazanie, poza samymi okolicznościami związanymi z powołaniem na urząd

sędziego Sądu Najwyższego, także okoliczności dotyczących jego postępowania

po powołaniu (art. 29 § 5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym Dz.

U. z 2024 r. poz. 622) oraz wykazanie okoliczności uzasadniających złożone

żądanie wraz z dowodami na ich poparcie (§ 9), wskazujących, że te wszystkie

okoliczności dotyczące sędziego objętego wnioskiem (towarzyszące jego

powołaniu oraz jego postępowania po powołaniu) w realiach tej konkretnej sprawy

mogą - uwzględniając nadto okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakter

sprawy - doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r. III CB 10/22, LEX nr

3518151, z 21 grudnia 2022 r. I NB 3/22, LEX nr 3556205).

Wniosek ma zmierzać do stwierdzenia niespełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów (naruszenia standardu) niezawisłości i bezstronności

w konkretnej sprawie. Nie wystarczy zatem przytoczenie okoliczności

towarzyszących powołaniu danego sędziego Sądu Najwyższego (w tym

ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego postępowania po

powołaniu (w szczególności czynności jurysdykcyjnych, prejurysdykcyjnych,

oświadczeń i wypowiedzi w sferze publicznej czy innej działalności publicznej),

które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia przezeń

wymagań niezawisłości i bezstronności. Konieczne jest ponadto wykazanie

okoliczności świadczących o tym, że może to oddziaływać na wynik konkretnej

sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy (zob.m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r., III CB

5/22, LEX nr 3458391; z 15 marca 2023 r., III CB 22/22, LEX nr 3571657; z 29

I ZB 56/23

4

marca 2023 r., III CB 9/23, LEX nr 3574571; z 6 kwietnia 2023 r., III CB 19/23, LEX

nr 3579227; z 2 sierpnia 2023 r., III CB 29/23, LEX nr 3590575; z 6 września 2023

r., III CB 31/23, LEX nr 3601467; z 4 października 2024 r., I ZB 54/24, LEX nr

3763363; z 5 listopada 2024 r., I NB 2/24, LEX nr 3783368; z 15 stycznia 2025 r. III

CB 125/24, LEX nr 3829516; z 29 stycznia 2025 r. III CB 1/25, LEX nr 3823597).

Ścisły związek badania z konkretną sprawą potwierdza to, że powinno ono

uwzględniać okoliczności dotyczące uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r., III CB 5/22).

Zgodnie z art. 29 § 4 ustawy o Sądzie Najwyższym okoliczności

towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej

podstawy kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności. Wniosek o zbadanie

wymogów niezawisłości i bezstronności powinien czynić zadość wymaganiom

przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia,

że w danej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie

Najwyższym oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz

z dowodami na ich poparcie.

Wniosek niespełniający powyższych wymagań podlega odrzuceniu bez

wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek

złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny.

Brzmienie przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje na to, że

wykluczone jest abstrakcyjne badanie spełnienia przez sędziego wymogów

niezawisłości i bezstronności. Wykluczone jest zatem odnoszenie się wyłącznie do

okoliczności o charakterze generalnym odnoszących się do systemowych

rozwiązań procesu nominowania kandydatów na sędziów i dalej powoływania

sędziów, lecz należy wskazać na indywidualne okoliczności powołania. Jak

wskazano, fakty uzasadniające złożenie wniosku muszą wskazywać na brak

niezawisłości lub bezstronności sędziego w konkretnej sprawie ze względu na

indywidualne okoliczności dotyczące jego powołania na urząd sędziego (np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 6 marca 2025 r., III CB 42/23).

Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny, który

w uzasadnieniu postanowienia z 14 lutego 2023 r., I FSK 2040/22 wskazał, że przy

I ZB 56/23

5

ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można oprzeć się

jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Tym samym

podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może opierać się jedynie

na stwierdzeniu, że sędzia został powołany na wniosek KRS ukształtowanej

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Konieczne jest powołanie innych

okoliczności konkretyzujących, jakie okoliczności towarzyszące powołaniu

konkretnego Sędziego oraz występujące po jego powołaniu i mające ścisły związek

z jego osobą oraz osobą wnioskodawcy mogą wpływać na brak bezstronności

i niezawisłości sędziego w danej sprawie.

Bez wątpienia niniejszy wniosek o zainicjowanie postępowania na podstawie

art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym nie czyni zadość powyższym

wymaganiom z uwagi na jego ogólnikowy charakter. Szczegółowa analiza wniosku

o zbadanie standardów bezstronności i niezawisłości SSN Marii Szczepaniec

uzasadnia twierdzenie, że w odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w zw. z § 9

ustawy o SN wymogu powołania okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego,

opiera się on w istocie nie na indywidualnych okolicznościach powołania SSN Marii

Szczepaniec na urząd Sędziego Sądu Najwyższego (żadna tego rodzaju

zindywidualizowana okoliczność nie została przez wnioskodawcę powołana), lecz

koncentruje się na występującej zdaniem wnioskodawcy, systemowej

nieprawidłowości powoływania sędziów, której wnioskodawca upatruje

w ukształtowaniu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie powołanej wyżej

ustawy nowelizującej z 8 dnia grudnia 2017 r.

Tego rodzaju abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku

w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. ustawy o Sądzie

Najwyższym, gdyż celem tej instytucji nie jest umożliwienie kwestionowania

przewidzianego przez ustawodawcę systemu powoływania sędziów, ale ocena

indywidualnych okoliczności dotyczących powołania konkretnego sędziego oraz

jego zachowania po powołaniu, przy czym ocena ta powinna nastąpić w kontekście

konkretnej sprawy. Tymczasem we wniosku żadne indywidualne okoliczności nie

zostały wskazane.

I ZB 56/23

6

Niezależnie od powyższego wnioskodawca nie wskazał żadnych

okoliczności, które wystąpiły po powołaniu SSN Marii Szczepaniec, które miałyby

podważać zaufanie do jej bezstronności i niezawisłości w pierwotnej sprawie.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że wniosek nie spełnia

wymagań formalnych, określonych w art. 29 § 9 pkt 1 i 2 ustawy. Dlatego też

stosownie do art. 29 § 10 ustawy o Sądzie Najwyższym Sąd orzekł jak w sentencji.

Renata Żywicka

[J.J.]

[r.g.]