Sąd Najwyższy uchylił część wyroku o odsetki od kredytu frankowego, skargę banku oddalił

II CSKP 1020/23

2

Wyrokiem z 28 maja 2021 r., Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił

częściowo powództwo D.G. i J.G. skierowane przeciwko Bankowi Spółce Akcyjnej w

W. (dalej Bank) o ustalenie i zapłatę w ten sposób, że ustalił, iż umowa kredytu

hipotecznego indeksowanego do waluty obcej zawarta przez powodów z pozwanym

Bankiem w dniu 21 marca 2006 r. jest nieważna oraz zasądził od pozwanego na

rzecz powodów kwotę 429 922,78 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od

kwoty 394.692,78 zł od 13 lipca 2019 r. do dnia zapłaty i od kwoty 35.230 zł od 20

marca 2021 r. do dnia zapłaty. Oddalił powództwo główne w pozostałej części i orzekł

o kosztach postępowania.

Sąd ustalił, że w dniu 21 marca 2006 r. strony zawarły umowę, na podstawie

której pozwany udzielił powodom kredytu hipotecznego w kwocie 253 469,39 zł

waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF), na warunkach określonych

w umowie kredytowej oraz „Regulaminie do umowy kredytu hipotecznego”,

stanowiącym integralną część umowy, opisanych szczegółowo przez Sąd

w uzasadnieniu wyroku. Umowa kredytu została zawarta przez strony według

standardowego wzorca umownego stosowanego przez Bank. Postanowienia umowy

dotyczące mechanizmu indeksacji nie były przedmiotem negocjacji pomiędzy

stronami. Strony zawarły także aneksy do umowy, opisane szczegółowo

w uzasadnieniu wyroku. W okresie od 5 kwietnia 2006 r. do 30 grudnia 2020 r.

powodowie wpłacili na rzecz Banku łącznie 450 147,86 zł z tytułu spłaty kredytu.

W oparciu o te ustalenia faktyczne, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania,

że zakwestionowane przez powodów postanowienia umowne były niedozwolone

w rozumieniu art. 3851 k.c. Wobec braku możliwości ich zastąpienia, umowa kredytu

okazała się nieważna ze skutkiem ex tunc, co skutkowało zasądzeniem na rzecz

powodów zwrotu świadczeń, spełnionych przez nich na rzecz pozwanego

w wykonaniu nieważnej umowy, jako nienależnych w rozumieniu art. 405 i art. 410 §

2 k.c.

II CSKP 1020/23

3

Po rozpoznaniu apelacji pozwanego Banku, Sąd Apelacyjny w Warszawie,

wyrokiem z 30 maja 2022 r, zmienił powyższy wyrok w punkcie drugim częściowo

w ten sposób, że oddalił powództwo o odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty

394.692,78 zł od 13 lipca 2019 r. do dnia zapłaty i od kwoty 35.230 zł od 20 marca

2021 r. do dnia zapłaty (punkt 1 litera a) ; uwzględnił podniesiony przez pozwanego

zarzut zatrzymania i ustalił, że zapłata przez pozwanego na rzecz powodów

zasądzonych w punkcie drugim zaskarżonego wyroku kwot nastąpi w wypadku

zaoferowania lub zabezpieczenia zwrotu przez powodów otrzymanej od pozwanego

kwoty 429 922,78 zł (punkt 1 litera b) . Sąd drugiej instancji oddalił apelację

pozwanego w pozostałym zakresie (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego (punkt 3).

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej

instancji. Zmiana zaskarżonego orzeczenia wynikała z uwzględnienia podniesionego

przez pozwany Bank, na etapie postępowania apelacyjnego, zarzutu zatrzymania

świadczenia należnego powodom do czasu zwrotu przez nich na rzecz pozwanego

uprzednio wypłaconej im kwoty kredytu. Sąd uznał zarzut zatrzymania za

dopuszczalny i skuteczny ze względu na to, że umowa kredytu jest umową

wzajemną. Podniósł dalej, że następstwem skutecznego podniesienia przez Bank

zarzutu zatrzymania jest sytuacja, w której żadna ze stron nie popada w opóźnienie,

jeśli strona, żądająca zwrotu nienależnego świadczenia, nie oferuje jednocześnie

zwrotu świadczenia, które sama otrzymała na podstawie nieważnej umowy.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny podniósł, że odsetki ustawowe za opóźnienie,

przysługują powodom nie od dat wskazanych przez Sąd Okręgowy w wyroku, lecz

dopiero od 18 maja 2022 r., to jest od dnia złożenia przez nich, po udzieleniu im

pouczenia, odrębnego oświadczenia, że podtrzymują swoje żądanie wobec Banku

Powyższy wyrok zaskarżyły skargami kasacyjnymi obie strony sporu.

