Sąd Najwyższy oddalił skargę banku w sprawie kredytu frankowego i obciążył go kosztami

Wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził od

pozwanego Bank w W. (dalej Bank) na rzecz powodów D.P. i J.P. kwotę 25 912,04

zł oraz 21 195,99 franków szwajcarskich (CHF) z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 13 lutego 2020 r. do dnia zapłaty. Sąd ustalił, że w dniu 27 stycznia

2008 r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę o kredyt

hipoteczny waloryzowany kursem CHF, na mocy której Bank zobowiązał się oddać

do ich dyspozycji kwotę 200 000 zł na cele wskazane w umowie. Okres kredytowania

wynosił 480 miesięcy. Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo na rachunek

bankowy wskazany przez kredytobiorców. Regulamin stanowił w § 7 ust. 4, że w

przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w

złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą kursów walut

obcych obowiązującą w pozwanym Banku (dalej Tabela) w momencie wypłaty

środków, raty kredytu w dniu wymagalności pobierane są z rachunku bankowego,

według kursu sprzedaży waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec

dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty. W dniu 12 czerwca

2012 r. strony zawarły aneks do umowy umożliwiający spłatę kredytu we frankach.

Uruchomienie kredytu nastąpiło w dniu 7 kwietnia 2008 r. Do grudnia 2019 r.

powodowie spłacili z tytułu kredytu kwoty 46 283,16 zł i 21 195,99 CHF, a w okresie

10 lat przed wniesieniem pozwu 25 912,04 zł i 21 195,99 CHF. Pismem z 13 stycznia

2020 r. powodowie wezwali pozwanego do zwrotu świadczeń nienależnych,

powołując się na nieważność umowy kredytu.

W oparciu o poczynione ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że

przedmiotowa umowa kredytu nie odpowiadała wymaganiom art. 69 ustawy Prawo

bankowe, albowiem powinna była określać kwotę i zasady spłaty kredytu, tymczasem

jego wartość wyrażona została w złotych ale w odniesieniu do kursu CHF, więc

kredytobiorcy nie spłacali nominalnej wartości kredytu, gdyż z uwagi na różnice

kursowe i czasowe spłacie podlegała inna kwota. Istotą umowy kredytowej jest

obciążenie kredytobiorcy obowiązkiem zwrotu kwoty otrzymanej, a przez włączenie

do umowy klauzuli przeliczeniowej, wysokość zobowiązania powodów wyrażonego

II CSKP 66/24

3

w walucie polskiej, była modyfikowana innym miernikiem wartości. Niezależnie od tej

argumentacji, postanowienia umowy zawierające klauzule przeliczeniowe uznał Sąd

za niedozwolone. Wskazał, że powodowie zawierając umowę działali w charakterze

konsumentów. Klauzule przeliczeniowe kształtowały ich prawa i obowiązki w sposób

sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy przez ustanowienie

uprawnienia Banku do jednostronnego kształtowania wysokości rat kredytu.

Postanowienia indeksacyjne, dotyczące głównych świadczeń stron, zostały

sformułowane niejednoznacznie. Nie były one przedmiotem indywidualnych

negocjacji stron kontraktu. Po ich usunięciu nie ma możliwości utrzymania umowy

w mocy, a zatem należało stwierdzić jej nieważność jako przesłankę uwzględnienia

powództwa o zwrot świadczeń spełnionych w jej wykonaniu, przy czym rozliczenie

stron powinno nastąpić według przyjętej w orzecznictwie teorii dwóch kondykcji.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanego, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem

z 5 sierpnia 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 o tyle tylko, że końcowy

termin płatności zasądzonych w nim odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot

25 912,04 zł i 21 195,99 CHF określił na 1 sierpnia 2022 r. oraz dodał zastrzeżenie,

