Udziały męża w spółce rozwodnione do 4,84 procent. Sąd Najwyższy oddalił skargę żony

Postanowieniem z 31 stycznia 2022 r. Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej ustalił

skład i wartość poszczególnych składników majątku wspólnego, w tym 34 udziały

uczestnika w spółce z o.o. o wartości 4 089 202,46 zł oraz wierzytelności z tytułu

II CSKP 404/24

2

pokrycia z majątku wspólnego wkładu uczestnika do spółki cywilnej i z tytułu spłaty

w związku z wystąpieniem z tej spółki o wartości 568 313,66 zł, wysokość nakładów

uczestnika na majątek wspólny z majątku osobistego na 139 390,09 zł

i w pozostałym zakresie wniosek uczestnika o rozliczenie nakładów oddalił, podzielił

majątek wspólny, w tym przyznał uczestnikowi udziały w spółce z o.o. i wierzytelności

w stosunki do wspólników spółki cywilnej, oraz zasądził od uczestnika na rzecz

wnioskodawczyni 1 916 733,66 zł tytułem spłaty i rozliczenia nakładów (obliczone

jako połowa różnicy wartości przyznanych małżonkom składników 1 986 428,71 zł,

pomniejszona o połowę nakładów uczestnika 139 390,09 zł).

Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Bielsku-

Białej:

1) na skutek apelacji uczestnika zmienił postanowienie Sądu pierwszej

instancji w ten sposób, że zamiast przyznania uczestnikowi udziałów w spółce

z o.o. zarządził ich sprzedaż i podział po równo przyszłej ceny, zamiast spłaty

zasądzonej na rzecz wnioskodawczyni oddalił roszczenie uczestnika o dopłatę oraz

oddalił apelację uczestnika w pozostałym zakresie;

2) oddalił w całości apelację wnioskodawczyni.

Postanowieniem z 4 sierpnia 2022 r. Sąd odmówił wnioskodawczyni

uzupełnienia powyższego postanowienia o rozstrzygnięcie o jej roszczeniu o dopłatę.

Sąd drugiej instancji ustalił, że Sąd Rejonowy w Tychach wyrokiem

z 17 września 2015 r., prawomocnym od 23 grudnia 2015 r., ustanowił z dniem

18 lutego 2013 r. rozdzielność majątkową małżonków: wnioskodawczyni

i uczestnika. W trakcie wspólności małżonkowie nabyli majątek określony

w postanowieniu Sądu pierwszej instancji, w tym uczestnik objął 34 udziały

w spółce z o.o. W trakcie wspólności uczestnik założył także spółkę cywilną, do

której wniósł z majątku wspólnego wkład pieniężny 25 000 zł. Na mocy aneksu do

umowy spółki uczestnik 30 kwietnia 2013 r. wystąpił ze spółki i porozumieniem z 31

maja 2013 r. ustalił z pozostałymi dwoma wspólnikami wysokość należnej mu

spłaty na 440 518,14 zł (jako 1/3 wspólnego majątku wspólników), z terminem

zapłaty do 30 kwietnia 2021 r. Tymczasem w chwili wystąpienia uczestnika wartość

wspólnego majątku wspólników netto (tj. po odjęciu długów) wynosiła

II CSKP 404/24

3

1 673 405,02 zł, a suma wkładów wspólników 27 000 zł, w tym wkład uczestnika

25 000 zł, wobec czego uczestnikowi przysługiwał zwrot wkładu 25 000 zł oraz

543 313,66 zł tytułem 1/3 wspólnego majątku po odliczeniu wartości wkładów (art.

871 k.c.) – razem 568 313,66 zł. W czasie wspólności małżeńskiej uczestnik

przeznaczył sumę 139 390,09 zł z majątku osobistego na spłatę wspólnego

kredytu.