Powodowie zarzucili naruszenie:

- art. 481 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 455 k.c. poprzez błędne uznanie, że wobec

uwzględnienia zarzutu zatrzymania podniesionego przez Bank, powodom nie należą

się odsetki ustawowe od zasądzonych kwot głównych,

II CSKP 1020/23

4

- art. 481 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 455 k.c. poprzez błędne uznanie, że gdyby

pozwany nie podniósł zarzutu zatrzymania, to odsetki ustawowe za opóźnienie

przysługiwałyby powodom dopiero od 18 maja 2022 r., to jest od dnia odebrania

przez nich od Sądu, po pouczeniu, oświadczenia, że podtrzymują żądanie zapłaty,

- art. 496 k.c. w związku z art. 497 k.c. w związku z art. 487 § 2 k.c. przez błędne

uznanie, że umowa kredytu łącząca strony jest umową wzajemną, podczas gdy nie

jest ona umową wzajemną, lecz dwustronnie zobowiązującą,

- art. 496 k.c. przez zabezpieczenie roszczenia pozwanego prawem zatrzymania

w sytuacji istnienia zabezpieczenia kredytu w postaci hipoteki,

- art.481 § 1 i 2 k.c. w związku z art. art. 3851 § 1 k.c. i art. 7 ust 1 Dyrektywy Rady

93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz. Urz. UE L.95 z 21 kwietnia 1993 r.- dalej dyrektywa 93/13) przez

błędne uznanie, że konsument musi złożyć odrębne oświadczenie, iż chce

skorzystać z ochrony i dopiero od tej daty czyli według Sądu Apelacyjnego, od 18

maja 2022 r., może żądać odsetek ustawowych od dochodzonych kwot głównych,

a nie od dat wskazanych w wyroku Sądu Okręgowego,

- art. 481 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 65 k.c. przez błędne uznanie, że odsetki

ustawowe za opóźnienie mogą biec dopiero od 18 maja 2022 r.,

- art. 496 k.c. w zw. 497 k.c. przez uwzględnienie zarzutu zatrzymania pozwanego

Banku mimo nieistnienia umowy kredytu, która nie jest umowa wzajemną,

- art. 496 k.c. w zw. 497 k.c. i art.481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. przez przyjęcie,

w wyniku wadliwego uwzględnienia zarzutu zatrzymania pozwanego banku, że bieg

odsetek ustawowych od dochodzonych kwot głównych nie rozpoczął się z dniem

wezwania pozwanego do zapłaty.

Formułując te podstawy kasacyjne, powodowie wnieśli o uchylenie wyroku

Sądu Apelacyjnego w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej instancji przez

oddalenie jej powództwa oraz zastosowanie przez Sąd drugiej instancji prawa

zatrzymania.

Pozwany Bank zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie:

II CSKP 1020/23

5

- art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, przez

rozstrzyganie o skutkach abuzywności wyłącznie na podstawie przepisów

materialnych aktualnych na dzień zawarcia umowy, podczas gdy należało

zastosować art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy;

- art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez stwierdzenie

abuzywności spornych klauzul i upadku umowy, pomimo wyeliminowania z umowy,

zgodną wolą stron, rzekomo abuzywnych postanowień, przez zawarcie aneksu, nr 2

z 11 marca 2010 r.

- art. 3851 § 1 w zw. z art. 3852 k.c. przez ograniczenie się przy analizie abuzywności

spornych postanowień do oceny literalnej treści kwestionowanych postanowień

umownych, a jednocześnie niewzięcie pod uwagę argumentów przedstawianych

przez pozwanego;

- art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 3852 k.c. przez niewzięcie pod uwagę przy ocenie

prawnej, w toku kontroli incydentalnej postanowień umowy pod kątem występowania

przesłanek abuzywności w postaci zgodności z dobrymi obyczajami oraz rażącego

naruszenia interesu konsumenta, jak również przy ustalaniu skutków ewentualnej

abuzywności, indywidualnych okoliczności sprawy, w szczególności prawidłowo

ustalonej w toku postępowania dowodowego alternatywy dla kredytobiorcy na dzień

zawarcia umowy;

- art. 3851 § 1 w zw. z § 3 i 4 k.c. przez stwierdzenie, że sporne klauzule nie były

indywidualnie uzgodnione w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.;

- art. 3851 § 1 oraz § 3 k.c. przez przyjęcie, że sporne postanowienia spełniają

przesłanki abuzywności, w szczególności że są sprzeczne z dobrymi obyczajami i

rażąco naruszają interes konsumenta, a także przyjęcie, że treść umowy nie była

indywidualnie uzgodniona;

