Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną żony w sprawie spadku po mężu

Postanowieniem z 6 maja 2021 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia

w Łodzi stwierdził, że spadek po H.B., zmarłym […] 2017 r. w Ł., ostatnio stale

zamieszkałym w Ł., nabyła na podstawie bliżej opisanego testamentu notarialnego

z 30 grudnia 2003 r. K.S. z domu K. w całości.

Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawca, dwukrotnie żonaty, nie posiadał

żadnych dzieci, w chwili otwarcia spadku jego rodzice nie żyli. Miał brata S.B. i

II CSKP 431/24

2

siostrę J.J., uczestników postępowania w tej sprawie. Wnioskodawczyni J.B. i

spadkodawca zawarli małżeństwo w dniu 26 kwietnia 2003 r., ich małżeństwo

układało się dobrze, mieszkali razem przez około 5 lat małżeństwa, a następnie

zamieszkali osobno w swoich lokalach mieszkalnych, prowadząc odrębne

gospodarstwa domowe, niemniej jednak odwiedzali się, przygotowywali wspólne

posiłki. W 2015 r. H.B. wniósł przeciwko J.B. sprawę o rozwód; do chwili otwarcia

spadku odbyły się w tej sprawie (XII C 1350/15) dwie rozprawy; powód zmarł w

toku tego postępowania. Spadkodawca sporządził bliżej opisany testament

notarialny z 30 grudnia 2003 r., w którym do całości spadku po sobie powołał

uczestniczkę K.S. z domu K., krewną jego pierwszej żony, zmarłej w 1994 r. W

skład spadku wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu położonego w Ł.

przy ul. […]. Spadkodawca sporządził także bliżej opisany testament w formie aktu

notarialnego z 2 września 2015 r., w którym wydziedziczył żonę J.B. z powodu

uporczywego niedopełniania przez nią obowiązków rodzinnych względem

spadkodawcy polegającego na braku zainteresowania i opieki - poza

sporadycznymi kontaktami - od ponad 13 lat.

Sąd Rejonowy ustalił dalej, że sporządzając oba testamenty notarialne,

spadkodawca był w stanie świadomie i swobodnie podjąć decyzję oraz wyrazić

swoją wolę, stąd są one ważne. Testament notarialny z 30 grudnia 2003 r stanowił

tytuł powołania K.S. do spadku po H.B., stąd Sąd Rejonowy orzekł, jak w sentencji

postanowienia z 6 maja 2021 r. Wydziedziczenie wnioskodawczyni w testamencie

notarialnym z 2 września 2015 r. Sąd Rejonowy uznał za nieistotne z punktu

widzenia przedmiotu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym. Nie

miało ono wpływu na dziedziczenie po H.B., może natomiast podlegać ocenie co do

skuteczności i zgodności z prawem w ewentualnym odrębnym postępowaniu z

powództwa J.B. przeciwko spadkobierczyni K.S. o zachowek.

Postanowieniem z 27 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację

wnioskodawczyni J.B. wniesioną od powyższego orzeczenia, podzielając ustalenia

faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni J.B. zarzuciła naruszenie art. 227

k.p.c., art. 230 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 k.p.c. przez brak wzięcia pod

II CSKP 431/24

3

uwagę w wystarczającym stopniu na etapie wydawania zaskarżonego postanowienia

całokształtu stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej oraz

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez wadliwe sporządzenie pisemnego uzasadnienia

zaskarżonego orzeczenia. Formułując powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżąca zarzuciła w skardze kasacyjnej naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez

brak wystarczającego wyeksponowania w treści uzasadnienia zaskarżonego

postanowienia faktów, które Sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów,

na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej. Zarzut ten uchyla się jednak spod skutecznej kontroli kasacyjnej

ze względu na rozbieżność między treścią powołanego w nim przepisu

postępowania a treścią zarzutu. Art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od

7 listopada 2019 r. stanowi bowiem, że w przypadkach gdy wyrok doręcza się

z urzędu, termin, o którym mowa w § 1, liczy się od dnia doręczenia wyroku. Nie

dotyczy on zatem jakichkolwiek kwestii związanych z uzasadnieniem orzeczenia

Sądu drugiej instancji; tę materię reguluje natomiast art. 387 k.p.c., którego

skarżąca nie przytoczyła w podstawie kasacyjnej. Tymczasem, stosownie do art.

39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach

zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Oznacza to powinność Sądu Najwyższego

merytorycznego rozpoznania jedynie tych zarzutów materialnoprawnych

i procesowych, które zostały wytknięte przez skarżącego i są dopuszczalne

w świetle art. 3983 § 1 i 2 k.p.c., a także niedopuszczalność uwzględnienia z urzędu

innych występujących wprawdzie obiektywnie, lecz nie wytkniętych przez

skarżącego, uchybień materialnoprawnych i procesowych, bez względu na ich

ciężar i znaczenie dla wyniku rozpoznania skargi.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 227 k.p.c., art. 230 k.p.c. i art. 233

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 316 k.p.c. przez cyt. „nieuwzględnienie w wystarczającym

II CSKP 431/24

4

stopniu na etapie wydawania zaskarżonego postanowienia całokształtu stanu

rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej, w tym

w szczególności całości stanowiska zajmowanego przez wnioskodawczynię nie

tylko przed Sądem Rejonowym, ale też przed Sądem Okręgowym

i w konsekwencji wydanie prawomocnego rozstrzygnięcia niejako zmuszającego ją

do ewentualnego podjęcia innej, dodatkowej akcji sądowej (tj. złożenia powództwa

o zachowek), w ramach którego koniecznym stałoby się ponowne przeprowadzenie

(a w zasadzie powielenie dotychczasowego) długotrwałego postępowania

dowodowego, w tym narażenie jej na dodatkowe, niemałe koszty”.

Przytoczona procesowa podstawa kasacyjna jest wadliwie sformułowana

i uzasadniona, a także niejasna i częściowo niedopuszczalna w zakresie, w jakim

opiera się na naruszeniu przepisów postępowania, regulujących sferę przedmiotu

i oceny dowodów, a to art. 227 k.p.c., art. 230 k.p.c. oraz art. art. 233 § 1 k.p.c.,

które nie mogą stanowić podstawy kasacyjnej w świetle art. 3983 § 3 k.p.c. (zob.

wyroki Sądu Najwyższego z 23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4,

poz. 76; z 24 listopada 2005 r., IV CSK 241/05; z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06

oraz z 8 października 2009 r., II CSK 222/09). Sąd Najwyższy jest bowiem,

zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia. Przywołany w ramach omawianej podstawy

kasacyjnej art. 316 k.p.c. stanowi natomiast, że po zamknięciu rozprawy sąd

wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia

rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie

okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Wyraża jedną

z podstawowych zasad orzekania, nakazującą sądowi uwzględnienie stanu

faktycznego i prawnego (stanu rzeczy) istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 2025 r., II CSKP 57/23). Zarzucając

naruszenie tego przepisu, skarżący powinien zatem wykazać, że sąd błędnie oparł

rozstrzygnięcie na faktach aktualnych w innym czasie - poprzedzającym lub

następującym po zamknięciu rozprawy, względnie na nieobowiązujących w chwili

zamknięcia rozprawy normach prawnych, czego wnioskodawczyni nie uczyniła.

II CSKP 431/24

5

Powyższe rozważania prowadzą zatem do wniosku, że skarżąca nie

wykazała zasadności przywołanych w skardze podstaw kasacyjnych, stąd

orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Władysław Pawlak

Dariusz Zawistowski

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]