Sąd odwoławczy uznał, że żaden składnik majątku wspólnego nie może

zostać przyznany małżonkowi bez jego zgody. Ponieważ żaden z małżonków nie

zgodził się na przyznanie mu udziałów w spółce z o.o., Sąd zarządził ich sprzedaż,

mając także na uwadze, że ich podział po połowie byłby konfliktogenny. Wyłączenie

udziałów z podstawy obliczenia dopłaty prowadziłoby do obowiązku zapłaty przez

wnioskodawczynię dopłaty 190 787 zł, lecz na podstawie art. 5 k.c. dopłata nie

przysługuje uczestnikowi. Dlatego Sąd Okręgowy oddalił roszczenie uczestnika

o dopłatę. Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie jest w stanie zapłacić dopłaty, a do

tego stanu doprowadził uczestnik, ponieważ nie płacił alimentów na rzecz

wnioskodawczyni i wspólnych dzieci, za co został skazany. Zaległości

alimentacyjne w przybliżeniu są równe wysokości ewentualnej dopłaty.

Wnioskodawczyni zaskarżyła skargą kasacyjną postanowienie Sądu drugiej

instancji w części zmieniającej rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego oraz oddalającej

apelację wnioskodawczyni. Zakresem zaskarżenia wnioskodawczyni objęła także

postanowienie z 4 sierpnia 2022 r. o odmowie uzupełnienia postanowienia

kończącego sprawę w drugiej instancji. Wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie:

I. prawa materialnego:

1) art. 415 i 1036 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o., przez pominięcie dokonania

przez uczestnika razem z jego wspólnikami w spółce z o.o. rozwodnienia udziałów

uczestnika, co stanowiło odpowiednik rozporządzenia przez uczestnika składnikiem

majątku wspólnego, bezskutecznego w stosunku do wnioskodawczyni, w związku

z czym należało dokonać podziału majątku wspólnego tak, jakby rozporządzenia

tego nie było, i przyznać wnioskodawczyni stosowną spłatę, a w przypadku

zarządzenia sprzedaży należało przyznać wnioskodawczyni rekompensatę z tytułu

obniżenia wartości udziałów na skutek ich rozwodnienia;

II CSKP 404/24

4

2) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. oraz art. 199 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o.

i art. 1035 k.c. przez nieprzyjęcie nieważności uchwały zgromadzenia wspólników

spółki z o.o. o z 10 maja 2013 r. o podwyższeniu kapitału;

3) art. 212 § 2 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. i art. 1035 k.c. przez przyjęcie, że

brak zgody uczestnika na przyznanie mu udziałów w spółce z o.o. prowadzi do

nieprzyznania mu tych udziałów;

4) art. 52 § 2 k.r.o. przez pominięcie okoliczności, że już po zniesieniu

wspólności majątkowej uczestnik razem ze swoimi wspólnikami doprowadził do

zmniejszenia swojego udziału w kapitale spółki z 33,33% do 4,84%;

II. przepisów postępowania:

1) art. 3271 § 1 pkt 1, art. 378 § 1 i art. 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez

nierozpoznanie zarzutu apelacyjnego wnioskodawczyni dotyczącego pominięcia

dowodów na okoliczność, że wchodząca w skład majątku wspólnego wierzytelność

z tytułu wystąpienia uczestnika ze spółki cywilnej wynosi 1 056 709,95 zł, a nie

ustalone przez Sąd pierwszej instancji 568 313,66 zł;

2) art. 3271 § 1 pkt 1, art. 378 § 1 i art. 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz

art. 45 k.r.o., art. 567 § 1 i 3, art. 686, 688 i 618 § 1 k.p.c. przez nierozpoznanie

istoty sprawy w zakresie żądania wnioskodawczyni zasądzenia spłaty z tytułu

obniżenia wartości udziałów w spółce z o.o. spowodowanej ich rozwodnieniem oraz

odwoływanie się do stanu faktycznego ustalonego przez Sądu pierwszej instancji,

chociaż Sąd ten nie poczynił ustaleń istotnych dla rozpoznania tej kwestii;

3) art. 3271 § 1 pkt 1, art. 378 § 1 i art. 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez

nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie wyjaśnienia wpływu zmniejszenia udziału

kapitałowego uczestnika w spółce z o.o. na rozliczenie majątku wspólnego;