- art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 3852 k.c. przez niewzięcie pod uwagę przy ocenie,

w toku kontroli incydentalnej, postanowień umowy pod kątem abuzywności, jak

również pod kątem skutków ewentualnej abuzywności, indywidualnych okoliczności

sprawy, w szczególności wiedzy i doświadczenia kredytobiorcy na dzień zawarcia

umowy oraz świadomości w zakresie możliwych ryzyk oraz faktycznej alternatywy

dla kredytobiorcy na dzień zawarcia umowy;

II CSKP 1020/23

6

- art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 3 ust. 3 dyrektywy 93/13 w zw.

z przepisami załącznika do dyrektywy 93/13: ust. 1 lit. j oraz lit. I, oraz ust. 2 lit. c,

tiret pierwsze i drugie, oraz ust. 3 załącznika do dyrektywy 93/13 przez stwierdzenie,

że sporne postanowienia indeksacyjne umowy są abuzywne;

- art. 58 § 3 oraz art. 3851 § 2 k.c. przez uznanie, że dopuszczalne jest stwierdzenie

nieważności całej umowy, w związku z abuzywnością części jej postanowień;

- art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 8b ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c.

w zw. z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji przez stwierdzenie, że rzekoma

abuzywność spornych postanowień umowy skutkuje upadkiem całej umowy;

- art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 56 k.c. przez ocenę oświadczeń woli złożonych przez

strony umowy wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia postanowień umowy,

bez wzięcia pod uwagę okoliczności, w których zostały złożone, zasad współżycia

społecznego oraz ustalonych zwyczajów;

- art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 354 § 1 k.c. przez przyjęcie, że, po ewentualnym

stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała umowa jest nieważna;

- art. 56 k.c. przez przyjęcie, że, po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności

spornych klauzul, cała umowa jest nieważna, podczas gdy art. 56 k.c. stanowi

właściwy przepis dyspozytywny, przewidując, że czynność prawna wywołuje skutki

w niej wyrażony oraz wynikające z ustawy, z zasad współżycia społecznego

i z ustalonych zwyczajów;

- art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej:

„pr.bank.”) w zw. z art. 4 ustawy z 29 lipca 2011 r. zmieniająca ustawę Prawo

bankowe (ustawy antyspreadowej) przez przyjęcie, że, po ewentualnym stwierdzeniu

rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała umowa jest nieważna;

- art. 358 § 2 w zw. z art. 3851 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie art. 3851 § 2

k.c. i w konsekwencji niezastosowanie art. 358 § 2 k.c., stanowiącego przepis

dyspozytywny, który umożliwia dokonanie wykładni umowy kredytu indeksowanego

(waloryzowanego) do waluty obcej, pozwalającej na jej wykonanie, po stwierdzeniu

niezwiązania konsumenta normą, zawartą w umowie kredytu indeksowanego

II CSKP 1020/23

7

(waloryzowanego) do kursu waluty obcej, regulującą odesłanie do konkretnego

źródła pochodzenia kursu walutowego (tzw. klauzula spreadu);

- naruszenie art. 41 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe w zw. z art. 3851

§ 2 k.c., przez niewłaściwe zastosowanie art. 3851 § 2 k.c. i w konsekwencji

niezastosowanie art. 41 Prawa wekslowego przy rozstrzyganiu o skutkach rzekomej

nieważności lub abuzywności spornych klauzul;

- art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 24 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym

Banku Polskim zw. z art. 3851 § 2 k.c. przez niezastosowanie art. 24 ust. 3 ustawy

o NBP przy rozstrzyganiu o skutkach abuzywności.

- art. 189 k.p.c. przez przyjęcie, że kredytobiorcy posiadają interes prawny

w ustaleniu nieważności umowy,

- art. 405 w zw. z art. 410 § 2 k.c. przez odstąpienie od zbadania poziomu

rzeczywistego wzbogacenia pozwanego kosztem powodów (teoria salda) na rzecz

zastosowania teorii dwóch kondykcji.

Formułując te podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przed przystąpieniem do oceny skargi kasacyjnej powoda należy podnieść,

że postanowieniem z 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy

w Warszawie ogłosił upadłość powoda Bank S.A. z siedzibą w W. Postanowieniem

z 22 sierpnia 2023 r. Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie kasacyjne w tej sprawie,

wezwał do udziału w sprawie syndyka masy upadłości Bank S.A. z siedzibą w W. i

podjął postępowanie kasacyjne z jego udziałem (art. 174 § 3 k.p.c. i art. 180 § 1 pkt

5 k.p.c.).

Co do skargi kasacyjnej pozwanego Banku.

II CSKP 1020/23

8

Nie jest trafny procesowy zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6

ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny

niemożności zastosowania w tej sprawie art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym

od 24 września 2009 r., a zatem obowiązującym w dacie zamknięcia rozprawy

i wyrokowania.