że spełnienie zasądzonych na rzecz powodów świadczeń powinno nastąpić za

jednoczesnym zaoferowaniem pozwanemu przez powodów zapłaty kwoty

200 000 zł albo zabezpieczeniem roszczenia o jej zwrot. Sąd drugiej instancji oddalił

powództwo i apelację pozwanego Banku w pozostałej części. Podzielił ustalenia

faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji. Wobec zgłoszenia przez

pozwanego w toku postępowania apelacyjnego zarzutu zatrzymania, uznanego

przez Sąd Apelacyjny za dopuszczalny oraz skuteczny, Sąd zmienił zaskarżony

wyrok przez zamieszczenie stosownego zastrzeżenia oraz oddalenie powództwa

w zakresie odsetek ustawowych od zasądzonych kwot głównych, wskazując, że

Bank nie może pozostawać w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia od chwili

złożenia powodom oświadczenia o skorzystaniu z prawa zatrzymania, co nastąpiło

w dniu 1 sierpnia 2022 r.

W skardze kasacyjnej pozwany Bank zarzucił naruszenie:

- art. 3851 § 1 w zw. z art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy

Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

II CSKP 66/24

4

konsumenckich (Dz. Urz. UE L.95 z 21 kwietnia 1993 r.- dalej Dyrektywa 93/13)

przez nieuwzględnienie skutków wyodrębnienia w umowie klauzuli dotyczącej

zastosowania mechanizmu indeksacji zobowiązania kredytowego kursem waluty

obcej (klauzuli ryzyka walutowego) oraz klauzul odsyłających do stosowanych przez

pozwany bank kursów walut obcych w celu rozliczenia stron (klauzul spreadowych);

- art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 przez błędne

przyjęcie, że postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem

waluty obcej (klauzule ryzyka walutowego) nie zostały sformułowane w sposób

jednoznaczny;

- art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art.3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez błędne

przyjęcie, że postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem

waluty obcej są niedozwolone, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco

naruszające interesy konsumenta;

- art. 69 ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej prawo bankowe)

art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez brak

przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że przy wykładni umowy kredytu jest dopuszczalne

odwołanie się do bezwzględnie obowiązującego i bezpośrednio stosowanego

przepisu prawa krajowego w postaci art. 69 ust. 3 prawa bankowego, do wykładni

oświadczeń woli stron w myśl art. 65 k.c. lub normy dyspozytywnej w postaci art. 358

§ 2 k.c. w miejsce uznanych za niedozwolone postanowień umownych;

- art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w związku

z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że wskutek

stwierdzenia niedozwolonego (nieuczciwego) charakteru całego mechanizmu

indeksacji zastosowanego w umowie dochodzi do wyeliminowania z umowy

postanowień indeksacyjnych dotyczących zasad wypłaty oraz spłaty kredytu,

a w konsekwencji do upadku umów

- art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13 przez

przyjęcie, iż oferując konsumentowi kredyt indeksowany do CHF, pozwany nie

przedstawił mu rzetelnych informacji odnośnie ryzyka wiążącego się z zawarciem

umowy,

II CSKP 66/24

5

- art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1, 2 i 3 k.c., przez przyjęcie, że konstrukcja umowy

kredytu indeksowanego do waluty obcej zawartej przez strony powinna być uznana

za sprzeczną z istotą stosunku obligacyjnego,

- art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. przez

przyznanie powodom odsetek za opóźnienie od zasądzonego świadczenia

pieniężnego, podczas gdy w sytuacji skutecznego podniesienia zarzutu zatrzymania

odsetki za opóźnienie nie są należne.

Formułując te podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie objętego

skargą wyroku w zaskarżonej części oraz uchylenie w całości wyroku Sądu

Okręgowego i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa także

w pozostałej części, ewentualnie o uchylenie objętego skargą kasacyjną wyroku

w zaskarżonej części oraz uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego oraz

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w całości,

ewentualnie o uchylenie objętego skargą wyroku w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania

w zaskarżonym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje;

Nie są uzasadnione rozbudowane zarzuty pozwanego dotyczące naruszenia

art. 3851 k.c. w związku ze wskazanymi w podstawach kasacyjnych przepisami

kodeksu cywilnego, prawa bankowego oraz Dyrektywy 93/13. Kwestie w nich

poruszone zostały już rozważone i rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu

Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), w świetle

którego nie doszło do naruszenia przytoczonych w skardze norm prawnych.