4) art. 3271 § 1 pkt 1, art. 378 § 1 i art. 382 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez:

a) niewyjaśnienie, na jakiej podstawie Sąd drugiej instancji przyjął,

że rozwodnienie udziałów stanowi przestępstwo działania na szkodę spółki i gdyby

do niego doszło, to wszyscy wspólnicy ponosiliby za nie odpowiedzialność

i zostaliby za nie skazani, a skoro nikomu nie postawiono takiego zarzutu, to należy

uznać, że do rozwodnienia udziałów nie doszło;

II CSKP 404/24

5

b) formułowanie wniosków wbrew zgromadzonemu materiałowi,

potwierdzającemu fakt rozwodnienia udziałów w sp. z o.o. za aprobatą uczestnika,

a bez zgody i wiedzy wnioskodawczyni, już po ustaniu wspólności majątkowej;

c) niewskazanie dowodów na ustalenie, że uczestnik został przez

pozostałych wspólników odsunięty od decydowania o losie spółki i pozostał

marginalizowanym mniejszościowym wspólnikiem tej spółki - poza wskazaniem,

że podstawy ku temu dają „akta sprawy”, choć dowód taki nie jest znany

procedurze cywilnej;

5) art. 11 k.p.c. przez nadawanie faktowi nieskazania za przestępstwo

działania na szkodę spółki charakteru wiążącego w postępowaniu cywilnym, choć

wiążący charakter mają wyłącznie ustalenia wyroku skazującego co do popełnienia

przestępstwa (abstrahując już od błędnego kwalifikowania rozwodnienia udziałów

jako czynu zabronionego pod groźbą kary);

6) art. 684 w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. przez nieustalenie wartości udziałów

uczestnika w spółce z o.o.

Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego

w zaskarżonej części i rozpoznanie apelacji stron przez oddalenie apelacji uczestnika

oraz uwzględnienie apelacji skarżącej przez zmianę postanowienia Sądu

Rejonowego i ustalenie wartości wierzytelności wobec wspólników spółki cywilnej na

1 056 709,95 zł, a tym samym zasądzenie na rzecz skarżącej 2 160 931,80 zł

tytułem spłaty i rozliczenia nakładów, w miejsce sumy 1 916 733,66 zł zasądzonej

przez Sąd pierwszej instancji, a także o stosowne zmiany rozstrzygnięć o kosztach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Na wstępie należy przypomnieć zasady orzekania w sprawach o podział

majątku wspólnego, ponieważ dopiero na tle tych zasad można ocenić zarzuty

kasacyjne. Niezależnie od granic wniosków małżonków Sąd ustala skład majątku

wspólnego i wartość jego poszczególnych składników (art. 684 w zw. z art. 567 § 3

k.p.c.), a następnie dokonuje podziału ustalonego majątku przez przyznanie

małżonkom poszczególnych składników na wyłączność lub – na ich zgodny

wniosek - współwłasność w częściach ułamkowych, czy też zarządzenie ich

II CSKP 404/24

6

sprzedaży. Rzeczy dające się podzielić mogą zostać podzielone między

małżonków.

W postępowaniu o zniesienie współwłasności rzeczy przysługującej

w częściach ułamkowych sąd oznacza spłaty w przypadku przyznania rzeczy

jednemu ze współwłaścicieli, a dopłaty w przypadku podziału rzeczy, jeżeli wartość

przyznanych części nie odpowiada udziałom (art. 212 k.c.). Odpowiednie

stosowanie tej zasady przy podziale majątku wspólnego (art. 1035 k.c. w zw. z art.