Art. 316 k.p.c. stanowi, że po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc

za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności

zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono

wymagalne w toku sprawy. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad

orzekania, nakazującą sądowi uwzględnienie stanu faktycznego i prawnego (stanu

rzeczy) istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, przez co należy rozumieć stan

faktyczny ustalony przez sąd na podstawie dowodów przeprowadzonych zgodnie

z regułami postępowania dowodowego. oraz obowiązujący stan prawny (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z 7 marca 1997 r., II CKN 70/96, OSNC 1997, Nr 8, poz. 113

i z 22 stycznia 2015 r., III CSK 108/14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26

czerwca 2002 r., III CKN 537/00, IC 2003, nr 3, s. 52). Zarzucając naruszenie tego

przepisu, skarżący powinien zatem wykazać, że sąd błędnie oparł rozstrzygnięcie na

faktach aktualnych w innym czasie - poprzedzającym lub następującym po

zamknięciu rozprawy, względnie na nieobowiązujących w chwili zamknięcia

rozprawy normach prawnych. Ustanowiona w art. 316 § 1 k.p.c. zasada aktualności

orzekania nie odnosi się natomiast do wyboru normy prawa materialnego, na

podstawie której należy ocenić ustalony stan faktyczny, o czym będzie mowa niżej

przy rozpoznaniu zarzutu naruszenia art. 358 § 2 k.c.

Skarga kasacyjna pozwanego Banku nie zasługuje na uwzględnienie także

w pozostałej części. Skarżący sformułował w niej zarzuty naruszenia prawa

materialnego szczegółowo rozważone już i rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu

Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).

W licznych orzeczeniach tych sądów zostało przesądzone, że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej, ale także w umowie kredytu denominowanego

II CSKP 1020/23

9

w walucie obcej, określają główne świadczenia stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 4 kwietnia

2019 r., I CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP

55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22). Jeśli zostały one wyrażone w sposób

niejednoznaczny, podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego i TSUE wyjaśniono także, że wymaganie wyrażenia

postanowienia umownego w sposób jednoznaczny, prostym i zrozumiałym językiem

jest spełnione, gdy umowa przedstawia konsumentowi w sposób przejrzysty

działanie mechanizmu waloryzacyjnego tak, aby konsument był w stanie oszacować,

w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne, związane z zaciągnięciem wieloletniego zobowiązania

kredytowego, waloryzowanego kursem waluty obcej. Konsument powinien być jasno

poinformowany przez bank, że, podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty

obcej lub kredytu denominowanego ,ale wypłaconego kredytobiorcy w walucie

krajowej i w tej walucie spłacanego, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy

nieograniczone niczym ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia

może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji

waluty krajowej (zob. wyroki TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19; z 30

kwietnia 2014 r., C-26/13 oraz z 20 września 2017 r., C-186/16, a także wyrok Sądu

Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). W wyroku z 10 czerwca 2021 r.,

C - 776/19, C - 782/19 TSUE wyjaśnił, że wykładni art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13

należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowny kredytu, które powodują skutek

w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę,

mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy

kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie

mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do

konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych

negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków.

W uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18, Sąd Najwyższy

podniósł, że nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane

z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia

o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego

II CSKP 1020/23

10

ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko.

Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania

ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności kredytodawcy w zakresie

wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by

konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy.

W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka

kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale

unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku

finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne. Ochrona

konsumenta może zostać zapewniona jedynie wtedy, gdy uwzględnione zostaną

jego rzeczywiste i tym samym bieżące interesy, a nie interesy, jakie miał

w okolicznościach istniejących w chwili zawarcia danej umowy.

Abuzywność opisanych klauzul została już także przesądzona

w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE, w którym wyjaśniono, że postanowienia

umowy (regulaminu), określające zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu

i spłacanych rat z waluty obcej na krajową i odwrotnie w każdym typie umowy

(kredytu waloryzowanego kursem waluty i obcej oraz kredytu denominowanego),

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych, gdyż kształtują prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta

polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz

wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno

przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie

odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem

określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które

uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne

i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają przy tym

kredytobiorcę nieprzewidywalnym i nieograniczonym ryzykiem oraz naruszają

równorzędność stron. Są one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda

banku w ustaleniu kursu waluty obcej jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona,

np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

II CSKP 1020/23

11

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów, kursu ustalanego przez Narodowy Bank

Polsk, i itp.(zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14,

OSNC 2016, Nr 11, poz. 134; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 27 lutego 2019 r.,

II CSK 19/18 oraz z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz.

20).

Nie ulega wątpliwości, że abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku,

z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba

że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób

przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną, czego powodowie w tej sprawie nie

uczynili, domagając się konsekwentnie ustalenia nieważności umowy (ściślej

nieistnienia stosunku prawnego kredytu wykreowanego przez tę umowę) oraz zwrotu

tego, co świadczyli na rzecz pozwanego w wykonaniu tej nieważnej umowy.