Nie jest trafny zarzut zaniechania rozróżnienia przez Sąd Apelacyjny klauzuli

przeliczeniowej, odsyłającej do kursu tabelarycznego Banku, oraz klauzuli ryzyka

walutowego, albowiem wbrew argumentacji pozwanego, oba te postanowienia

umowne pozostają ze sobą w integralnym związku. Przewidziana w umowie kredytu

indeksacja do waluty obcej nie może funkcjonować i wywierać zamierzonych skutków

II CSKP 66/24

6

bez postanowień umownych określających kurs, po którym następuje przeliczenie

zobowiązań stron w sposób pozwalający wyrazić wysokość kwoty kredytu

wypłaconej kredytobiorcom i spłacanych rat w walucie indeksacji i w walucie, w jakiej

następuje spłata.

Eliminacja klauzuli przeliczeniowej pociągałaby za sobą sytuację, w której

świadczenia stron umowy kredytu miałyby podlegać przeliczeniu na walutę

indeksacji, jednakże umowa nie określałaby kursu właściwego do dokonania tych

przeliczeń, co uniemożliwiałoby ich realizację. Klauzula przeliczeniowa, skoro jej

przedmiotem jest określenie miernika przeliczania walut, jest natomiast pozbawiona

sensu, jeżeli nie towarzyszą jej postanowienia umowne wiążące saldo kredytu

i wysokość rat z walutą obcą, co implikuje jednocześnie ryzyko walutowe.

Postanowienia umowne określające sposób ustalenia kursu waluty obcej

i postanowienia wiążące saldo kredytu oraz wysokość rat z walutą obcą stanowią

zatem nierozłączne składniki mechanizmu indeksacji, nadającego umowie kredytu

określony charakter, którego immanentnym elementem jest ryzyko walutowe.

Usunięcie jednego z nich rzutuje na istotę drugiego i dlatego nie mogą stanowić

odrębnego przedmiotu oceny w kontekście abuzywności (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i powołane tam dalsze

orzecznictwo).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje aktualnie pogląd

(po początkowym okresie przyjmowania poglądu przeciwnego), że klauzule

kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego

indeksowanego do waluty obcej (lub denominowanego w walucie obcej) określają

główne świadczenia stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., I CSK 159/17;

z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego

2022 r., II CSKP 459/22). Skarżący zarzucił wadliwe przyjęcie przez Sąd drugiej

instancji, że postanowienia umowy stron przewidujące indeksację kredytu kursem

waluty obcej nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zarzut ten jest

niezasadny, albowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE wyjaśniono już,

że wymaganie wyrażenia postanowienia umownego w sposób jednoznaczny,

prostym i zrozumiałym językiem jest spełnione w sytuacji, w której umowa

II CSKP 66/24

7

przedstawia konsumentowi w sposób przejrzysty działanie mechanizmu

waloryzacyjnego tak, aby konsument był w stanie oszacować, w oparciu

o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy

konsekwencje ekonomiczne związane z zaciągnięciem wieloletniego zobowiązania

kredytowego waloryzowanego kursem waluty obcej. Konsument powinien być jasno

poinformowany przez bank, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty

obcej, ponosi przez cały okres obowiązywania umowy nieograniczone niczym ryzyko

kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne

do udźwignięcia w przypadku silnej deprecjacji waluty, w której otrzymuje

wynagrodzenie (zob. wyroki TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, C - 782/19;

z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 oraz z 20 września 2017 r., C-186/16, a także wyrok

Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). W wyroku z 10 czerwca

2021 r., C - 776/19, C - 782/19 TSUE wyjaśnił, że wykładni art. 3 ust. 1 Dyrektywy

93/13 należy dokonywać w ten sposób, że postanowienia umowy kredytu, które

powodują skutek w postaci ponoszenia przez kredytobiorcę nieograniczonego ryzyka

kursowego, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających

z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli

przedsiębiorca nie mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu

przejrzystości w stosunku do konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby,

w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które

wynika z takich postanowień. W uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r.