46 k.r.o.) oznacza, że sąd przyznaje spłatę tylko w przypadku przyznania

wszystkich składników majątku wspólnego jednemu małżonkowi, a w pozostałych

przypadkach sąd oznacza dopłatę mającą wyrównać wartości przyznanych

składników. Zatem sąd oznacza tylko jedną spłatę lub dopłatę. Nie jest prawidłowe

przyznanie jednemu małżonkowi spłaty należnej w związku z rzeczami

przyznanymi drugiemu małżonkowi i jednoczesne przyznanie temu drugiemu

małżonkowi spłaty należnej w związku z rzeczami przyznanymi pierwszemu

małżonkowi. Spłaty te należy skompensować i ustalić jedną dopłatę. Przy tym sąd

ustala spłatę lub dopłatę z urzędu i nie rozstrzyga o wnioskach małżonków w tej

materii, w szczególności nie oddala wniosku o przyznanie dopłaty. Jeżeli sąd nie

przyznaje dopłaty małżonkowi, któremu przyznał składniki majątku poniżej wartości

jego udziału w majątku wspólnym (np. na podstawie art. 5 k.c., jak w niniejszej

sprawie), to orzeka o nieprzyznaniu dopłaty, lecz nie oddala pozbawionego

znaczenia prawnego wniosku o zasądzenie dopłaty.

W sprawie o podział majątku wspólnego sąd odrębnie od ustalenia spłaty lub

dopłaty orzeka o innych roszczeniach, o których stanowią art. 567 § 1 k.p.c. oraz

art. 618 § 1 k.p.c. w zw. z art. 686 i 567 § 3 k.p.c. Te roszczenia powinny zostać

zgłoszone w sposób spełniający wymagania pozwu i podlegają rozstrzygnięciu

w sposób, w jaki rozstrzyga się o takich żądaniach w procesie. O roszczeniach

wynikających z wydatków i nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty

któregokolwiek z małżonków sąd orzeka z urzędu (art. 45 § 1 k.r.o.), co jednak nie

zmienia zasady, że orzeczenie to powinno polegać na zasądzeniu świadczenia,

odrębnie od ustalenia spłaty lub dopłaty. Tak więc Sąd pierwszej instancji

nieprawidłowo od dopłaty należnej wnioskodawczyni odjął zwrot połowy nakładów

uczestnika na majątek wspólny. Sąd powinien odrębnie zasądzić od

II CSKP 404/24

7

wnioskodawczyni na rzecz uczestnika sumę należną tytułem zwrotu nakładów

i oddalić w pozostałej części roszczenie uczestnika, jeżeli jego roszczenie było

wyższe. Ponadto Sąd Rejonowy z naruszeniem art. 684 w zw. z art. 567 § 3 k.p.c.

ustalił w samym rozstrzygnięciu wysokość nakładów uczestnika. Tymczasem na

podstawie tego przepisu sąd powinien ustalić tylko rzeczy i prawa wchodzące

w skład majątku wspólnego. Nakłady podlegające rozliczeniu wskazuje się tylko

w uzasadnieniu rozstrzygnięcia o zwrocie wydatków i nakładów.

2. Większość zarzutów kasacyjnych dotyczy pominięcia przez Sąd odwoławczy

rozwodnienia udziałów uczestnika w spółce z o.o., do czego miało dojść na skutek

podwyższenia kapitału spółki i objęcia nowych udziałów tylko przed dwóch

pozostałych wspólników, za zgodą uczestnika, lecz z jego pokrzywdzeniem. W ten

sposób 34 udziały uczestnika, stanowiące przed podwyższeniem kapitału 33,33%,

obecnie stanowią 4,84% kapitału. Do podwyższenia miało dojść w maju 2013 r.,

czyli po 18 lutego 2013 r., ustalonym wyrokiem z 17 września 2015 r. jako dzień

ustanowienia rozdzielności majątkowej. Dlatego skarżąca zarzuca, że

podwyższenie kapitału jest wobec niej nieskuteczne, a uchwała wspólników z 10

maja 2013 r. o podwyższeniu kapitału jest nieważna.