W ugruntowanym już orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że

wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień umownych rodzi

konieczność dokonania oceny, po pierwsze czy jest dopuszczalne uzupełnienie

przez Sąd powstałych w ten sposób luk przez zastosowanie przepisów

dyspozytywnych lub dokonanie zabiegów interpretacyjnych, pozwalających na

utrzymanie umowy w mocy (czego domaga się skarżący), a po drugie

przeprowadzenia oceny, czy w przypadku niedopuszczalności tego rodzaju

zabiegów, umowa jest możliwa do utrzymania w pozostałym zakresie.

Co do pierwszego zagadnienia, w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

ukształtował się już ustabilizowany pogląd, że nie można dokonać wykładni umów

kredytowych na podstawie art. 65 k.c. lub art. 56 k.c., po usunięciu z nich

postanowień abuzywnych, w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do

sposobu ustalenia kursu CHF. Sprowadzałoby się to bowiem do modyfikacji treści

klauzuli indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie

odesłania do wartości rynkowej CHF. Dla rozstrzygnięcia o utrzymaniu umowy

w mocy nieadekwatne jest odwoływanie się do hipotetycznej woli stron, groziłoby to

bowiem ryzykiem dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem,

gdyby strona, która narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że

nie zawarłaby umowy z jego pominięciem. Zgodnie z orzecznictwem TSUE, art. 5 i 6

II CSKP 1020/23

12

dyrektywy 93/13 należy bowiem interpretować w ten sposób, że stoją one na

przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter

postanowienia umowy, dokonał wykładni tego postanowienia w celu złagodzenia

jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej

woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy należy interpretować w ten sposób,

że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego, dający sądowi

możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści tego postanowienia. Możliwość

taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie nieważności niedozwolonego

postanowienia umowy zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości,

narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (zob.

wyroki TSUE z 18 listopada 2021 r. C - 212/20 oraz z 29 kwietnia 2021 r., C - 19/20).

Nie jest także dopuszczalne użycie przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć

zastosowanie do umowy, tylko odpowiednio lub przez analogię i które

odzwierciedlają regułę obowiązującą w krajowym prawie zobowiązań (zob. wyrok

TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22.). Takie rozwiązanie stałoby w sprzeczności

z celami prewencyjnymi Dyrektywy w postaci zniechęcenia przedsiębiorców do

wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych

(zob. wyroki Sądu Najwyższego z 24 października 2018 r., II CSK 632/17 i z 27

listopada 2019 r., II CSK 483/18; postanowienia Sądu Najwyższego z 12 września

2023 r., I CSK 5858/22 i I CSK 5941/22, zob. także wyrok TSUE z 8 września 2022 r.,

C-80/21, C-81/21, C-82/21). W tym ostatnim orzeczeniu Trybunał stwierdził, że

z przedłożonych mu materiałów sprawy nie wynika, by istniały przepisy prawa

polskiego o charakterze dyspozytywnym, mogące zastąpić niedozwolone

postanowienia umowne, podkreślając niedopuszczalność sądowej modyfikacji treści

postanowienia nieuczciwego w drodze wykładni sądowej. W orzecznictwie szeroko

wypowiedziano się również o niemożności uzupełnienia luk wynikających z eliminacji

niedozwolonych postanowień umownych przy wykorzystaniu art. 358 § 2 k.c., art. 41

pr. weksl. lub art. 24 ust. 3 ustawy o NBP w zw. z art. 3851 § 2 k.c. (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22;

z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 20

lutego 2023 r., II CSKP 809/22; 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia

2024 r., II CSKP 874/22).

II CSKP 1020/23

13

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zdecydowanie przeważa także pogląd,

że niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą

w kredyt złotowy oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR. Wyeliminowanie

bowiem ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego

z walutą obcą, byłoby równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, że

umowę taką należałoby uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co

prowadzi do wniosku, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy

o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe co przemawia za jej

całkowitą nieważnością (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18, OSNC - ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22.; z 10

maja 2022 r., II CSKP 285/22.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22 i II CSKP 293/22.;

z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22 i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP

10/22).W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje także pogląd,

że nie jest możliwe - wbrew woli konsumenta - zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odsyłającego do kursu waluty wynikającego z tabeli

bankowej kredytodawcy, odwołaniem do kursu średniego ustalanego przez NBP lub

kursu rynkowego waluty (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia

2022 r., I CSK 1669/22.; wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP

45/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22; z 19

maja 2022 r., II CSKP 985/22; i z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22.).Tego rodzaju

zabiegi zagrażałyby realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7

Dyrektywy 93/13, prowadząc do wyeliminowania zniechęcającego skutku

wywieranego na przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich warunków

wobec konsumentów. Byliby oni w ten sposób zachęcani do stosowania

nieuczciwych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one uznane za

bezskuteczne, to umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez

sąd krajowy, co pozostałoby bez wpływu na jej ważność i bez istotnego uszczerbku

dla ich interesów (zob. wyroki TSUE z 14 czerwca 2012 r., C-618/10; z 30 kwietnia

2014 r., C 26-13; z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17, oraz wyrok Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18). Zarzut naruszenia art.56 k.c.

w zw. z art. 111 ust. 1 prawa bankowego w zw. z art. 65 § 2 k.c. jest zatem

niezasadny.