II CSK 483/18, Sąd Najwyższy podniósł, że nie jest wystarczające wskazanie

w umowie, że ryzyko związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz

odebranie od niego oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany

o ponoszeniu ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do

wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do umowy kredytowej, zawieranej

na wiele lat, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej

staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń, wiążących się

z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji

ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy

obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany

w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły

II CSKP 66/24

8

posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju

kredytu jest bardzo ryzykowne. Ochrona konsumenta może zostać zapewniona

jedynie wtedy, gdy uwzględnione zostaną jego rzeczywiste i tym samym bieżące

interesy, a nie interesy, jakie miał w okolicznościach istniejących w chwili zawarcia

danej umowy.

Klauzule waloryzacyjne, które określają główne świadczenia stron i nie zostały

wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod

kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. Nie jest zasadny kasacyjny zarzut

wadliwego przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż postanowienia umowne dotyczące

indeksacji kredytu stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Abuzywność tych

klauzul została już przesądzona w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE,

w którym wyjaśniono, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno

zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,

jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować

kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, gdyż

kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie

interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości

świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji

banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty,

jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat,

służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia,

które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są

nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są

one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie

wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134; z 1 marca

2017 r., IV CSK 285/16; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 oraz z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20).

II CSKP 66/24

9

Na tle podobnych stanów faktycznych Sąd Najwyższy wielokrotnie podniósł

się w swoich orzeczeniach, że nie można dokonać wykładni umowy stron na

podstawie art. 65 k.c., już po usunięciu z niej postanowień abuzywnych, w celu

ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia kursu CHF.

Sprowadzałoby się to bowiem do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc do

zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie odesłania do wartości rynkowej CHF.

Groziłoby to ryzykiem dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem,

gdyby strona, która narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że

nie zawarłaby umowy z jego pominięciem. Takie rozwiązanie stałoby w sprzeczności

z celami prewencyjnymi Dyrektywy 93/13 w postaci zniechęcenia przedsiębiorców

do wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22).

Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,

dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że konsument

następczo udzieli świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci

ich skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9,

poz. 56). W uzasadnieniu powołanej uchwały wyjaśniono, w nawiązaniu do

wcześniejszego orzecznictwa, w tym orzecznictwa TSUE (zob. w szczególności

wyrok TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18), że zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy (koniunkcja

przesłanek): 1) po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać,

o czym decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego, a zatem wola

jednej ze stron, w tym konsumenta, nie ma w tym zakresie rozstrzygającego

znaczenia; 2) całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie

niekorzystne konsekwencje”, w świetle okoliczności istniejących w czasie sporu lub

możliwych wówczas do przewidzenia, z uwzględnieniem rzeczywistych i bieżących

interesów konsumenta i z zastrzeżeniem, że do celów tej oceny decydująca jest wola

wyrażona przez konsumenta w tym względzie; 3) istnieje przepis dyspozytywny albo

przepis „mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę", który

II CSKP 66/24

10

mógłby zastąpić wyeliminowane niedozwolone postanowienie umowne,

umożliwiając utrzymanie umowy w mocy; jeżeli niedozwolone postanowienie

umowne odzwierciedlało obowiązujący przepis ustawowy mający zastosowanie

w przypadku porozumienia stron, w rachubę wchodzi także zastąpienie

niedozwolonego postanowienia „tym stanowiącym punkt odniesienia przepisem

ustawowym w nowym brzmieniu przyjętym już po zawarciu umowy". Nie jest zatem

dopuszczalne zastosowanie do rozliczeń stron średniego kursu Narodowego Banku

Polskiego w oparciu o art. 358 § 2 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 8 listopada

2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22). Postulat

zastąpienia (substytucji) abuzywnych klauzul kursowych odwołaniem do kursu

średniego Narodowego Banku Polskiego nie uwzględnia koniecznego warunku tego

rodzaju zastąpienia, zgodnie z którym - w świetle powołanego utrwalonego

orzecznictwa - wchodzi ono w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał

konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki,

przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta.

Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może

obowiązywać i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji

zastępczej, a konsument - tak jak ma to miejsce w okolicznościach sprawy -

postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo świadomej

i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im skuteczności

z mocą wsteczną, (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56; uchwała Sądu

Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, Nr 6, poz. 40; wyroki

TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 oraz wyroki

Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD, 2021, Nr 2,

poz. 20; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21 i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22),

umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58

k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21;

z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22; z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23;

z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).

Nie zasługują na uwzględnienie także pozostałe zarzuty kasacyjne.

Rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego w odniesieniu do roszczenia odsetkowego,

II CSKP 66/24

11

ograniczające to roszczenie do momentu skutecznego złożenia powodom

oświadczenia Banku o prawie zatrzymania, jest, w istocie, korzystne dla pozwanego

Banku w świetle najnowszego orzecznictwa TSUE oraz Sądu Najwyższego.

W wyroku z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, TSUE orzekł, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten

sposób, iż stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie

z którą w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę

z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych

warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo

zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego

konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam

otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń,

jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę tego prawa zatrzymania

powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za

opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do

wykonania świadczenia po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu

świadczeń zapłaconych mu w wykonaniu tej umowy. Z orzeczenia tego wynika

jednoznacznie, że wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, które jednak nie zostało

zakwestionowane przez powodów, którzy nie wnieśli skargi kasacyjnej, wykonanie

prawa zatrzymania – nawet w pełni skuteczne - nie może wyłączyć roszczenia

kredytobiorcy-konsumenta o zapłatę odsetek. Należy ponadto wskazać, że

w sprawach objętych zakresem zastosowania dyrektywy 93/13, przy ocenie

zasadności zarzutu zatrzymania, należy zawsze brać pod uwagę konieczność

dokonywania przez sąd krajowy, zgodnie z zasadą efektywności prawa Unii,

wykładni przepisów prawa krajowego zgodnej z przepisami dyrektywy unijnej, tak

dalece, jak to jest tylko możliwe (zob. wyroki TSUE z 13 listopada 1990 r., C-106/89

i z 27 marca 2019 r., C-545/17). Stosownie do stanowiska TSUE, art. 6 ust. 1

i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na

przeszkodzie wykładni prawa krajowego – co odnosi się również do art. 496 i 497 k.c.

– zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawartej

przez bank z konsumentem ze względu na nieuczciwy charakter jej niektórych

warunków, powołanie się przez bank na prawo zatrzymania prowadzi do

II CSKP 66/24

12

uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty

kwot, które zasądzono od banku ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze

stwierdzenia abuzywności warunków umownych, od równoczesnego zaofiarowania

przez konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia

otrzymanego od banku na podstawie umowy kredytu, niezależnie od spłat

dokonanych w wykonaniu tej umowy przez konsumenta (zob.. wyrok TSUE

z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, postanowienie TSUE z 8 maja 2024 r., C-424/22,

wyroki Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025 r., II CSKP 2231/22 i z 11 marca

2025 r., II CSKP 617/23).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.). O kosztach

postępowania kasacyjnego na rzecz powodów, którzy wnieśli w terminie odpowiedź

na skargę kasacyjną, orzeczono na podstawie art.98, 108, w zw. z art. 39821

i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust.4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2023 r., poz.1964).

Władysław Pawlak

Grzegorz Misiurek

Agnieszka Piotrowska

Na mocy art. 330 § 1 k.p.c. stwierdzam

niemożność podpisania uzasadnienia

postanowienia przez sędziego SN

Grzegorza Misiurka z powodu długotrwałej

nieobecności

Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[r.g.]