Zarzut nieważności uchwały o podwyższeniu kapitału (ujęty wyżej w pkt I.2.)

jest niezasadny. Nowe udziały powstają z chwilą rejestracji podwyższenia kapitału

przez sąd rejestrowy (art. 262 § 4 k.s.h.) i nie można tych udziałów uważać za

nieistniejące, a tym samym za nieważną z mocy prawa lub nieistniejącą uchwałę

o podwyższeniu kapitału. W sprawie o podział majątku wspólnego sąd ustala

wartość składników tego majątku na chwilę orzekania. Małżonek, który doprowadził

lub dopuścił do zmniejszenia wartości składnika majątku wspólnego (w tym

przypadku udziałów w spółce z o.o.), może ponosić wobec drugiego małżonka

odpowiedzialność odszkodowawczą za zmniejszenie wartości tego składnika.

Jednak warunkiem rozpoznania takiego roszczenia odszkodowawczego jest jego

zgłoszenie w sposób właściwy dla pozwu (art. 686 w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. ),

czego wnioskodawczyni nie uczyniła. Tylko w przypadku wyrządzenia szkody

w majątku wspólnym przed ustaniem wspólności, w części orzeczeń dopuszcza się

zasądzenie z urzędu odszkodowania od małżonka, który wyrządził szkodę, tj.

traktuje się wyrządzenie szkody w majątku wspólnym jak wydatek z majątku

II CSKP 404/24

8

wspólnego na osobisty (art. 45 k.r.o.). Dlatego nie są zasadne także zarzuty

przedstawione wyżej w pkt I.4, II.2. i II.3., a zarzuty naruszenia przepisów

postępowania ujęte w pkt II.4 i II.5., chociaż zasadnie podważają błędne tezy Sądu

Okręgowego, nie mogą zostać uwzględnione ze względu na brak wpływu naruszeń

na wynik sprawy wobec niezgłoszenia roszczenia o rekompensatę wspomnianą

w zarzucie I.1. (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Także wnioski apelacyjne skarżącej,

zgłoszone w ramach wniosku o wydanie orzeczenia reformatoryjnego, nie

zmierzają do zasądzenia odszkodowania za dopuszczenie do rozwodnienia

udziałów.

3. Nie jest zasadna teza Sądu drugiej instancji, że udziały w spółce z o.o.

podlegają zasadzie zabraniającej przyznania składnika majątku wspólnego na

wyłączność wbrew woli małżonka, który ma go otrzymać. Pomijając w tym miejscu

zagadnienie, czy tak stanowczo sformułowana zasada rzeczywiście ma oparcie

w art. 212 § 2 k.c., to udziały w spółce z o.o. niewątpliwie mogą zostać przyznane

małżonkowi, który jest wspólnikiem, bez jego zgody. Takie orzeczenie nie zmienia

składu spółki. Udział w spółce z o.o. jest zbiorczym określeniem praw wspólnika

w stosunku do spółki. Wśród tych praw są prawa określane jako organizacyjne

(korporacyjne). Ze względu na majątkowy charakter praw związanych

z przysługiwaniem (posiadaniem) udziału w spółce z o.o., udziały te są

przedmiotami majątkowymi w rozumieniu art. 31 k.r.o., czyli mogą należeć do

majątku wspólnego. Małżonkowie mogą wspólnie objąć lub nabyć udziały w spółce

z o.o. i wówczas oboje małżonkowie są wspólnikami. Lecz jeżeli udziały obejmuje

lub nabywa jeden z małżonków, to tylko ten małżonek jest wspólnikiem i tylko ten

małżonek wykonuje prawa korporacyjne, co jednak nie oznacza, że udziały te nie

należą do majątku wspólnego. Jeżeli zostały spełnione warunki z art. 31 i 33 k.r.o.,

w szczególności udziały zostały objęte lub nabyte w czasie trwania wspólności i nie

nastąpiło to ze środków z majątku osobistego, to udziały należą do majątku

wspólnego, chociaż drugi małżonek nie staje się przez to wspólnikiem. Dopiero

ewentualne przyznanie udziałów drugiemu z małżonków w podziale majątku

wspólnego zmienia skład osobowy spółki z o.o. Przy tym przyznanie udziałów

małżonkowi niebędącemu wspólnikiem jest niedopuszczalne, jeżeli umowa spółki

wyłącza wstąpienie do spółki małżonka wspólnika (art. 1831 k.s.h.).