II CSKP 1020/23

14

Przechodząc do oceny skutków wyeliminowania z umowy klauzul abuzywnych

i niemożności ich zastąpienia w sposób wskazany wyżej, należy podnieść, że

w ustalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że jeżeli bez

niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać i nie zaszły

przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument - tak jak

ma to miejsce w okolicznościach sprawy - postanowień abuzywnych nie potwierdził,

nie udzielając następczo świadomej i wolnej zgody na te klauzule i tym samym

odmawiając przywrócenia im skuteczności z mocą wsteczną, (zob. uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr

9, poz. 56; uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC

2021, Nr 6, poz. 40; wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29 kwietnia

2021 r., C-19/20 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,

OSNC-ZD, 2021, Nr 2, poz. 20; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21 i z 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22), umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna) (zob. wyroki

Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 25 lipca 2023 r., II CSKP

1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23; z 9 stycznia 2024 r., II CSKP

874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także znaczenie nowelizacji

prawa bankowego wprowadzonej ustawą antyspreadową. W wyroku z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, Sąd Najwyższy podniósł, że zgodnie z art. 1 ust. 2 Dyrektywy

93/13, jej przepisom nie podlegają m.in. postanowienia umowy „odzwierciedlające

obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze", przy czym z orzecznictwa TSUE

wynika, że dotyczy to także przepisów, które weszły w życie już po zawarciu umowy

kredytu, zawierającej niedozwolone postanowienia i miały w założeniu charakter

sanacyjny, tj. zastępowały te postanowienia ex tunc i utrzymywały ważność umowy

(por. wyroki TSUE z 20 września 2018 r., C-51/17, pkt 62-64, 70 i z 14 marca 2019 r.,

C-118/17 pkt 37, 40) pod warunkiem, iż zachowana została możliwość odwrócenia

niekorzystnych skutków niedozwolonego postanowienia (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości z 14 marca 2019 r., C-118/17 pkt 45). Skutkiem sanowania klauzul

abuzywnych jest wówczas także wyłączenie możliwości uznania umowy za nieważną

z powodu tej (i tylko tej) abuzywności. Takie jednak znaczenie nie może być

przypisywane ustawie antyspreadowej, albowiem przedmiotem regulacji nie były,

II CSKP 1020/23

15

zawarte w umowach zawartych przed wejściem w życie tej ustawy, klauzule

abuzywne ani umowy z ich powodu nieważne. Celem ustawy nie było sanowanie

tych wadliwości, albowiem przepisy ustawy nie wspominają o tych wadliwościach ani

też nie regulują związanych z nimi rozliczeń. W założeniu ustawodawcy chodziło

o doprecyzowanie na przyszłość reguł ustalania kursu wymiany walut oraz

o nieodpłatne umożliwienie dokonywania spłat kredytu bezpośrednio w walucie

obcej. Ustawodawca miał na względzie - przynajmniej explicite - umowy ważne oraz

klauzule dozwolone, choć podlegające doprecyzowaniu. Nawet jeżeli było inaczej,

założony (implicite) skutek sanujący nie mógł zostać w ten sposób osiągnięty.

Omawiana ustawa w zasadzie nie przewidywała gotowych do zastosowania (choćby

tylko dyspozytywnych) przepisów, które zastępowałyby ewentualne klauzule

abuzywne, a jedynie nakładała na banki ciężar dokonania ogólnie określonych,

wymagających skonkretyzowania in casu zmian umowy, co nie wystarcza dla

przyjęcia domniemania, że te konkretne rozwiązania są wynikiem należytego

wyważenia ogółu praw i obowiązków stron przez ustawodawcę (zob. motyw 13

Dyrektywy 93/13 oraz wyrok TSUE z 21 marca 2013 r., C-92/11, pkt 26 i n.) i nie

czyni zadość przesłankom przewidzianym w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, zwłaszcza

że, jak wynika z orzecznictwa TSUE, wyjątek przewidziany w tym przepisie podlega

ścisłej wykładni (zob. wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16 pkt 31 i z 20

września 2018 r., C-51/17, pkt 54, 66). Przewidziana w art. 4 zd. 2 ustawy

antyspreadowej zmiana umowy kredytu mogłaby wywoływać skutek sanujący tylko

wtedy, gdyby stanowiła wyraz następczej świadomej, wyraźnej i wolnej rezygnacji

kredytobiorcy-konsumenta z powoływania się na abuzywność postanowienia

(ewentualnie także nieważność umowy) i zgody na jego zastąpienie postanowieniem

dozwolonym. W braku takich czynności sanujących, wejście w życie ustawy

antyspreadowej w żaden sposób nie podważa abuzywności spornych klauzul

i nieważności umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK

382/18).

Zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 189 k.p.c. był niezasadny,

albowiem w sprawach, w których podłożem były kredyty zawierane przez

konsumentów i zawierające postanowienia abuzywnie dotyczące mechanizmu

waloryzacji świadczeń umownych z wykorzystaniem kursu waluty obcej, Sąd

II CSKP 1020/23

16

Najwyższy wielokrotnie wyraził pogląd, że interes prawny na tle art. 189 k.p.c. należy

ujmować szeroko i w sposób elastyczny, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia

wszechstronnej ochrony sądowej. O jego braku - w zestawieniu z powództwem

o zasądzenie świadczenia - można zatem mówić tylko wtedy, gdy wytaczając

powództwo o zasądzenie świadczenia powód może uzyskać to wszystko, do czego

zmierza powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego, z uwzględnieniem

charakteru prawnego wyroku uwzględniającego powództwo o ustalenie i jego

procesowych skutków. Interes prawny może w szczególności polegać na dążeniu do

uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia o istnieniu lub nieistnieniu stosunku prawnego,

z którego może wynikać wiele roszczeń, czego nie zapewnia wyrok uwzględniający

powództwo o zasądzenie świadczenia. Nie można więc uznać, że konsumentowi nie

przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu powództwa

o ustalenie nieważności umowy kredytu wyłącznie z tego względu, że przysługuje

mu możliwość dochodzenia świadczenia w ramach odrębnego powództwa lub

podniesienia zarzutu nieważności w toku obrony procesowej (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 25 lutego 2022 r., II CSKP 87/22, OSNC-ZD 2023, nr 2, poz. 21

i powołane tam orzecznictwo, a także wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 163/22, 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22 oraz z 24 września 2025 r., II

CSKP 2155/22 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2021 r., II CSK

9/21, z 13 lipca 2023 r., I CSK 3622/22, z 21 grudnia 2023 r., I CSK 5177/22 oraz

z 19 września 2024 r., I CSK 80/24). Dodatkowo należy przypomnieć, że w wyroku

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL,

KU, KM, ECLI:EU:C:2023:911 stwierdzono, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13

w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoi on na

przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną

w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta

powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku

w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu

prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi

przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać

się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym

II CSKP 1020/23

17

w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko

niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku.

W świetle przedstawionych wyżej rozważań nie zasługiwał na uwzględnienie

zarzut naruszenia art. 405 w zw. z art. 410 § 2 k.c., albowiem konsekwencją

nieważności umowy kredytu waloryzowanego kursem CHF, jest, stosownie do

stanowiska ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego powstanie dwóch

odrębnych roszczeń kredytobiorców o zwrot świadczeń uiszczonych w wykonaniu

nieważnej umowy i Banku o zwrot wypłaconego kapitału kredytu (teoria dwóch

kondykcji).

Z podanych przyczyn skarga kasacyjna Banku podlegała oddaleniu jako

niezasadna (art.39814 k.p.c.).

Co do skargi kasacyjnej powodów

Uzasadniony jest zarzut skargi kasacyjnej powodów kwestionujący przyjęty

przez Sąd drugiej instancji pogląd o konieczności złożenia przez nich odrębnego,

jednoznacznego oświadczenia, w którym, po ich stosownym pouczeniu, nie wyrazili

zgody na dalsze związanie umową oraz pogląd o powiązaniu początku biegu odsetek

ustawowych za opóźnienie w zapłacie dochodzonych pozwem kwot głównych ze

złożeniem tego oświadczenia.