II CSKP 404/24

9

Mimo błędnej tezy Sądu Okręgowego, że sam brak zgody uczestnika

stanowi przeszkodę do przyznania mu udziałów, zarządzenie sprzedaży udziałów

w tej sprawie nie narusza art. 212 § 2 k.c. (zarzut I.3). Przepis ten tylko w stosunku

do rzeczy podzielnych wprowadza zasadę pierwszeństwa zniesienia

współwłasności przez poddział rzeczy, aczkolwiek w świetle art. 211 k.c. nie jest to

zasada bezwzględna. Przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli albo

zarządzenie ich sprzedaży w świetle art. 212 § 2 k.c. są równorzędnymi sposobami

zniesienia współwłasności. Sprzeciw wobec objęcia własności należy co do zasady

brać pod uwagę, co jednak nie dotyczy przyznania udziałów osobie, która w świetle

stosunku spółki już jest wspólnikiem.

Co do zasady zarządzenie sprzedaży mniejszościowych udziałów w spółce

z o.o. jest nieracjonalne, ponieważ tylko wyjątkowo możliwe jest osiągnięcie ceny

chociaż zbliżającej się wartości księgowej udziałów lub uzasadnionej oczekiwanymi

korzyściami z tych udziałów. Jednak, jak podniosła skarżąca w skardze kasacyjnej,

udziały uczestnika zostały zajęte w egzekucji należności alimentacyjnych

wnioskodawczyni i dzieci małżonków. Zatem tylko przyznanie udziałów

wnioskodawczyni spowodowałoby umorzenie egzekucji z udziałów (art. 848 k.p.c.

nie dotyczy zmiany właściciela zajętej rzeczy na mocy orzeczenia sądu).

Przyznanie zajętych udziałów uczestnikowi, zgodnie z żądaniem skarżącej, nie

miałoby wpływu na egzekucję z tych udziałów. Sprzedaż udziałów w egzekucji

będzie jednocześnie wykonaniem postanowienia o podziale majątku wspólnego

w części zarządzającej sprzedaż udziałów. Połowa uzyskanej ceny przypadnie

wnioskodawczyni na mocy postanowienia o podziale majątku wspólnego, a druga

połowa zostanie zaliczona na poczet egzekwowanego tytułu wykonawczego.

W przypadku przyznania udziałów uczestnikowi uzyskana cena zostałaby zaliczona

tylko na poczet tytułu wykonawczego, a reszta – o ile taka nadwyżka by wystąpiła –

przypadłaby uczestnikowi, chyba że uczestniczka doprowadziłaby do zajęcia

udziałów także na poczet należnej jej spłaty. W każdym razie ewentualne

przyznanie udziałów uczestnikowi miałoby wpływ tylko na proporcje zaliczenia

sumy uzyskanej ze sprzedaży udziałów na egzekwowany przez wnioskodawczynię

tytuł wykonawczy i należną jej połowę wartości udziałów.

II CSKP 404/24

10

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżąca sprzeciwia się

sprzedaży udziałów przede wszystkim dlatego, że sprzedaży podlegają tylko

34 udziały uczestnika, stanowiące obecnie 4,84% kapitału zakładowego.

Tymczasem Sąd Rejonowy ustalił wartość tych udziałów na 4 089 202,46 zł

przyjmując fikcję, że nie doszło do podwyższenia kapitału i udziały uczestnika

reprezentują 1/3 obecnej wartości spółki, zgodnie z pierwotnym udziałem

uczestnika w kapitale zakładowym. Skarżąca wnosi o oddalenie apelacji

uczestnika, czyli przywrócenie orzeczenia Sądu pierwszej instancji, przyznającego

udziały uczestnikowi i ustalającego fikcyjną wartość tych udziałów. Nie ma podstaw

prawnych do opierania rozstrzygnięcia o podziale majątku wspólnego na fikcyjnej

wartości jego składników, a okoliczności mające uzasadniać tę fikcję mogą być

podstawą roszczenia o odszkodowanie. Zarzut I.1. jest niezasadny.

Ponadto skarżąca zakłada, za Sądem pierwszej instancji, że wartością

udziału w spółce z o.o. jest jego wartość księgowa, obliczona jako księgowa

wartość majątku spółki netto przypadająca na jeden udział. Jednak obliczając

wartość udziałów na potrzeby podziału majątku wspólnego należy uwzględnić

przede wszystkim dochody, które te udziały mogą przynosić. Przy tym

mniejszościowy wspólnik nie ma skutecznych instrumentów prawnych

pozwalających na maksymalizowanie dywidendy wbrew pozostałym wspólnikom.

Właśnie słabość tych instrumentów jest przyczyną niskich cen uzyskiwanych ze

sprzedaży mniejszościowych udziałów w spółkach z o.o. Uczestnik był

mniejszościowym wspólnikiem także przez zarzuconym „rozwodnieniem” udziałów.

Tak więc za nieprzyznaniem udziałów uczestnikowi wbrew jego woli przemawia

także niemożność obliczenia ich wartości, która byłaby niezależna od polityki

pozostałych wspólników.

W przypadku zarządzenia sprzedaży składnika majątku wspólnego sąd nie

ustala jego wartości w postanowieniu o podziale. Zarzut II.6 jest niezasadny.

4. Wspólnikowi występującemu ze spółki cywilnej przysługuje zwrot wkładu

i taka część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości

wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym

występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki (art. 871 k.c.). Wierzytelność ta

II CSKP 404/24

11

wchodzi w skład majątku osobistego wspólnika, nawet jeżeli wkład został pokryty

z majątku wspólnego (art. 33 pkt 3 k.r.o.). Przy tym nawet w przypadku nieistnienia

pkt 3 w art. 33 k.r.o. wierzytelność ta i tak należałaby do majątku osobistego na

podstawie art. 33 pkt 7 k.r.o. - do majątku wspólnego weszłaby dopiero suma

uzyskana z realizacji wierzytelności (art. 31 § 2 pkt 1 k.r.o). Nadto uczestnik

wystąpił ze spółki już po dacie zniesienia wspólności ustalonej wyrokiem sądu.

Artykuł 33 pkt 3 k.r.o. jest sprzeczny aksjologicznie z art. 31 k.r.o. Na mocy

tego ostatniego przepisu przedsiębiorstwo prowadzone przez jednego

z małżonków, jeżeli nie jest kontynuacją działalności rozpoczętej przed powstaniem

wspólności, co do zasady w całości wchodzi w skład majątku wspólnego.

Tymczasem w przypadku rozpoczęcia działalności wspólnie z inną osobą, w formie

spółki cywilnej, ani jakakolwiek część przedsiębiorstwa, ani prawa małżonka

wynikające ze stosunku spółki, nie wchodzą do majątku wspólnego. Takie

rozwiązanie jest świadomą decyzją ustawodawcy (zob. uzasadnienie projektu

ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1566 Sejmu IV kadencji). Współwłasność

małżeńska i wspólników spółki cywilnej są jedynymi rodzajami współwłasności

łącznej w polskim prawie. W przypadku współwłasności łącznej ustawodawca

chroni przede wszystkim trwałość wspólności. Aby ustanie wspólności małżeńskiej

nie wpływało negatywnie na stosunek spółki, ustawodawca do majątku wspólnego

małżonków zaliczył tylko już pobrane wypłaty zysków. Analogicznie rozwiązanie

spółki nie wpływa negatywnie na wspólność małżeńską, ponieważ jakiekolwiek

zobowiązania wspólnika wobec pozostałych wspólników, oparte o majątek objęty

wspólnością małżeńską, są nieważne (art. 35 k.r.o.).