Sąd Apelacyjny powołał się w tej części uzasadnienia zaskarżonego

kasacyjnie wyroku na pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r, III CZP 6/21, mającej moc zasady

prawnej (OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). Sąd Najwyższy podniósł w uzasadnieniu tej

uchwały, że do konsumenta należy wybór między zakwestionowaniem klauzuli

abuzywnej a wyrażeniem zgody na dalsze jej obowiązywanie. Sąd Najwyższy,

powołując się na wyroki TSUE, przytoczone w uzasadnieniu tej uchwały, wskazał

także, że aby konsument mógł udzielić wolnej i świadomej zgody na obowiązywanie

abuzywnej klauzuli, sąd krajowy powinien, w ramach krajowych norm proceduralnych

i w świetle zasady słuszności w postępowaniu cywilnym, wskazać stronom w sposób

obiektywny i wyczerpujący, konsekwencje prawne, jakie może pociągnąć za sobą

usunięcie nieuczciwego warunku. Jest to szczególnie istotne wtedy, gdy jego

II CSKP 1020/23

18

niezastosowanie może prowadzić do unieważnienia całej umowy, narażając

ewentualnie konsumenta na roszczenia restytucyjne ze strony banku - i to

niezależnie od tego, czy strony są reprezentowane przez pełnomocnika

zawodowego (zob. wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, pkt 97). Konsument

może też zrezygnować z powoływania się na abuzywny charakter klauzuli w ramach

umowy odnowienia zobowiązania (czyli pozasądowo), w której odstępuje od

dochodzenia roszczeń, będących konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli,

z zastrzeżeniem, że odstąpienie to jest oparte na dobrowolnej i świadomej zgodzie,

a więc w chwili tego odstąpienia, konsument był świadomy niewiążącego charakteru

klauzuli i wynikających z niego konsekwencji (zob. wyrok TSUE z 9 lipca 2020 r., C-

452/18, pkt 28-29). Strony umowy mogą także zmienić klauzulę, eliminując jej

abuzywny charakter, jeżeli odstąpienie przez konsumenta od powołania się na

abuzywność klauzuli wynika z jego wolnej i świadomej zgody tj. przy uzgadnianiu tej

zmiany był świadomy niewiążącego charakteru tego warunku i wynikających z niego

konsekwencji, zaś nowa klauzula nie jest abuzywna (zob. wyrok TSUE z 29 kwietnia

2021 r., C-19/20, pkt 49, 59). W uzasadnieniu omawianej uchwały Sąd Najwyższy

podniósł dalej, że z przedstawionych reguł wynika, iż w braku następczej zgody

konsumenta na stosowanie klauzuli abuzywnej nie może ona wywrzeć wobec niego

żadnego skutku. Nieskuteczność ta nie wpływa na pozostałą część umowy, jeżeli

tylko bez klauzuli abuzywnej umowa może obowiązywać. Jednakże okoliczność, że

jest to niemożliwe - co należy oceniać w świetle prawa krajowego z zastosowaniem

obiektywnego podejścia (zob. wyroki TSUE z 15 marca 2012 r., C-453/10, pkt 33-34,

z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 40, 51, z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179 pkt 57,

z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 39-41 oraz z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 pkt

83, 89) - nie jest jeszcze równoznaczna z upadkiem całej umowy. Zgodnie bowiem

z dotychczasowym orzecznictwem TSUE, należy w takiej sytuacji ocenić, czy ów

upadek narażałby konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje", co

trzeba rozważać w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia

„w chwili zaistnienia sporu" (a nie w chwili zawarcia umowy), uwzględniając

rzeczywiste i bieżące interesy konsumenta, z zastrzeżeniem, że „do celów tej oceny

decydująca jest wola wyrażona przez konsumenta w tym względzie" (zob. wyrok

TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 51, 55-56 i pkt 2 sentencji).

II CSKP 1020/23

19

W szczególności TSUE zwrócił uwagę - w odniesieniu do umów kredytu - że

unieważnienie umowy „wywiera co do zasady takie same następstwa, jak

postawienie pozostałej do spłaty kwoty kredytu w stan natychmiastowej

wymagalności, co może przekraczać możliwości finansowe konsumenta i z tego

względu penalizuje raczej tego ostatniego, a nie kredytodawcę" (zob. wyroki TSUE

z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13,pkt 80-84, z 21 stycznia 2015 r., C-482/13, C-484/13,

C-485/13 i C-487/13, pkt 33, z 20 września 2018 r., C-51/17 pkt 60-61, z 26 marca

2019 r., C-70/17 i C-179, pkt 56- 58, z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 48 i n.,

z 3 marca 2020 r., C-125/18, pkt 61-63, z 25 listopada 2020 r., C-269/19, , pkt 34,

z 27 stycznia 2021 r., C- 229/19 i C-289/19, pkt 61-67).

Opierając się na istniejącym, co należy zaakcentować, w dniu podjęcia

przytoczonej uchwały, czyli 7 maja 2021 r., orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE,

Sąd Najwyższy rozważył w uzasadnieniu omawianej uchwały skutki prawne

zamieszczenia, w umowach kredytów waloryzowanych kursem waluty obcej,

niedozwolonych postanowień umownych w kontekście przewidzianych w prawie

polskim (jako właściwym do oceny tej kwestii) następstw (sankcji) wadliwych

czynności prawnych. Sąd Najwyższy uznał, że ze względu na przyznaną

konsumentowi możliwość wyrażenia wiążącej zgody na obowiązy