Tak więc wierzytelność z tytułu wystąpienia uczestnika ze spółki nie należy

do majątku wspólnego, a tym samym nie jest zasadny zarzut II.1., pominięcia

dowodów na okoliczność, że wierzytelność ta jest wyższa niż to ustaliły sądy meriti.

Natomiast okoliczność, że wkład do spółki w wysokości 25 000 zł został

uiszczony z majątku wspólnego, czyni zasadnym roszczenie, podlegające

uwzględnieniu z urzędu, o zwrot połowy tej sumy tytułem zwrotu nakładów z majątku

wspólnego na osobisty uczestnika. Zaliczenie do majątku wspólnego wierzytelności

II CSKP 404/24

12

z tytułu wystąpienia ze spółki, chociaż błędne, oraz uwzględnienie tego składnika

przy obliczaniu dopłaty, w istocie zrealizowało należny wnioskodawczyni zwrot

połowy nakładu 25 000 zł, z nadwyżką stanowiącą sui generis waloryzację wkładu.

5. Postanowienie o odmowie uzupełnienia orzeczenia sądu drugiej instancji nie

podlega zaskarżeniu skargą kasacyjną (art. 3981 pkt 1 k.p.c.). Dlatego skarga

kasacyjna w tej części została odrzucona (art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.).

Ponadto odmowa uzupełnienia zaskarżonego kasacyjnie postanowienia była

prawidłowa. Jak wyżej wskazano, sąd wydaje tylko jedno rozstrzygnięcie

o dopłacie. Sąd drugiej instancji orzekł o dopłacie przez oddalenie roszczenia

uczestnika o dopłatę, co stanowiło nieprawidłowe od strony redakcyjnej

nieprzyznanie dopłaty uczestnikowi na podstawie art. 5 k.c. Drugi małżonek, jeżeli

podnosi, że to jemu przysługuje dopłata, powinien skarżyć kasacyjnie właśnie to

rozstrzygnięcie. Przy tym skarżący nie ponosi ryzyka, że przy ponownym

rozpoznaniu sprawy sąd jednak uzna zastosowanie art. 5 k.c. za bezpodstawne

i zasądzi dopłatę od skarżącego (art. 384 w zw. z art. 39821 k.p.c.).

Niezależnie od zaskarżenia odmowy uzupełnienia postanowienia Sądu

odwoławczego skarżąca objęła zakresem zaskarżenia skargą kasacyjną pkt I tiret 3

tego postanowienia, zawierający rozstrzygnięcie o dopłacie. Jedyną skuteczną

podstawą zaskarżenia samego rozstrzygnięcia o dopłacie mogą być tylko błędy

rachunkowe sądu przy sumowaniu wartości składników przyznanych każdemu

z małżonków, kwestia stosowania art. 5 k.c. (przy założeniu dopuszczalności

stosowania tego przepisu w stosunku do dopłaty) oraz rozłożenie dopłaty na raty

i jej oprocentowanie (art. 212 § 3 k.c.). Ponieważ żądanie dopłaty przez

wnioskodawczynię wynikało z zarzutów co do ustalenia wartości składnika majątku

wspólnego i sposobu podziału tego majątku, skarga w stosunku pkt I tiret 3

zaskarżonego postanowienia podlega oddaleniu. W przypadku uwzględnienia

zarzutów skarżącej co do wartości wierzytelności lub zarządzenia sprzedaży

udziałów rozstrzygnięcie o dopłacie podlegałoby uchyleniu niezależnie od zakresu

zaskarżenia. Ustalenie wysokości dopłaty jest konsekwencją ustalenia składu

i wartości majątku wspólnego oraz sposobu jego podziału i nie jest możliwe

II CSKP 404/24

13

uchylenie tych ostatnich rozstrzygnięć przy pozostawieniu w mocy rozstrzygnięcia

o dopłacie.

6. Ponieważ skarga kasacyjna wnioskodawczyni nie ma uzasadnionych

podstaw, podlegała oddaleniu (art. 39814 k.p.c.).

Piotr Telusiewicz

Dariusz Pawłyszcze

Kamil Zaradkiewicz

(G.G.)

[SOP]